'Nhân tố X' có thể ảnh hưởng đến tương lai giá dầu thô

Là quốc gia tiêu thụ dầu thô lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã áp dụng mọi biện pháp có thể để bảo toàn nguồn cung trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran làm gián đoạn nguồn cung hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bằng cách cắt giảm nhập khẩu, khai thác các kho dự trữ khổng lồ và tăng cường sử dụng năng lượng sạch, Trung Quốc đã giảm thiểu được tác động của việc giá dầu tăng cao ở trong nước.

Những động thái này cũng đã tác động mạnh mẽ đến thị trường toàn cầu.

Sau hơn ba tháng xảy ra chiến sự, một số nhà phân tích từng dự báo giá dầu có thể tăng vọt lên mức 200 USD/thùng trong năm nay. Tuy nhiên, ngay cả khi tổng lượng cung tổn thất ước tính đã vượt quá 1 tỷ thùng dầu, giá dầu thô vẫn biến động tương đối mờ nhạt. Nhiều nhà phân tích chỉ ra rằng Trung Quốc chính là nguyên nhân cốt lõi.

Ông Daan Walter, chuyên gia trưởng tại Ember – một tổ chức tư vấn năng lượng, nhận định: "Trung Quốc đã đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giảm bớt cú sốc này cho phần còn lại của châu Á... từ đó giảm bớt gánh nặng cho nền kinh tế toàn cầu".

Vào đầu tuần này, giá dầu Brent đã giảm xuống dưới 78 USD/thùng trước kỳ vọng Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển 1/5 lượng dầu của thế giới, có thể sớm khôi phục hoạt động thương mại bình thường. Giá dầu Brent từng giao dịch dưới mức 70 USD/thùng trong những tuần trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, và đã chạm mức đỉnh trong bốn năm là 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.

Với ảnh hưởng năng lượng ngày càng lớn của Trung Quốc trên toàn cầu, các nhà phân tích cho rằng chính sách và mô hình tiêu thụ của nước này sẽ đóng vai trò then chốt đối với thị trường, bất kể Eo biển Hormuz được mở cửa trở lại nhanh chóng đến mức nào.

‘Bàn tay vô hình’ của Trung Quốc

Trong một báo cáo nghiên cứu đầu tháng 6, các nhà phân tích của ngân hàng Societe Generale cho biết dẫn lại sự kiện năm 1973 khi các nước Arab cấm xuất khẩu dầu. Khi đó, nguồn cung dầu thế giới sụt giảm 7% và khiến giá mặt hàng năng lượng này tăng vọt 134%. 

Tuy nhiên, giá dầu không hề tăng mạnh như vậy trong cuộc chiến ở Iran, dù cuộc xung đột này làm ảnh hưởng tới 14% nguồn cung toàn cầu.

Họ cho rằng sự nghịch lý này phần lớn là do Trung Quốc đóng vai trò như "bàn tay vô hình đang tái cân bằng thị trường", nhờ khả năng cắt giảm nhập khẩu dầu khoảng 3 triệu thùng mỗi ngày – một lượng gần tương đương với tổng nhu cầu dầu thô của Nhật Bản.

Trung Quốc có thể cắt giảm mạnh lượng tiêu thụ vì nhiều lý do. Janiv Shah, Phó chủ tịch phụ trách thị trường dầu mỏ tại công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, cho biết trước khi xung đột nổ ra, Trung Quốc đã tích lũy dầu tại các kho dự trữ nguồn hàng giá rẻ từ Nga và Iran. 

Hiện tại, nước này đang sở hữu hơn 1 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ thương mại và chiến lược, và đã bắt đầu mở kho khai thác từ tháng 5, các nhà phân tích cho biết.

"Trung Quốc từng đặt ra mức giá sàn," ông Shah nói. "Năm nay, mô hình đó đã đảo ngược."

Chính phủ Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế như dầu diesel và xăng để đảm bảo nguồn cung trong nước. Điều này khiến các nhà lọc dầu Trung Quốc – vốn đang phải đối mặt với biên lợi nhuận thấp hơn và bị cắt đứt khỏi thị trường nước ngoài – giảm động lực mua dầu thô từ thị trường toàn cầu.

Trong khi đó, sự bùng nổ của xe điện tại Trung Quốc đã bù đắp phần nào nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch của quốc gia này. Hiện tại, cứ hai chiếc xe du lịch mới được bán ra tại Trung Quốc thì có một chiếc là xe năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đội xe điện của Trung Quốc đã giúp giảm tiêu thụ dầu khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày trong năm ngoái.

David Fishman, chuyên gia tại Lantau Group - công ty chuyên về lĩnh vực năng lượng và điện lực của Trung Quốc, nhận định: "Đây là một van xả áp tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu."

Mặc dù giá dầu ở mức cao có khả năng sẽ tiếp tục kìm hãm nhu cầu từ người tiêu dùng và các nhà lọc dầu, nhưng năng lực giảm thiểu cú sốc nguồn cung toàn cầu của Trung Quốc có thể bị giới hạn bởi lượng nhiên liệu dự trữ mà họ có thể duy trì, ông nói thêm.

"Điều không thể kéo dài mãi mãi chính là các kho dự trữ dầu thô," ông Fishman cho biết. "Nếu giá dầu suy yếu, thị trường dễ dàng dự đoán điều đầu tiên Trung Quốc sẽ làm là bắt đầu tích trữ trở lại."

Từ khan hiếm đến dư thừa nguồn cung?

Sau nhiều tháng dự báo về hệ lụy từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ tồi tệ nhất trong lịch sử, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hiện đang cảnh báo rằng việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz có thể dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung vào năm tới.

Trong báo cáo dầu mỏ hàng tháng công bố hôm thứ Tư, IEA dự báo tăng trưởng nguồn cung sẽ vượt nhu cầu trong năm tới khoảng 4,7 triệu thùng/ngày, khi sản lượng dầu thô ở Trung Đông trở lại mức bình thường.

"Điều này có thể giảm áp lực cho thị trường và là cơ hội để bổ sung các kho dự trữ đã cạn kiệt, hoặc xây dựng các kho dự trữ chiến lược mới, khi các quốc gia xem xét lại chiến lược và chính sách năng lượng của mình để ứng phó với cuộc khủng hoảng," IEA nhận định.

Dù nhu cầu dầu toàn cầu được dự báo sẽ tăng vào năm tới, sự bất ổn gần đây đã thúc đẩy sự quan tâm dành cho năng lượng tái tạo. Điều này có thể làm giảm dần mức tiêu thụ dầu thô trong dài hạn. Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời, đã ghi nhận mức xuất khẩu kỷ lục các sản phẩm công nghệ năng lượng sạch vào tháng 3, ngay sau khi cuộc chiến tại Iran bắt đầu.

"Tiến trình chuyển dịch sang điện hóa này đang tăng tốc," Cosimo Ries, nhà phân tích tại Trivium China chuyên trách mảng năng lượng và ô tô, cho biết. "Chúng ta sẽ phải chờ xem các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tiến triển ra sao, nhưng nhìn chung đây có thể là một thời điểm tuyệt vời cho quá trình giảm phát thải carbon toàn cầu."

Muyu Xu, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao về dầu thô tại Kpler – một nền tảng thông tin thị trường hàng hóa, cho biết tình trạng dư thừa nguồn cung có thể xuất hiện ngay trong tháng tới. Bà nhận định nếu Eo biển Hormuz nhanh chóng mở cửa trở lại, điều đó đồng nghĩa với việc 100 triệu thùng dầu đang bị ứ đọng sẽ được bơm ngược trở lại thị trường.

Trong khi đó, Iran có thể sẽ tăng cường sản xuất một cách mạnh mẽ, đặc biệt nếu các lệnh trừng phạt của Mỹ được dỡ bỏ. Tuy nhiên, điều đó cũng có thể khiến dầu của Iran trở nên bớt hấp dẫn hơn đối với Trung Quốc – quốc gia vốn mua được dầu với giá chiết khấu vì Iran khi chịu lệnh trừng phạt có rất ít phương thức khác để bán hàng.

Dẫu vậy, bà Xu nói thêm rằng nhiều quốc gia đã đáp ứng đủ nhu cầu dầu thô cho mùa hè này, và Trung Quốc có thể một lần nữa đóng vai trò quyết định trong việc khôi phục lại sự cân bằng cho thị trường.

"Đây là một cục diện hoàn toàn khác biệt so với chỉ hai tháng trước," bà Xu nhận định. "Hiện tại, quốc gia duy nhất có khả năng hấp thụ lượng cung dư thừa là Trung Quốc. Nhưng vấn đề đặt ra là: Trung Quốc muốn mua gì?"