Phân tích chênh lệch trong kiểm soát là gì? Phân loại

Phân tích chênh lệch là quá trình so sánh doanh thu và chi phí theo kế hoạch với mức thực tế để từ đó đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

18-12-2019

17-12-2019

Hình minh hoạ (Nguồn: clarizen)

Phân tích chênh lệch trong kiểm soát

Khái niệm

Phân tích chênh lệch tạm dịch sang tiếng Anh là Difference analysis.

Phân tích chênh lệch là một trong những công cụ kiểm soát.

Phân tích chênh lệch là quá trình so sánh doanh thu và chi phí theo kế hoạch với mức thực tế để từ đó đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Trong đó

- Công cụ kiểm soát là các phương tiện cần thiết được con người sử dụng để chế tạo sản phẩm, dịch vụ, hoàn thành công việc hoặc làm cho cuộc sống tốt hơn.

- Đặc điểm công cụ kiểm soát

+ Công cụ kiểm soát phụ thuộc vào đối tượng và tính chất của hoạt động kiểm soát.

Công cụ định tính thường chỉ sử dụng khi thực hiện kiểm soát chiến lược.

Kiểm soát ngắn hạn với các nội dung càng cụ thể, người ta càng nghĩ tới các công cụ định lượng.

+ Công cụ kiểm soát trong doanh nghiệp nhằm:

Thực hiện sự phối hợp hoạt động của mọi bộ phận, cá nhân.

Trợ giúp việc ra các quyết định quản trị

Cung cấp thông tin cho hoạt động kiểm soát nói riêng và quản trị nói chung.

Phân loại phân tích chênh lệch

- Phân tích chênh lệch so với dự toán tổng thể: các nhà quản trị có thể đánh giá hoạt động của doanh nghiệp mình bằng cách so sánh kết quả thực tế với dự toán tổng thể.

+ Cho phép nhà quản trị biết được lợi nhuận của mình có đạt được như mong muốn hay không?

+ Doanh nghiệp biết được kết quả có đạt được theo kế hoạch đặt ra hay không?

- Phân tích chênh lệch so với dự toán linh hoạt: cho phép các nhà quản trị đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Dự toán linh hoạt được xây dựng trên cơ sở sự thay đổi điều kiện môi trường kinh doanh.

+ Chỉ ra được nguyên nhân dẫn đến chênh lệch.

+ Giúp cho nhà quản trị xác định mức độ ứng xử của các loại chi phí trong phân tích chênh lệch.

+ Phân tích tổng thể dựa trên dự toán tổng thể cho phép nhà quản trị đánh giá kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

+ Phân tích chênh lệch theo dự toán linh hoạt lại cho phép nhà quản trị đánh giá được hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

(Tài liệu tham khảo: Qui trình, công cụ và tiêu chuẩn kiểm soát, ThS. Nguyễn Thị Phương Lan, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân)

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit

Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội

Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.

Ba phiên thảo luận chính:

Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc từ bên ngoài và cơ hội từ bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data - Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3: Cơ hội tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán và các kênh tài sản phổ biến

Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.

Tham gia khảo sát "Dự báo của bạn về nửa cuối năm 2026" để có cơ hội nhận vé mời đặc biệt từ Ban Tổ chức.