Thuyết hỗn mang (Chaos Theory) là gì? Thuyết hỗn mang và thị trường

Hình minh họa. Nguồn: ChaosTheoryngp)

Thuyết hỗn mang

Khái niệm

Thuyết hỗn mang hay thuyết hỗn loạn trong tiếng Anh là Chaos theory.

Thuyết hỗn mang là một lí thuyết toán học phức tạp và gây tranh cãi nhằm tìm cách giải thích sự ảnh hưởng của các yếu tố dường như không đáng kể đến. Thuyết hỗn mang được một số người xem xét để giải thích sự xuất hiện hỗn loạn hoặc ngẫu nhiên, và lí thuyết này thường được áp dụng cho thị trường tài chính. 

Các hệ thống hỗn mang có thể dự đoán được trong một thời gian và sau đó gần như trở thành ngẫu nhiên. 

Nguồn gốc của thuyết hỗn mang

Thí nghiệm thực tế đầu tiên trong thuyết hỗn mang được thực hiện bởi một nhà khí tượng học, Edward Lorenz. Lorenz đã làm việc với một hệ thống phương trình để dự báo thời tiết. Năm 1961, Lorenz muốn tạo lại chuỗi thời tiết trong quá khứ bằng mô hình máy tính dựa trên 12 biến bao gồm tốc độ gió và nhiệt độ. 

Các biến này, hoặc các giá trị, được vẽ lên biểu đồ bằng các đường tăng và giảm theo thời gian. Lorenz đã lặp lại một mô phỏng trước đó vào năm 1961. Tuy nhiên, vào ngày này, ông đã làm tròn các giá trị biến của mình thành ba chữ số thập phân thay vì sáu. Sự thay đổi nhỏ bé này đã làm thay đổi mạnh mẽ toàn bộ mô hình của hai tháng mô phỏng thời tiết.

Do đó, Lorenz đã chứng minh rằng các yếu tố dường như không đáng kể có thể có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả chung. Thuyết hỗn mang khám phá tác động của những sự cố nhỏ có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả của những sự kiện dường như không liên quan.

Thuyết hỗn mang và thị trường

Có hai ngụy biện phổ biến về thị trường chứng khoán. Một dựa trên lí thuyết kinh tế cổ điển và tuyên bố rằng thị trường hiệu quả 100% và không thể đoán trước. Hai là thị trường ở một mức độ nào đó, có thể dự đoán được. Nếu không, làm thế nào để các nhà giao dịch lớn và các nhà đầu tư luôn kiếm được lợi nhuận?

Sự thật là thị trường là các hệ thống phức tạp và hỗn loạn, và hành vi của chúng có cả các thành phần được hệ thống hóa và thành phần ngẫu nhiên. Dự báo thị trường chứng khoán có thể chỉ chính xác ở một mức độ nhất định.

Như Lorenz đã chứng minh, các hệ thống hỗn mang phức tạp dễ bị tổn thương trước những thay đổi nhỏ và chúng có thể phá vỡ một hệ thống, đẩy nó ra xa khỏi trạng thái cân bằng của nó. Thị trường động lực hệ thống có thể được mô tả như hai phản hồi cơ bản và các vòng lặp nhân quả ảnh hưởng đến các khía cạnh khác nhau của thị trường chứng khoán. Một vòng phản hồi tích cực sẽ tự củng cố bản thân nó. 

Ví dụ, một hiệu ứng tích cực trong một biến làm tăng biến khác, đến lượt nó, cũng làm tăng biến đầu tiên. Điều này dẫn đến sự tăng trưởng theo cấp số nhân trong hệ thống, đưa nó ra khỏi trạng thái cân bằng và cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống (một bong bóng). Ngược lại, một vòng phản hồi tiêu cực có tác động tương tự, hệ thống phản ứng với sự thay đổi theo hướng ngược lại.

Các yếu tố môi trường như thiên tai, động đất hoặc lũ lụt cũng có thể khiến thị trường biến động.

Trong tài chính, thuyết hỗn mang lập luận rằng giá cả là điều cuối cùng thay đổi để đảm bảo an ninh. Sử dụng thuyết hỗn mang, một sự thay đổi về giá được xác định thông qua các dự đoán toán học của các yếu tố sau: động lực cá nhân của một nhà giao dịch (như nghi ngờ, mong muốn hoặc hi vọng, tất cả đều là phi tuyến tính và phức tạp), thay đổi về khối lượng, gia tốc của thay đổi, và động lượng đằng sau những thay đổi.

Trong khi một số nhà lí luận duy trì quan điểm rằng thuyết hỗn mang có thể giúp các nhà đầu tư tăng hiệu suất ở đó, việc áp dụng thuyết hỗn mang vào tài chính vẫn còn gây tranh cãi.

(Theo Investopedia.com)

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Investment Forum 2027)

Thời gian: Ngày 12/11/2026
Địa điểm: Shilla Monogram Hanoi Westlake, số 6 Hoàng Minh Thảo, Tây Hồ Tây, Hà Nội

Là sự kiện thường niên quy tụ các chuyên gia đầu ngành, Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 mang đến những góc nhìn chuyên sâu về triển vọng đầu tư và cơ hội trên thị trường năm 2027.

Trong khuôn khổ sự kiện, Ban tổ chức sẽ công bố Best Retail Brokers 2026 - Bảng xếp hạng công ty chứng khoán có dịch vụ bán lẻ tốt nhất thị trường Việt Nam.

Cùng cộng đồng đầu tư đón đầu xu hướng, cập nhật góc nhìn chuyên gia và khám phá cơ hội đầu tư năm 2027.

Bạn cũng sẽ có cơ hội nhận vé mời đặc biệt của BTC khi tham gia khảo sát về triển vọng kinh tế, thị trường tài chính và chiến lược phân bổ tài sản trong năm 2027.

Mua vé theo nhóm
giảm đến 30% Dự báo của bạn về
triển vọng kinh tế 2027
(Để có cơ hội nhận vé miễn phí)