Chuyên gia: Giá dầu không thể ‘rơi thẳng đứng’ như ông Trump từng hứa

Khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Tổng thống Donald Trump đã cố gắng thuyết phục người dân Mỹ rằng họ chỉ phải chấp nhận những khó khăn kinh tế trong ngắn hạn để đổi lấy lợi ích an ninh lâu dài.

Ông nhiều lần khẳng định giá năng lượng sẽ “rơi thẳng đứng” ngay khi Iran chấp nhận thỏa thuận hòa bình và eo biển Hormuz được mở cửa trở lại.

Nói cách khác, theo cách mô tả của Tổng thống Mỹ, giá dầu sẽ lao dốc mạnh khi thỏa thuận tạm thời giữa Washington và Tehran được ký kết tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.

Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường và đánh giá của nhiều chuyên gia cho thấy kịch bản đó khó có thể xảy ra.

Giá dầu giảm mạnh ban đầu rồi chững lại

Thoạt nhìn, dự đoán của ông Trump có vẻ hoàn toàn hợp lý. Ngay sau khi xuất hiện thông tin Mỹ và Iran sắp đạt được thỏa thuận tạm thời để mở lại eo biển Hormuz, giá dầu thô đã giảm mạnh từ mức đỉnh được thiết lập trong thời gian chiến sự.

Hiện hợp đồng dầu WTI giao dịch trên sàn NYMEX quanh ngưỡng 80 USD/thùng, thấp hơn khoảng 24 USD/thùng so với mức đỉnh hồi tháng trước. Chỉ cần giảm thêm khoảng hơn 10 USD/thùng, giá dầu sẽ quay về vùng trước khi xung đột bùng phát.

Tuy nhiên, thị trường tương lai lại đang phát đi tín hiệu thận trọng hơn.

Dù giá dầu giao tháng gần nhất đã giảm đáng kể, các hợp đồng kỳ hạn xa hơn hầu như không phản ánh kịch bản giá dầu sớm quay trở lại vùng thấp như trước chiến sự. Thị trường vẫn chưa kỳ vọng dầu giảm xuống dưới 70 USD/thùng cho tới tận năm 2028. Nếu xét đến vùng giá dưới 60 USD/thùng - như hồi đầu năm - thời điểm còn bị đẩy xa hơn cả năm 2031. 

Điều này cho thấy giới giao dịch đánh giá việc chấm dứt xung đột không đồng nghĩa với việc nguồn cung dầu toàn cầu sẽ lập tức trở lại trạng thái bình thường.

Thách thức logistics vẫn còn rất lớn

Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận trong tuần này, thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn có thể phải mất nhiều tháng để khôi phục hoàn toàn nguồn cung.

Mối lo đầu tiên là an ninh hàng hải. Số thủy lôi mà Iran rải tại eo biển Hormuz cần được rà phá trước khi hoạt động vận tải có thể trở lại bình thường. Tờ Reuters cho biết các chuyên gia trong ngành ước tính quá trình này có thể kéo dài từ 40 đến 50 ngày. Trong thời gian đó, phần lớn các hãng tàu, công ty bảo hiểm và doanh nghiệp năng lượng sẽ không muốn mạo hiểm đưa tàu đi qua khu vực.

Ngoài ra, hơn 500 tàu hàng và tàu chở dầu cùng hàng chục nghìn thủy thủ hiện vẫn mắc kẹt trong khu vực Vịnh Ba Tư. Số tàu này cần được giải phóng trước khi các chuyến tàu mới có thể tiến vào để nhận hàng.

Ngay cả khi các tuyến vận tải được mở lại, dầu thô cũng không thể xuất hiện ngay tại các thị trường tiêu thụ. Tàu chở dầu thường mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng để đến nơi, dỡ hàng, đưa dầu vào hệ thống lọc hóa và phân phối tới người dùng cuối.

Nguồn cung từ các mỏ dầu cũng khó phục hồi ngay lập tức. Trong thời gian xung đột, nhiều nhà sản xuất Trung Đông đã cắt giảm sản lượng khi hệ thống lưu trữ đầy. Việc khởi động lại các giếng dầu đã đóng không chỉ tốn thời gian mà còn là một quá trình phức tạp về mặt kỹ thuật.

Theo ông Daniel Sternoff, thành viên cao cấp tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, các nhà sản xuất cũng sẽ không vội vàng tăng sản lượng nếu chưa chắc chắn lệnh ngừng bắn sẽ duy trì ổn định trong thời gian dài.

“Chúng ta vẫn chưa biết việc mở lại eo biển Hormuz sẽ diễn ra theo cơ chế nào, hoặc tốc độ giải phóng lượng hàng hóa bị mắc kẹt sẽ nhanh đến đâu”, ông chỉ ra.

Ông Bart Melek, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của TD Securities, thậm chí cho rằng ngay cả khi dòng chảy dầu qua Hormuz được khôi phục ngay lập tức, thị trường vẫn có thể mất khoảng 800 triệu thùng dầu tồn kho đến tháng 11. Vì vậy, giá dầu cao vẫn là “một kịch bản hoàn toàn có thể xảy ra”.

Tồn kho thấp có thể khiến giá dầu bật tăng lên 150 USD/thùng

Trong hơn 15 tuần qua, Mỹ và nhiều quốc gia khác đã phải liên tục sử dụng kho dự trữ chiến lược và tồn kho thương mại để bù đắp lượng dầu bị thiếu hụt từ Trung Đông.

Kết quả là lượng dự trữ toàn cầu đã suy giảm đáng kể. Theo Wall Street Journal (WSJ), riêng Mỹ đã giải phóng khoảng 66 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) kể từ cuối tháng 3. Tồn kho thương mại cũng liên tục đi xuống. 

Tại Cushing, Oklahoma - trung tâm lưu trữ và giao nhận dầu quan trọng của nước Mỹ - lượng dầu tồn kho đã giảm gần xuống vùng đáng lo ngại.

Khi lượng dầu trong các bồn chứa tiến sát mức tối thiểu cần thiết để hệ thống hoạt động bình thường, việc duy trì dòng chảy qua mạng lưới đường ống trở nên khó khăn hơn.

Điều này gây ra rắc rối lớn đối với thị trường dầu mỏ. Tuy nguồn cung từ Trung Đông có thể dần quay trở lại, lượng tồn kho tại nhiều quốc gia vẫn ở mức thấp đến mức giá dầu có thể phải duy trì cao hơn bình thường để hạn chế nhu cầu và tránh tình trạng cạn kiệt dự trữ.

Một số lãnh đạo trong ngành năng lượng thậm chí cảnh báo giá dầu có thể tăng vọt trở lại nếu lượng tồn kho giảm xuống mức quá thấp trước khi nguồn cung được khôi phục hoàn toàn.

Ông Neil Chapman, Phó Chủ tịch cấp cao của Exxon, cho rằng giá dầu trên thị trường vật chất có thể tăng lên 150 - 160 USD/thùng nếu các trung tâm lưu trữ lớn trên thế giới chạm tới giới hạn vận hành tối thiểu.

“Mọi người có thể tranh cãi về việc điều đó xảy ra sau hai tuần hay ba tuần nữa. Nhưng điều chắc chắn là khi ngưỡng đó bị chạm tới, giá sẽ tăng vọt”, ông phát biểu tại một hội nghị ở New York.

Thế giới phải lấp đầy lại các kho dự trữ

Ngay cả khi những khó khăn về nguồn cung được giải quyết, thị trường dầu mỏ vẫn phải đối mặt với một vấn đề khác: nhu cầu tái xây dựng nguồn dự trữ.

Các kho dự trữ chiến lược, tồn kho thương mại và nguồn dự trữ khẩn cấp hiện đã bị rút xuống đáng kể sau nhiều tháng gián đoạn nguồn cung. Chính phủ và các doanh nghiệp năng lượng cuối cùng sẽ phải mua thêm dầu để khôi phục các “bộ đệm an toàn” này. Quá trình đó có thể tạo ra một nguồn nhu cầu đáng kể trong những năm tới.

Thế giới có thể cần mua thêm hàng trăm triệu thùng dầu để tái lập lượng dự trữ đã mất. Ông Dan Pickering, nhà sáng lập Pickering Energy Partners, nói với CNN rằng con số này thậm chí có thể lên tới 1 tỷ thùng.

Trung Quốc là một biến số đáng chú ý. Trong xung đột Trung Đông, nước này đã giúp giảm đáng kể áp lực lên thị trường toàn cầu bằng cách nhập khẩu ít dầu hơn và sử dụng lượng dự trữ sẵn có. Nếu Bắc Kinh đảo chiều, bắt đầu tăng nhập khẩu để bổ sung kho dự trữ, nhu cầu dầu toàn cầu có thể tăng mạnh.

Vì vậy, thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran có thể giúp giá dầu giảm khỏi mức khủng hoảng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc giá sẽ lao dốc "như hòn đá rơi".