Đồng bộ nguồn – lưới điện giải tỏa công suất năng lượng tái tạo

Sự bùng nổ các nguồn năng lượng tái tạo tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đang tạo áp lực lớn lên hệ thống truyền tải, đặt ra yêu cầu cấp thiết về giải tỏa công suất và đồng bộ quy hoạch nguồn - lưới điện. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực vận hành và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trở thành yếu tố then chốt để bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định và phát huy hiệu quả đầu tư.

Theo ông Nguyễn Sanh Đương, Phó Giám đốc Sở Công Thương Khánh Hòa, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) trong việc lập và điều chỉnh quy hoạch, đầu tư xây dựng cũng như vận hành lưới điện trên địa bàn. Hai bên thường xuyên trao đổi thông tin về phụ tải, tiến độ các dự án nguồn điện, tình hình giải tỏa công suất và phối hợp tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai.

Đặc biệt, trong bối cảnh hoàn thiện quy hoạch mới sau khi điều chỉnh địa giới, việc phối hợp quy hoạch được đẩy mạnh nhằm bảo đảm tính đồng bộ giữa phát triển nguồn và hạ tầng truyền tải, đồng thời tăng cường bảo vệ hành lang lưới điện. Theo ông Đương, sự phối hợp này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cung ứng điện ổn định, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và định hướng phát triển năng lượng trong giai đoạn tới.

Theo quy hoạch hiện hành, Khánh Hòa có khoảng 107 dự án nguồn điện với tổng công suất từ 16.500 đến 18.900 MW. Riêng giai đoạn 2021 - 2030 có 62 dự án với tổng công suất khoảng 8.500 MW, bao gồm thủy điện tích năng, điện khí, điện mặt trời và thủy điện. Với quy mô phát triển nguồn lớn như vậy, yêu cầu đồng bộ hạ tầng lưới điện để giải tỏa công suất trở thành vấn đề then chốt, đặc biệt khi nhiều dự án năng lượng tái tạo đi vào vận hành.

Ở góc độ đơn vị truyền tải, ông Trần Đăng Khoa, Thành viên Hội đồng thành viên, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) cho biết khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, góp phần đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng các nguồn năng lượng tái tạo cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác điều độ, quản lý và vận hành hệ thống điện do đặc tính phụ thuộc thời tiết, công suất biến động lớn. Điều này đòi hỏi hệ thống điện phải phát triển theo hướng đồng bộ, cân đối giữa các nguồn, trong đó các nguồn điện nền giữ vai trò quan trọng trong duy trì tần số, điện áp và độ tin cậy vận hành.

Để giảm thiểu nguy cơ sự cố và nâng cao độ tin cậy thiết bị, EVNNPT đang triển khai các chiến lược dài hạn như chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong giám sát đường dây, vận hành trạm biến áp không người trực và củng cố các trung tâm giám sát vận hành. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo và xử lý kịp thời các tình huống bất thường.

Từ góc nhìn doanh nghiệp phát điện nền, ông Phan Ngọc Cẩm Thành, Phó Tổng Giám đốc Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 1 cho biết, năm 2025 nhà máy đạt sản lượng khoảng 6,7 tỷ kWh, giảm so với kế hoạch do sự thay đổi thủy văn và sự gia tăng nhanh của năng lượng tái tạo khiến chế độ vận hành phải điều chỉnh thường xuyên. Nhà máy được thiết kế vận hành ở chế độ chạy nền, song trước biến động phụ tải, các tổ máy phải tăng giảm tải liên tục với biên độ lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và độ bền thiết bị. Dù vậy, nhà máy vẫn duy trì tính khả dụng cao, đồng thời đầu tư thiết bị dự phòng và tiếp tục phối hợp chặt chẽ với đơn vị điều độ để bảo đảm vận hành an toàn hệ thống.

Ở khía cạnh năng lượng tái tạo, ông Nguyễn Minh Hiếu, đại diện Công ty TNHH Điện Mặt trời Trung Nam Thuận Nam cho biết năm 2025 nhà máy phát khoảng 890 triệu kWh, đạt hơn 90% kế hoạch do thời tiết bất lợi và có thời điểm phải cắt giảm công suất. Doanh nghiệp đánh giá cao sự phối hợp giữa các đơn vị điều độ và quản lý vận hành, đồng thời mong muốn tiếp tục tăng cường chia sẻ thông tin để nâng cao hiệu quả huy động nguồn.

Trong khi đó, Phó Giám đốc Nhà máy Điện gió Nhơn Hòa 1 Nguyễn Lê Anh Khoa cho biết, việc chuyển đấu nối lên lưới 500kV trong năm 2025 nhận được sự phối hợp hiệu quả từ các đơn vị truyền tải và điều độ, giúp nhà máy vận hành ổn định và cải thiện sản lượng, đồng thời kỳ vọng các đơn vị tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn trong thời gian tới.

Những chia sẻ từ các doanh nghiệp phát điện cho thấy thực tiễn vận hành hệ thống đang ngày càng đòi hỏi mức độ phối hợp cao hơn giữa các chủ thể tham gia thị trường, từ khâu lập kế hoạch đến điều hành thực tế. Khi các nguồn điện có đặc tính kỹ thuật khác nhau cùng tham gia hệ thống, yêu cầu về tính minh bạch, kỷ luật vận hành và tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật càng trở nên quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu phải có cơ chế điều hành thống nhất và linh hoạt.

Từ góc độ điều hành hệ thống, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, quan điểm xuyên suốt trong điều hành hệ thống điện quốc gia là công bằng, minh bạch và đặt an ninh cung cấp điện lên hàng đầu, coi an toàn hệ thống là “giới hạn cứng”. Theo ông, chất lượng vận hành phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp giữa các chủ đầu tư, nhà máy điện và đơn vị truyền tải, do đó cần tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn kỹ thuật và phối hợp xử lý tồn tại kịp thời.

Thực tế cho thấy khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên hiện có quy mô nguồn điện lớn hơn phụ tải nhiều lần, trong khi tốc độ phát triển nguồn nhanh hơn tiến độ hoàn thiện lưới điện. Điều này tạo áp lực không nhỏ lên công tác vận hành, điều độ và giải tỏa công suất, đòi hỏi các bên phải phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong chia sẻ thông tin và xây dựng phương thức vận hành tối ưu.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, việc đồng bộ quy hoạch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị truyền tải, điều độ và doanh nghiệp phát điện được xem là “chìa khóa” để nâng cao độ tin cậy hệ thống. Qua đó, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hướng tới hệ thống điện quốc gia hiện đại, bền vững.