Mỹ và Iran ra loạt tuyên bố trái ngược về eo biển Hormuz và vấn đề uranim

Vào ngày 17/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng một loạt bài viết trên mạng xã hội về xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Nhìn chung, ông khẳng định Iran đã chấp nhận nhượng bộ trước Mỹ về nhiều vấn đề quan trọng, bao gồm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và lượng uranium đã làm giàu.

Ngoài ra, Tổng thống Mỹ tiết lộ với tờ Bloomberg rằng ông kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục tiến triển vào Chủ nhật (tức 19/4), với triển vọng đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài đã trở nên rõ ràng.

Trong bài phát biểu tại một sự kiện ở thành phố Phoenix cùng ngày, ông nhấn mạnh: “Hôm nay là một ngày tuyệt vời và rực rỡ cho thế giới!”.

Tuy nhiên, sau đó các quan chức Iran đã đưa ra những tuyên bố trái ngược với ông Trump, khiến tình hình trở nên rối rám và mơ hồ.

Về eo biển Hormuz

Vào ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thông báo rằng dựa trên tinh thần của lệnh ngừng bắn 10 ngày tại Lebanon, việc di chuyển của tất cả các tàu thương mại qua Eo biển Hormuz sẽ được “khơi thông hoàn toàn” trong suốt thời gian còn lại của thỏa thuận đó.

Ông Trump nhanh chóng lặp lại thông tin này. Ông viết trên mạng xã hội: “Eo biển Hormuz đã hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho tàu thuyền lưu thông tự do”.

Tuy nhiên, một quan chức quân sự cấp cao của Iran nói với truyền thông nhà nước rằng chỉ các tàu phi quân sự mới được phép đi qua Hormuz - và việc này cũng phải có sự chấp thuận của Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Sau đó, ông còn đi xa hơn nữa khi tuyên bố trên Truth Social: “Iran đã đồng ý sẽ không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa”.

Trao đổi với Al Jazeera, chuyên gia về an ninh hàng hải Alexandru Hudisteanu cho biết Iran chưa xác nhận bất kỳ cam kết dài hạn nào như vậy. Đồng thời, giới quan sát cũng đặt câu hỏi về một phát biểu khác của ông Trump liên quan đến lệnh phong tỏa của Mỹ.

Cụ thể, ông cho biết lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran ở Vịnh Ba Tư sẽ tiếp tục “có hiệu lực đầy đủ” cho đến khi các giao dịch giữa hai nước được hoàn tất hoàn toàn.

Hãng thông tấn Fars News Agency của Iran cho biết Tehran coi việc Mỹ tiếp tục phong tỏa là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện tại và sẽ lại đóng cửa eo biển nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trên mạng xã hội X: “Với việc Mỹ tiếp tục lệnh phong tỏa, eo biển Hormuz sẽ không thể duy trì trạng thái mở cửa”.

Trên thực tế, video từ công ty theo dõi hàng hải Kpler cho thấy một số tàu chở dầu và tàu chở hàng đã cố gắng rời khỏi Hormuz ngay ngày 17/4 nhưng phải quay đầu lại. Ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, nói với CNBC: “Rõ ràng là họ chưa được cho phép đi qua”.

Về vấn đề uranium

Một trong những trở ngại chính trong quá trình đàm phán giữa Mỹ và Iran là tương lai chương trình hạt nhân của Tehran.

Iran nhiều lần khẳng định không theo đuổi vũ khí hạt nhân, trong khi Mỹ và Israel cho rằng chiến dịch tấn công bắt đầu từ ngày 28/2 nhằm ngăn chặn tham vọng này.

Trong ngày 17/4, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng Iran đã đồng ý bàn giao toàn bộ “bụi hạt nhân” cho Mỹ. “Bụi hạt nhân” có vẻ là cách gọi riêng của ông để chỉ số uranium trong ba cơ sở hạt nhân của Iran bị Mỹ đánh bom vào ngày 22/2/2025.

Sau bài đăng đó, ông chia sẻ với Reuters rằng Mỹ sẽ phối hợp với Iran “theo một nhịp độ chậm rãi, thoải mái”, và sẽ tiến hành khai quật bằng máy móc lớn để thu hồi số uranium này. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ mang số uranium đó về Mỹ. Ông cũng nói với Bloomberg rằng Iran đã đồng ý ngừng chương trình hạt nhân vĩnh viễn.

Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim của Iran đã dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei bác bỏ tuyên bố này. Ông Esmaeil khẳng định: “Uranium sẽ không được chuyển giao đi bất cứ đâu trong bất kỳ hoàn cảnh nào”.

Về xung đột giữa Israel và Lebanon

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán là chiến dịch không kích của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon.

Vào ngày 16/4, một bước đột phá đã được công bố: Israel đã đồng ý tạm ngừng ném bom Lebanon trong 10 ngày, bắt đầu từ ngày 17/4 theo giờ địa phương.

Sang ngày 17/4, ông Trump dường như ngụ ý rằng việc ngừng bắn sẽ tiếp tục trong thời gian dài hạn. Ông viết: “Israel sẽ không ném bom Lebanon nữa. Mỹ cấm họ làm điều đó. Đã quá đủ rồi!”

Ông nói thêm rằng Washington sẽ hợp tác với Lebanon và “giải quyết tình hình Hezbollah một cách thích hợp”.

Theo tờ Al Jazeera, tuyên bố này thể hiện lập trường cứng rắn đặc biệt của Mỹ đối với Israel. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ liệu ông Trump có thực sự tìm cách trừng phạt Israel nếu họ không tuân thủ yêu cầu này hay không.