Hé lộ một thiệt hại kinh tế nghiêm trọng khiến Iran buộc phải mở cửa eo biển Hormuz

Mỹ đang tăng cường phong tỏa hải quân đối với Iran nhằm mục tiêu gây ra những tổn thương kinh tế buộc Tehran phải nhanh chóng khuất phục trước các yêu cầu của Washington: mở cửa trở lại eo biển Hormuz và từ bỏ tham vọng hạt nhân.

Với việc hoạt động xuất khẩu dầu thô từ các cảng của Iran bị đình trệ, quốc gia này dự sẽ mất đi một phần lớn nguồn thu từ dầu mỏ. Iran cũng có thể buộc phải bắt đầu đóng cửa các giếng dầu trong vòng vài tuần tới do cạn kiệt không gian lưu trữ - một kịch bản tốn kém và tai hại có thể làm suy giảm khả năng sản xuất trong nhiều năm tới.

Hôm thứ Năm, các quan chức Mỹ cho biết chiến dịch phong tỏa, ban đầu tập trung vào các tàu đi và đến từ các cảng của Iran, sẽ mở rộng để bao quát tất cả các tàu “hạm đội bóng tối” chuyên phục vụ hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Lầu Năm Góc tuyên bố sẵn sàng lên tàu kiểm tra các phương tiện này ở bất cứ đâu trên thế giới.

Phạm vi ngăn chặn ngày càng mở rộng của Mỹ dường như được thiết kế để đẩy nhanh tác động lên Iran, trong bối cảnh áp lực yêu cầu Tổng thống Trump hạ nhiệt căng thẳng đang gia tăng và các bên trung gian đang nỗ lực đưa hai phía trở lại bàn đàm phán. Ngoài tác động đến dầu mỏ, việc mở rộng phong tỏa có thể cho phép Mỹ khám xét các tàu chở nguyên vật liệu mà Iran cần cho nền kinh tế hoặc các nỗ lực quân sự.

Về bản chất, ông Trump - người đã thất bại trong việc buộc Iran mở cửa eo biển Hormuz thông qua chiến tranh thực sự - đang đặt cược vào một cuộc tấn công kinh tế để hoàn thành mục tiêu đó.

Nguy cơ “tràn bể chứa” và hạ tầng tê liệt

Theo các đơn vị theo dõi ngành năng lượng như Vortexa, Kpler và Energy Aspects, chỉ trong khoảng hai đến ba tuần tới, Iran có thể chạm đến thời điểm mà giới chuyên môn gọi là “tank tops” - tức là hoàn toàn hết chỗ để lưu trữ lượng dầu đang được bơm lên từ lòng đất. 

Phản ứng của Iran đối với lệnh phong tỏa cho đến nay vẫn khá im ắng. Có khả năng Tehran cảm thấy họ có thể chịu đựng được nỗi đau từ việc đình trệ dầu mỏ kéo dài, giống như cách họ đã chống chọi với các cuộc tấn công quân sự và việc các nhà lãnh đạo hàng đầu bị sát hại.

Các lựa chọn của Iran bao gồm tái khởi động các hành động thù địch hoặc thực hiện lời đe dọa sử dụng lực lượng ủy nhiệm Houthi tại Yemen để siết chặt eo biển Bab al-Mandeb trên Biển Đỏ - tuyến đường của hàng triệu thùng dầu Saudi Arabia vẫn tiếp tục lưu thông qua chiến tranh. Iran cũng có thể cưỡng ép một cuộc đối đầu bằng cách đưa các tàu chở dầu đầy hàng đi qua eo biển.

Chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh tế”

Max Meizlish, cựu quan chức phụ trách lệnh trừng phạt của Mỹ, nhận định: “Thật khó để thấy Iran có thể trụ vững về mặt kinh tế như thế nào trước áp lực này.” 

Dưới chiến dịch mà chính quyền gọi là “Cơn thịnh nộ Kinh tế” (Economic Fury) - một phần của chiến dịch rộng lớn hơn mang tên “Operation Epic Fury” - Bộ Tài chính Mỹ cho biết tuần này sẽ không gia hạn lệnh miễn trừ dầu mỏ ngắn hạn (vốn cho phép bán dầu Iran đang bị trừng phạt).

Bộ này cũng nhắm mục tiêu vào một mạng lưới buôn lậu dầu bất hợp pháp do lực lượng đặc nhiệm của Iran điều hành, trừng phạt hơn 20 cá nhân, công ty và tàu thuyền. Bộ Tài chính Mỹ đồng thời đe dọa trừng phạt các ngân hàng toàn cầu hỗ trợ Tehran.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, cho biết: “Lệnh phong tỏa áp dụng cho mọi tàu thuyền, bất kể quốc tịch, hướng đến hoặc rời đi từ các cảng của Iran.” Ông nhấn mạnh chiến dịch sẽ truy quét bất kỳ tàu nào treo cờ Iran hoặc bất kỳ tàu nào cố gắng hỗ trợ vật chất cho quốc gia này.

Sự kháng cự của Tehran

Hy vọng của chính quyền Mỹ giống như một chiếc đồng hồ đang đếm ngược: áp lực lên ngành dầu mỏ Iran sẽ càng tăng khi lệnh phong tỏa kéo dài. Tuy nhiên, một đòn giáng chí mạng không hề được đảm bảo đối với một chế độ vốn có nhiều lớp đệm và lịch sử lâu đời trong việc chống chọi các đòn siết kinh tế.

Các tàu chở dầu vượt qua được vòng phong tỏa vẫn có thể tiếp nhận hàng, ngay cả khi chúng bị kẹt lại trong vùng Vịnh, giúp kéo dài thời hạn “tràn bể chứa” của Iran. Hình ảnh vệ tinh cho thấy ba tàu chở dầu với sức chứa 5 triệu thùng đang nhận hàng tại đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu của Iran.

Vortexa ước tính Iran cũng có khoảng 160 triệu thùng dầu đã được bốc lên các tàu ngoài khơi. Một phần lượng dầu này đang trôi nổi bên ngoài vùng Vịnh gần các khách hàng ở châu Á, cho phép Iran tiếp tục bán hàng trong nhiều tuần ngay cả khi họ bắt đầu cắt giảm sản lượng.

Sản lượng dầu thô của Iran đã chứng minh được khả năng phục hồi. Theo Kpler, xuất khẩu trong tháng 3 của nước này đạt khoảng 1,87 triệu thùng/ngày, tương đương mức cùng kỳ năm ngoái. Động thái này cho phép Tehran thu lợi lớn nhờ giá dầu thế giới tăng vọt. 

Đây là tình trạng mà các nhà nghiên cứu tại Rystad Energy gọi là “sự bất đối xứng then chốt của cuộc khủng hoảng.” Việc đóng cửa Hormuz là thảm họa đối với các nhà sản xuất vùng Vịnh phụ thuộc vào các tuyến vận tải biển chính thống, được bảo hiểm. Nhưng nó ít tàn phá hơn đối với nhà sản xuất duy nhất vốn đã chuyển dịch toàn bộ giao thương sang “hạm đội bóng tối”.

Rủi ro địa chất không thể đảo ngược

Hiện tại, lệnh phong tỏa của Mỹ đang đe dọa tước đi lợi thế bất đối xứng đó. Các kho chứa trên đất liền của Iran, với công suất lên tới 120 triệu thùng, hiện đã đầy hơn một nửa. Với tốc độ xuất khẩu hiện tại, không gian này sẽ cạn kiệt trong chưa đầy ba tuần.

Nếu các bể chứa này đầy, Tehran sẽ buộc phải đóng các giếng dầu đang hoạt động - một biện pháp quyết liệt có nguy cơ gây hư hại vĩnh viễn cho cơ sở hạ tầng. Việc dừng dòng chảy sẽ phá vỡ hệ thống địa chất dưới lòng đất, khiến nước tràn vào giếng và trầm tích gây tắc nghẽn các lỗ đá. Một số giếng bị buộc phải ngừng hoạt động có thể chỉ phục hồi được một phần sản lượng trước đó hoặc trở nên không còn khả thi về mặt kinh tế.

Dù Tehran đã nhiều lần chứng tỏ sự lão luyện trong việc bơm dầu dưới các lệnh trừng phạt khắc nghiệt, David Wech, kinh tế trưởng của Vortexa, vẫn cảnh báo: “Thời gian không còn nhiều cho phía Iran nếu họ không thể xuất khẩu dầu thô”.