Kiểm toán điều tra (Forensic Audit) là gì?

Kiểm toán điều tra

Khái niệm

Kiểm toán điều tra trong tiếng Anh gọi là: Forensic Audit.

Kiểm toán điều tra là việc kiểm tra và đánh giá hồ sơ tài chính của một công ty hoặc cá nhân để đưa ra các bằng chứng có thể được sử dụng tại tòa án hoặc thủ tục tố tụng. 

Kiểm toán điều tra là một chuyên ngành trong lĩnh vực kế toán và hầu hết các công ty kế toán lớn đều có bộ phận kiểm toán điều tra. Kiểm toán điều tra đòi hỏi phải có chuyên môn về thủ tục kế toán và kiểm toán cũng như kiến thức chuyên môn về khung pháp lí kiểm toán.

(Theo: Investopedia)

Tìm hiểu về kiểm toán điều tra

Kiểm toán điều tra (Forensic Audit) đã xuất hiện ở các nước phát triển từ những năm 1980, nhưng đến nay vẫn xa lạ với những nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. 

Kiểm toán điều tra có vai trò khác với kiểm toán báo cáo tài chính, mục đích chính của kiểm toán điều tra là phát hiện gian lận. 

Kiểm toán điều tra không đưa ra ý kiến về báo cáo tài chính, mà dựa trên các bằng chứng tài liệu và cả bằng chứng thẩm vấn để tìm hiểu ai, cái gì, khi nào, ở đâu, cách thức, cũng như nguyên nhân sai sót, gian lận xảy ra hay có thể xảy ra, từ đó tư vấn cách khắc phục và ngăn chặn các hành vi tương tự diễn ra. 

Bên cạnh đó, các kết luận của kiểm toán điều tra có thể là công cụ hỗ trợ pháp lí trong các vụ kiện dân sự hay hình sự chống lại người phạm tội. Kiểm toán điều tra chưa có một khuôn mẫu pháp lí chung và cũng chưa bắt buộc.

Một cuộc kiểm toán điều tra có thể được thực hiện để truy tố một bên vì tội gian lận, biển thủ hoặc các khiếu nại tài chính khác. (The institute of company secretaries of india, 2019)

Kiểm toán điều tra là một khía cạnh của kế toán điều tra, kế toán điều tra áp dụng các kĩ năng kiểm toán, kế toán và điều tra cho các tình huống pháp lí.

Mục tiêu

Mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính là nêu ý kiến về sự trình bày trung thực và hợp lí của báo cáo tài chính, trong khi mục tiêu của kiểm toán điều tra là xem xét có hành vi gian lận nào đã xảy ra làm sai lệch số liệu báo cáo hay không.

Khi nào doanh nghiệp cần kiểm toán điều tra

Là chủ một doanh nghiệp nhỏ, bạn cần xác định lí do của mình để yêu cầu kiểm toán doanh nghiệp của mình. Kiểm toán điều tra và kiểm toán báo cáo tài chính có các mục tiêu riêng biệt không trùng lặp. 

Yêu cầu kiểm toán điều tra nếu bạn nghi ngờ bị gian lận tài sản, ngược lại bạn sẽ yêu cầu kiểm toán báo cáo tài chính để đảm bảo rằng báo cáo tài chính của doanh nghiệp bạn, trong tất cả các khía cạnh trọng yếu, là trung thực và hợp lí.

(Tài liệu tham khảo: Kiểm toán điều tra - Một loại hình kiểm toán mới, ThS. Nguyễn Thị Phước, Tạp chí Công thương, 2020)