Nguyên tắc phân bổ theo 'mức lãi thô' là gì? Đặc điểm

Nguyên tắc phân bổ theo "mức lãi thô"

Khái niệm

Nguyên tắc phân bổ theo "mức lãi thô" hay một số tài liệu ở nước ta gọi phạm trù này là Số dư đảm phí là một trong nguyên tắc chủ yếu khi phân bổ chi phí kinh doanh.

- Mức lãi thô đơn vị sản phẩm là đại lượng phản ánh sự chênh lệch giữa giá bán sản phẩm và chi phí kinh doanh biến đổi bình quân sản xuất và tiêu thụ một đơn vị sản phẩm đó. 

Mức lãi thô một thời kì tính toán của doanh nghiệp là đại lượng phản ánh sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí kinh doanh biến đổi ở thời kì tính toán đó. Theo đó, sẽ có:

Như thế, mức lãi thô là phạm trù hàm chứa mức lãi ròng và chi phí kinh doanh cố định.

- Theo nguyên tắc phân bổ theo "mức lãi thô", việc phân bổ chi phí kinh doanh chung được phân bổ theo một tỉ lệ nhất định với mức lãi thô.

Ví dụ

Chẳng hạn người ta có thể phân bổ chi phí kinh doanh cố định cho từng loại sản phẩm hay nhóm loại sản phẩm theo mức lãi thô tính được cho loại (nhóm loại) sản phẩm đó. Ví dụ ở bảng dưới đây, chi phí kinh doanh khấu hao tài sản cố định của tháng 12/2008 của doanh nghiệp X là 450.000.000 đồng. 

Nếu doanh nghiệp này tính chi phí kinh doanh đầy đủ, sẽ phải phân bổ chi phí kinh doanh khấu hao tài sản cố định. 

Giả sử doanh nghiệp X sản xuất và tiêu thụ 3 loại sản phẩm là A, B và C và đã xác định được mức lãi thô của sản phẩm A là 250.000.000 đồng, của sản phẩm B là 200.000.000 đồng và của sản phẩm C là 300.000.000 đồng sẽ có:

CPKD(KH A) = 450.000.000 × 250.000.000/750.000.000 = 150.000.000 đồng 

CPKD(KH B) = 450.000.000 × 200.000.000/750.000.000 = 120.000.000 đồng 

CPKD(KH C) = 450.000.000 × 300.000.000/750.000.000 = 180.000.000 đồng

Đặc điểm

Vì trong mức lãi thô có chi phí kinh doanh cố định mà chi phí kinh doanh cố định lại không có quan hệ tỉ lệ với kết quả nên áp dụng nguyên tắc này sẽ dẫn đến độ chính xác của các kết quả phân bổ không cao như nguyên tắc nhân quả. 

Người ta chỉ áp dụng nguyên tắc mức lãi thô để phân bổ chi phí kinh doanh chung nếu không áp dụng được nguyên tắc nhân quả.

Cần chú ý rằng phân bổ chi phí kinh doanh theo nguyên tắc này mang tính áp đặt nên tính thuyết phục không cao.

(Tài liệu tham khảo: Thiết kế các điểm chi phí trong doanh nghiệp, Trung tâm Đào tạo từ xa, Đại học Kinh tế Quốc dân)

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit

Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội

Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.

Ba phiên thảo luận chính:

Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data: Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3.1: Đối thoại với cơ quan quản lý - Từ nâng hạng thị trường đến nâng chuẩn hạ tầng, hàng hoá và điều kiện để thu hút dòng vốn dài hạn
Phiên thảo luận 3.2: Tìm kiếm “Alpha” trên thị trường chứng khoán - Ngành dẫn dắt và chiến lược chọn cơ hội trong nửa cuối 2026

Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.

Thông tin sự kiện