Biến giả (Dummy variable) trong phân tích hồi qui là gì?
Hình minh họa. Nguồn: Medium
Biến giả (Dummy variable)
Khái niệm
Biến giả trong tiếng Anh là Dummy variable.
Biến giả là biến độc lập được đưa vào mô hình hồi qui để giải thích các yếu tố định tính (ví dụ: giới tính, chủng tộc, tôn giáo...).
Qui tắc
Nếu chúng ta muốn phân biệt giữa n loại, chúng ta cần n - 1 biến giả.
Ví dụ: Giả sử, chúng ta muốn kiểm tra sự khác biệt về lợi nhuận của chứng khoán trong tháng Một với những tháng còn lại trong năm. Ta sử dụng 1 biến giả (n - 1 = 2 - 1 = 1) trong mô hình hồi qui:
Yt = b0 + b1X1t + εt
Trong đó:
- Yt: Lợi nhuận chứng khoán của tháng t
- b0: Giá trị trung bình của Yt trong các tháng khác với tháng Một
- b1: Chênh lệch giữa giá trị trung bình của Yt trong tháng Một và giá trị trung bình của Yt trong các tháng khác với tháng Một
- X1t: Biến giả, có giá trị 1 cho tháng Một và giá trị 0 cho các tháng khác trong năm
- εt: Sai số ngẫu nhiên.
Ví dụ
1) Xét các yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư ngắn hạn của cổ phiếu trong việc mua bán và sáp nhập của các công ty Trung Quốc:
Bhabra và Huang (2013) đã nghiên cứu phản ứng thị trường trong ngắn hạn đối với các thương vụ mua bán và sáp nhập của các công ty Trung Quốc được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải và Sở giao dịch chứng khoán Thâm Quyến trong khoảng thời gian 1997 đến 2007.
Họ đã sử dụng lợi nhuận bất thường tích lũy trên cổ phiếu của người mua trong khoảng thời gian từ ngày ngày T0-2 đến ngày T0+ 2, trong đó ngày T0 là ngày thông báo việc mua bán, sáp nhập.
Các biến độc lập trong mô hình của họ bao gồm các yếu tố liên quan đến doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận cổ phiếu ngắn hạn:
- Biên lợi nhuận của công ty trước khi mua lại
- Tốc độ tăng trưởng doanh thu của công ty trước khi mua lại
- Sự thay đổi đòn bẩy tài chính (nợ trên tổng tài sản) của công ty do việc mua lại
- Giá trị thị trường của doanh nghiệp trong năm công bố
- Doanh nghiệp cùng ngành: Biến giả (1 = các công ty thâu tóm và bị thâu tóm cùng ngành, 0 = công ty khác ngành)
- Doanh nghiệp nhà nước: Biến giả (1 = công ty thâu tóm là công ty được nhà nước, 0 = không phải là công ty nhà nước)
- Tiền: Biến giả (1 = hình thức thanh toán trong giao dịch là tiền mặt, 0 = hình thức thanh toán khác)
- Tính xuyên biên giới: Biến giả (1 = thỏa thuận xuyên biên giới, 0 = thỏa thuận trong nước)
- Tính tư nhân: Biến giả (1 = công ty bị thâu tóm là công ty tư nhân độc lập, 0 = không phải là công ty tư nhân độc lập)
- Thông tin thanh toán: Biến giả (1 = thông tin thanh toán không khả dụng, 0 = thông tin thanh toán khả dụng).
2) Bảng kết quả của cuộc nghiên cứu
| Biến giả | Hệ số (Coefficient) | Trị số P (probability value) |
|---|---|---|
| Hệ số chặn | −0,0543 | 0,2316 |
| Biên lợi nhuận | 0.0000 | 0.1522 |
| Tăng trưởng doanh thu | −0.0180 | 0.2774 |
Sự thay đổi đòn bẩy tài chính | −0.0136 | 0.5887 |
| Giá trị doanh nghiệp | 0.0024 | 0.2348 |
| Doanh nghiệp cùng ngành | 0.0012 | 0.4296 |
| Doanh nghiệp nhà nước | 0.0333 | 0.0435 |
| Tiền mặt | 0.0041 | 0.7912 |
| Tính xuyên biên giới | −0.0311 | 0.3376 |
| Tính tư nhân | −0.0336 | 0.0204 |
| Thông tin thanh toán | 0.0013 | 0.9399 |
| R2 | 0.2194 | |
| Tập quan sát | 87 |
3) Nhận xét
- Hệ số của doanh nghiệp nhà nước trong mô hình hồi qui này là dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 0,05 vì trị số p nhỏ hơn 0,05.
Các doanh nghiệp nhà nước đóng một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Trung Quốc. Các công ty phi nhà nước là những đối tượng mới tham gia vào thị trường Trung Quốc và là các công ty nhỏ hơn. Hệ số có ý nghĩa thống kê là trong ngắn hạn, khả năng giá trị công ty tăng sẽ lớn hơn khi công ty thâu tóm thuộc sở hữu nhà nước.
- Hệ số của các công ty bị thâu tóm cũng có ý nghĩa thống kê ở mức 0,05 và có giá trị âm.
Bhabra và Huang chỉ ra rằng phần lớn các công ty bị thâu tóm trong các thương vụ trong M&A ở Trung Quốc là các công ty chưa niêm yết, hoặc là các công ty tư nhân độc lập hoặc các công ty con của các công ty niêm yết.
Tất cả các công ty trong mẫu của họ là công ty con hoặc công ty tư nhân độc lập. Tác giả chỉ ra rằng do khả năng tiếp cận dữ liệu của các công ty tư nhân độc lập hạn chế hơn so với các công ty con có công ty mẹ đã niêm yết nên chúng có lợi nhuận bất thường tích lũy thấp hơn.
- Trong mô hình trên, mặc dù không có hệ số nào khác có ý nghĩa thống kê nhưng trong một số mô hình khác được ước tính trong nghiên cứu, tác giả tìm thấy một số bằng chứng cho thấy phản ứng của giá cổ phiếu tích cực hơn khi công ty thâu tóm và bị thâu tóm trong cùng một ngành và sự thay đổi đòn bẩy thấp.
(Tài liệu tham khảo: CFA level II, 2020, Quantitative methods)
Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit
Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội
Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.
Ba phiên thảo luận chính:
Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data: Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3.1: Đối thoại với cơ quan quản lý - Từ nâng hạng thị trường đến nâng chuẩn hạ tầng, hàng hoá và điều kiện để thu hút dòng vốn dài hạn
Phiên thảo luận 3.2: Tìm kiếm “Alpha” trên thị trường chứng khoán - Ngành dẫn dắt và chiến lược chọn cơ hội trong nửa cuối 2026
Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.
TRỰC TIẾP
