Giá dầu tăng vọt, vì sao Trung Quốc ít phải lo hơn nhiều nước khác?

Lượng tích trữ khổng lồ

Giá dầu thô tăng vọt vì cuộc chiến ở Iran nhiều khả năng sẽ không gây ảnh hưởng nhiều đến Trung Quốc như trong các giai đoạn trước. Lý do chính là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã tích trữ lượng dầu thô khổng lồ và từng bước đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. 

Trong bối cảnh giá dầu thô lần đầu vượt mốc 100 USD/thùng trong vòng 4 năm, ngân hàng OCBC đánh giá: “Trong trường hợp Eo biển Hormuz đóng cửa trong thời gian dài, ảnh hưởng đến Trung Quốc có lẽ sẽ thấp hơn so với nhiều quốc gia châu Á khác”.

Các nhà phân tích của ngân hàng này giải thích: “Trung Quốc là một trong những nước có trữ lượng dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới. Ngoài ra, quá trình chuyển đổi nhanh chóng sang xe điện và năng lượng tái tạo cũng giúp nước này có thêm công cụ phòng ngừa biến động giá dầu”.

Theo một số ước tính, Trung Quốc nắm trong tay khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền. Ông Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến ​​Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết khối lượng này đủ để đáp ứng mức tiêu dùng trong 3 - 4 tháng, từ đó giúp Trung Quốc trì hoãn ảnh hưởng của cú sốc giá năng lượng thế giới.

Vị chuyên gia nói thêm: “Trung Quốc đã dành 20 năm qua để giảm sự phụ thuộc vào dầu vận chuyển qua đường biển”.

Nhờ các đường ống dẫn dầu trên bộ mới và xu hướng chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, Trung Quốc chỉ còn phụ thuộc vào Eo biển Hormuz để đáp ứng khoảng 40% - 50% lượng dầu nhập khẩu qua đường biển, theo ông Doshi.

Eo biển Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập và các tuyến đường vận chuyển toàn cầu. Theo Kpler, khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đã đi qua Eo biển Hormuz vào năm ngoái, tương đương khoảng 13 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.

Tuy nhiên, theo ông Ting Lu, nhà kinh tế trưởng của Nomura, lượng dầu thô đi qua Eo biển Hormuz chỉ chiếm khoảng 6,6% tổng nhu cầu năng lượng của Trung Quốc. Nếu tính cả khí tự nhiên, tỷ lệ này cũng chỉ tăng lên khoảng 7,2%. 

Những thay đổi chiến lược trong hai thập kỷ qua đã đem lại cho Trung Quốc vị thế độc nhất vô nhị trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo dữ liệu của OPEC, Mỹ là quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, theo sau là Trung Quốc. Song, Trung Quốc lại là nhà nhập khẩu dầu thô lớn nhất toàn cầu, với khối lượng gần gấp đôi Mỹ.

Trong cơ cấu tiêu thụ dầu mỏ của Trung Quốc, dầu thô nhập khẩu chỉ chiếm khoảng 14%. Trong khi đó, Mỹ đáp ứng phần lớn nhu cầu dầu mỏ bằng sản lượng trong nước.

Đa dạng hóa nguồn cung năng lượng

Trong một thập kỷ qua, Mỹ chọn cách tăng sản lượng dầu trong nước để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ, trong khi Trung Quốc theo đuổi chiến lược đa dạng hóa cơ cấu năng lượng. 

Theo tính toán của CNBC dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) năng lượng tái tạo - không bao gồm năng lượng hạt nhân và thủy điện - chiếm 1,2% tổng lượng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc vào năm 2023, tăng từ mức 0,2% hai thập kỷ trước đó.

So với đó, tỷ trọng của năng lượng tái tạo trong tổng lượng tiêu thụ của Mỹ thấp hơn nhiều, vào khoảng 0,2%.

Việc năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu năng lượng của Trung Quốc đã và đang tạo ra tác động lên thị trường toàn cầu. 

Ví dụ, vào tháng 7/2025, Rhodium Group ước tính nỗ lực thúc đẩy xe điện của Trung Quốc - đặc biệt là xe tải - đã làm giảm nhu cầu tiêu thụ dầu thô khoảng 1 triệu thùng/ngày. Rhodium dự kiến con số đó sẽ tăng thêm khoảng 600.000 thùng dầu/ngày trong 12 tháng tiếp theo.

Hơn một nửa số xe mới bán ra tại Trung Quốc là xe sử dụng năng lượng mới, có nghĩa là chúng phụ thuộc vào pin nhiều hơn là xăng.

Các nhà phân tích của OCBC cho biết: “Với việc nhu cầu nhiên liệu cho giao thông đường bộ bắt đầu có dấu hiệu đạt đỉnh và công suất năng lượng tái tạo mở rộng nhanh chóng, độ nhạy cảm của Trung Quốc đối với biến động giá dầu đang giảm dần theo từng năm.

Theo thời gian, quá trình điện khí hóa giao thông vận tải và mở rộng sản xuất điện từ năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục giúp Trung Quốc giảm tác động từ các cú sốc dầu mỏ”.

Theo các nhà phân tích của OCBC, dầu mỏ và khí tự nhiên chỉ chiếm 4% cơ cấu năng lượng của Trung Quốc, thấp hơn nhiều so với tỷ trọng 40% - 50% ở nhiều nền kinh tế châu Á khác.

Tuy nhiên, bà Muyi Yang, nhà phân tích năng lượng cấp cao tại Ember, nhận xét cuộc xung đột ở Trung Đông hiện nay vẫn làm nổi bật lên rủi ro của việc phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu. Vì vậy, bà dự đoán trong tương lai Trung Quốc sẽ tiếp tục dồn sức phát triển năng lượng tái tạo.