Chi tiết mới về thỏa thuận Mỹ - Iran được hé lộ, Quốc hội Mỹ báo hiệu có thể bỏ phiếu phản đối

Mỹ và Iran đang chuẩn bị ký kết một thỏa thuận hòa bình tạm thời, mở đường cho 60 ngày đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran và những vấn đề khác. Dù nội dung đầy đủ chưa được công bố, nhiều chi tiết trong văn kiện đang dần được truyền thông Mỹ hé lộ.

Theo tờ Bloomberg, một bản dự thảo gần như hoàn chỉnh cho thấy Mỹ sẽ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt với Iran, cho phép nước này nối lại xuất khẩu dầu mỏ ngay lập tức. Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ cung cấp một số lợi ích tài chính nhằm khuyến khích Tehran thực hiện các cam kết, dù biện pháp đó sẽ chỉ được triển khai ở giai đoạn sau.

Một quan chức Mỹ tiết lộ toàn văn thỏa thuận có thể sẽ được công bố hai ngày trước buổi lễ ký kết. Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ ngày 16/6 cho biết sự kiện dự kiến diễn ra vào ngày 19/6 tại Bürgenstock, một khu nghỉ dưỡng trên núi nhìn ra hồ Lucerne.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn của Mỹ, trong khi đó phía Iran nhiều khả năng sẽ do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf đại diện.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự hội nghị thượng đỉnh Nhóm G7 tại Pháp. Một số quốc gia châu Âu như Pháp, Anh và Italy đã tỏ ý sẵn sàng hỗ trợ rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz nếu cần thiết dù. Tuy nhiên, họ vẫn hoài nghi về khả năng tuyến hàng hải này có thể được mở cửa hoàn toàn vào 19/6 như ông Trump đã hứa.

Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh vào ngày 16/6, ông Trump tuyên bố thỏa thuận đã “hoàn tất” và sẽ ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Ông cũng khẳng định Mỹ sẽ không trả tiền bồi thường chiến sự hoặc đầu tư vào Iran. Ông nói: "Iran sẽ phải chứng minh bản thân trước khi bất kỳ ai trong chúng ta đưa tiền vào đó".

Song, bản dự thảo mà Bloomberg được xem lại cho thấy Mỹ và các đối tác ở Trung Đông dự kiến sẽ lập quỹ trị giá 300 tỷ USD nhằm tài trợ cho nỗ lực tái thiết và phát triển kinh tế của Iran.

Tin đồn về kế hoạch này bắt đầu từ cuộc phỏng vấn vào ngày 15/6 của ông Vance với CBS News, trong đó ông ẩn ý rằng Iran có thể được “tiếp cận” một quỹ tái thiết trị giá tối đa 300 tỷ USD nếu nước này thực hiện đúng các cam kết.

Về phía Tehran, giới chức Iran nói rằng thỏa thuận tạm thời sẽ cho phép nước này tiếp cận hàng chục tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa tại những nơi như Qatar. Theo bản dự thảo, Mỹ dự kiến sẽ "giải phóng hoàn toàn" số tài sản này, dù chưa nêu rõ thời điểm thực hiện.

Giá dầu thô tiếp đà giảm mạnh, với giá Brent xuống dưới 80 USD/thùng trong phiên 16/6. Giá năng lượng đã đi xuống rõ rệt kể từ khi ông Trump tiết lộ vào cuối tuần trước rằng Mỹ sắp sửa đạt thỏa thuận với Iran.

Song, nhiều quốc gia châu Âu, nhà đầu tư ngành năng lượng và công ty vận tải lo ngại lưu lượng giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz khó có thể sớm phục hồi.

Ngoài thời gian cần thiết để rà phá thủy lôi mà Iran đã rải tại khu vực này, nhiều bên cũng nghi ngờ Tehran sẽ không thực sự cho phép tàu thuyền tự do qua lại Hormuz.

Tehran đã báo hiệu sẽ thu phí với tàu thuyền sau khi thời hạn đàm phán 60 ngày với Mỹ kết thúc. Trong khi đó, ông Trump khẳng định eo biển này sẽ được mở cửa tự do “vĩnh viễn”.

Các nhà lập pháp Mỹ từ cả Đảng Dân chủ lẫn Đảng Cộng hòa đều đang bày tỏ nghi vấn về thỏa thuận tạm thời với Iran. Họ đòi hỏi được xem văn kiện và tuyên bố Quốc hội nên có quyền bỏ phiếu về thỏa thuận cuối cùng giữa hai nước.  

Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham, một đồng minh thân cận của ông Trump, viết trên mạng xã hội X: “Tôi hơi lo ngại rằng quan điểm của Iran về thỏa thuận dường như khác với những gì nhóm đàm phán của Mỹ đang tuyên bố. Theo luật của Mỹ, bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào với Iran cũng phải được trình lên Quốc hội xem xét và bỏ phiếu”.