Sếp VPS: Chọn mức định giá IPO làm hài lòng các bên là không dễ

Nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng được các tiêu chí

Không cần xét đến các thị trường chứng khoán quá trưởng thành như Mỹ, Nhật Bản hay Singapore; chỉ cần xét ở khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đang thiếu những doanh nghiệp có xuất phát điểm là startup. Nếu tính kỹ, thì có Yeah1 trên HOSE và VNG - F88 ở UpCOM. 

Có thể, các startup công nghệ hay “kỳ lân” công nghệ không đáp ứng đủ nhu cầu tối thiểu để lên sàn như có lợi nhuận 2 năm liên tiếp liên trước, nhưng Golden Gate hay Highlands Coffee không thế. Hai ngọn cờ đầu của ngành F&B Việt Nam vẫn đều đặn có lãi trong nhiều năm. Vậy vì sao cả hai vẫn chưa có bất cứ động thái nào cụ thể, dù nhiều lần úp mở về kế hoạch IPO tại Việt Nam?

Những chia sẻ dưới đây của ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS trong Phiên 3.2 với chủ đề "Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán" tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit sẽ phần nào trả lời câu hỏi trên. 

“So với các thị trường mới nổi hoặc thị trường cận biên, mặt bằng chất lượng hàng hóa của chúng ta thấp hơn và ít các doanh nghiệp chất lượng cao. Điều này có nghĩa là chúng ta cần đẩy mạnh hoạt động IPO hơn nữa”, ông nhận định.

Để nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán, các nhà chuyên môn đã kỳ vọng vào sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, nhằm hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp startup, các doanh nghiệp tiềm năng trở thành "kỳ lân". Và để đạt được điều đó, môi trường kinh doanh và môi trường niêm yết phải hết sức thuận lợi.

Qua trao đổi với các bên liên quan, ông được biết có rất nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ chuẩn bị IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng được các tiêu chí. Nhà nước và các tổ chức liên quan cần thúc đẩy cũng như tạo ra những hành lang pháp lý phù hợp, để các doanh nghiệp chất lượng cao lên niêm yết nhiều hơn. 

Khi chất lượng hàng hóa được cải thiện thì thị trường sẽ có thêm nhiều sản phẩm mới, từ đó thu hút được dòng vốn đầu tư mạnh mẽ hơn.

Chọn mức định giá IPO làm hài lòng các bên là không dễ 

Tuy nhiên, kể cả khi doanh nghiệp đã đáp ứng đủ các điều kiện hiện hành để được lên sàn, thì cũng chưa chắc đã muốn gõ cồng trên sàn ngay lập tức.

Đủ điều kiện chỉ là bước đầu tiên, tiếp theo sẽ là nên lên sàn nào - HOSE hay HNX, huy động vốn như thế nào - định giá công ty/cổ phiếu ra sao thì hợp lý, thời điểm nào thì thích hợp để đánh cồng… Và chỉ cần một khâu trong đó không đáp ứng được mong muốn của doanh nghiệp, có thể họ sẽ hoãn lại để tiếp tục chờ thời. 

Về định giá, theo ông, mỗi chủ thể khác nhau trong hệ sinh thái chứng khoán sẽ có một góc nhìn định giá khác nhau. Điều này tương đương với việc, để chọn một mức định giá có thể khiến tất cả hài lòng là không dễ dàng.

Đầu tiên, cần nhìn vào một trong những nghiệp vụ của công ty chứng khoán. Về bản chất, các công ty chứng khoán hoạt động theo mô hình ngân hàng đầu tư - Investment Banking. 

Trong IB có tư vấn cổ phần hóa, tư vấn niêm yết, tư vấn IPO, tư vấn tái cấu trúc. Với các thương vụ IPO, phía tư vấn cũng có đánh giá và định giá riêng. Tất nhiên, các công ty tư vấn sẽ phải định giá làm sao để tương đối thỏa mãn doanh nghiệp niêm yết, đồng thời đưa ra mức giá hợp lý, phù hợp và có thể làm hài lòng các bên. 

Ở khía cạnh các chuyên gia phân tích, đội ngũ quỹ đầu tư hoặc các tổ chức phân tích chuyên nghiệp…, khi đánh giá hoặc định giá các thương vụ IPO trên thị trường, sẽ có góc nhìn khắt khe hơn. 

Hầu hết các tổ chức nói trên sẽ so sánh doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn với các doanh nghiệp cùng ngành, xem mức định giá P/E, P/B đang như thế nào, chiết khấu dòng tiền và các yếu tố khác có đủ hấp dẫn hay chưa. Tức luôn có hai góc nhìn khác nhau giữa bên IB và bên phân tích.

Đặc biệt, với nhà phân tích phục vụ việc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, để cả hai tiến hành đầu tư mua cổ phiếu, thì góc nhìn còn thận trọng hơn nữa. Các nhà phân tích/tổ chức phân tích phải luôn tự vấn là cùng mức định giá IPO đó, giá nào là mức nhà đầu tư có thể mua và có dư địa tăng giá đủ lớn. 

Thường các nhà đầu tư kỳ vọng rằng nếu không giao dịch ngắn hạn mà đầu tư dài hơi hơn thì sẽ có nhiều cơ hội có lãi lớn. 

Phần mình, các nhà đầu tư cũng nên hiểu rằng các cổ phiếu IPO khi xuất hiện trên thị trường trong những phiên niêm yết đầu tiên sẽ có thể tăng ngay nhưng cũng có thể bị điều chỉnh giá, thậm chí giảm rất lâu trước khi tăng trở lại. 

“Thực tế là trong giai đoạn thị trường thuận lợi, IPO thường xuất hiện nhiều hơn và nếu nhà đầu tư mua ở thời điểm đó, có thể mang lại cơ hội tốt hơn hoặc là có thể bán chốt lời ngay lập tức. 

Ngược lại, trong giai đoạn không quá thuận lợi, nhiều cổ phiếu có thể phải điều chỉnh, tích lũy khoảng 2 - 3 tháng để thị trường định giá lại, đánh giá cung - cầu cân bằng rồi mới bắt đầu tích lũy tăng trở lại”, ông nêu ví dụ.

Những điều kiện để có thương vụ IPO thuận lợi

Vậy nên, để tăng xác xuất thành công cho các thương vụ IPO như Điện Máy Xanh, LPBS sắp tới và cả Hoa Sen Home hay các doanh nghiệp khác, tất cả sẽ phải xem diễn biến thị trường hiện tại đã thuận lợi hay chưa. 

Thường là khi thị trường đang trong xu hướng tăng, thanh khoản tốt, có câu chuyện nâng hạng thị trường hoặc có mục tiêu nào đó về mặt chỉ số, doanh nghiệp sẽ cân nhắc tất cả yếu tố đó rồi chọn thời điểm thuận lợi trong pha tăng trưởng để niêm yết. 

Ngoài ra, theo ông, một trong những điều kiện thuận lợi nữa để thực hiện IPO là điều kiện thị trường, môi trường kinh doanh, sự tăng trưởng của nền kinh tế và việc không xuất hiện các cú sốc quá lớn. Bên cạnh đó, còn có yếu tố ngành nghề đặc thù khi thu hút dòng tiền đầu tư, cũng như câu chuyện nâng hạng thị trường.

Bên cạnh đó, khi các quỹ đầu tư chỉ số, quỹ thụ động hoặc ETF mua vào, với các cổ phiếu IPO, họ sẽ xem doanh nghiệp đó có quy mô vốn như thế nào. Nếu là cổ phiếu vốn hóa lớn, có tham vọng vào các rổ chỉ số thì nhà đầu tư sẽ chú ý nhiều hơn đến thời điểm niêm yết. Đây cũng là một yếu tố ảnh hưởng tích cực đến một thương vụ IPO. 

Còn với các cổ phiếu vừa và nhỏ, tiêu chí để IPO của doanh nghiệp có thể khác. Có doanh nghiệp không đặt tham vọng quá lớn mà chỉ cần lên niêm yết là được.

Ngược lại, trong những giai đoạn thị trường trầm lắng, sếp VPS cho rằng IPO có khả năng không thành công. Việc IPO không thành công cũng có thể gây ảnh hưởng xấu đến chính doanh nghiệp niêm yết. 

“Do vậy, để tìm điều kiện cho một thương vụ IPO thành công, tôi nghĩ các doanh nghiệp cũng có thể trì hoãn một chút, chờ đến pha hồi phục tiếp theo của chu kỳ thị trường”, ông khuyến nghị. 

Ông Khánh dự báo có thể từ nay đến cuối năm hoặc đầu năm tới, loạt cơ hội IPO sẽ xuất hiện. Điều này giống như năm ngoái, khi cuối năm có một loạt công ty chứng khoán lên sàn cùng thời điểm, sau đó đầu năm thị trường vượt đỉnh mới lên vùng 1.900 điểm.