Mất cân đối cung cầu, gian lận xuất xứ: Sức ép kép của ngành thép Việt Nam

Khó khăn mà ngành thép Việt Nam đang phải đối mặt nhiều nhất là các biện pháp phòng vệ thương mại khi xuất khẩu và vấn đề nguồn cung nguyên liệu sản xuất.

Tình trạng chung của ngành thép: Dư thừa năng lực sản xuất

Hiệp hội Thép Thế giới dự báo triển vọng tăng trưởng thép toàn cầu 2019 dự kiến đạt 1,82 tỉ tấn tăng 0,8% so với năm 2018. Đáng chú ý là lượng sản xuất thép thô của Trung Quốc 7 tháng 2019 đã đạt 577 triệu tấn, tăng 9% so với năm trước.

Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) nhận định thị trường thép toàn cầu đang tiếp tục đối mặt với tình trạng dư thừa năng lực sản suất.

Trong những năm 2014 - 2015 giá thép giảm mạnh, xuất khẩu thép Trung Quốc đạt mức kỉ lục 112 triệu tấn vào năm 2015. Kể từ năm 2016 đến nay, Trung Quốc có chính sách đóng cửa các cơ sở nhỏ, lạc hậu và gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là các năm 2017 và 2018. Sức ép nguồn cung giảm, giá thép toàn cầu được cải thiện.

Hiện sản xuất thép của Việt Nam đứng thứ 17 trên thế giới với 14,5 triệu tấn thép năm 2018. Thị trường Việt Nam cũng chịu tác động của sự biến động giá nguyên liệu sản xuất thép, chính sách bảo hộ ngành thép trên toàn cầu và dư thừa nguồn cung đối với một số sản phẩm thép.

Số liệu thống kê của VSA cho biết xuất khẩu thép ra thị trường nước ngoài của ngành thép Việt Nam trong 8 tháng đầu năm 2019 đang gặp phải tình trạng khó khăn hơn bởi các hàng rào phòng vệ thương mại.

Cụ thể, riêng trong tháng 8, sản xuất thép đạt hơn 2 triệu tấn, giảm 1,15% so với tháng trước và xấp xỉ mức sản lượng cùng kì 2018. Bán hàng đạt hơn 1,8 triệu tấn, giảm 10,34% so với tháng trước và giảm 4,4% so với cùng kì năm 2018.

Trong đó, xuất khẩu thép đạt hơn 355.600 tấn, giảm 2,74% so với tháng 7/2019 và giảm 9,3% so với cùng kì năm ngoái.

Theo đó, nếu loại trừ tăng trưởng của thép cuộn cán nóng thì tốc độ tăng trưởng sản xuất và bán hàng các sản phẩm thép đều giảm lần lượt là 2% và 4% so với cùng kì năm 2018.

Thép Việt Nam liên quan đến nhiều vụ kiện phòng vệ thương mại

Chủ tịch VSA Nghiêm Xuân Đa cho rằng ngành thép Việt Nam đang có những cơ hội mới để chuyển mình mạnh mẽ trên thị trường thép trên thế giới và khu vực nhưng bên cạnh đó là những nguy cơ về các vấn đề phát sinh, tình hình mất cân đối cung cầu trong nước cũng như gia tăng tình trạng gian lận xuất xứ.

Cụ thể, kể từ năm 2004, tổng số các vụ nước ngoài kiện sản phẩm thép Việt Nam lên tới 52 vụ việc, bao gồm 30 vụ chống bán phá giá, 3 vụ chống trợ cấp, 3 vụ chống bán phá giá và chống trợ cấp, 9 vụ tự vệ toàn cầu, 6 vụ chống lẩn tránh thuế và 1 vụ sử dụng biện pháp theo Mục 232 Đạo luật Thương mại mở rộng năm 1962.

Bà Nguyễn Hằng Nga, Phó Trưởng phòng Xử lí phòng vệ thương mại nước ngoài cho biết thêm số lượng vụ việc phòng vệ thương mại với sản phẩm thép chiếm 39,1% trong tổng số vụ việc các sản phẩm của Việt Nam bị áp dụng, trong đó Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) là hai thị trường sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại nhiều nhất.

Hiện có 13 vụ việc được chấm dứt điều tra, 33 vụ việc có kết luận cuối cùng áp thuế, trong đó có 3 vụ việc đã hết hạn áp thuế, 3 vụ có kết luận cuối cùng không áp thuế và 12 vụ đang trong quá trình điều tra.

Ông Tô Thái Ninh, Trưởng phòng Điều tra bán phá giá và trợ cấp Cục phòng vệ thương mại cho biết một số sản phẩm thép nhập khẩu vào Việt Nam hiện đang bị cơ quan nhà nước áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại như: thép hình H, thép không gỉ cán nguội, thép cuộn cán nguội, thép mạ, thép phủ màu.

Tuy nhiên, ông Ninh nhấn mạnh các biện pháp phòng vệ thương mại Việt Nam áp dụng hiện nay chỉ có thể sử dụng với các sản phẩm mà các ngành sản xuất trong nước đã sản xuất được như thép phủ màu, thép mạ.

Trong khi đó, đối với các sản phẩm mà chưa sản xuất được thì các cơ quan quản lí nhà nước chưa thể sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ các nhà sản xuất trong nước.

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Investment Forum 2027)

Thời gian: Ngày 12/11/2026
Địa điểm: Shilla Monogram Hanoi Westlake, số 6 Hoàng Minh Thảo, Tây Hồ Tây, Hà Nội

Là sự kiện thường niên quy tụ các chuyên gia đầu ngành, Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 mang đến những góc nhìn chuyên sâu về triển vọng đầu tư và cơ hội trên thị trường năm 2027.

Trong khuôn khổ sự kiện, Ban tổ chức sẽ công bố Best Retail Brokers 2026 - Bảng xếp hạng công ty chứng khoán có dịch vụ bán lẻ tốt nhất thị trường Việt Nam.

Cùng cộng đồng đầu tư đón đầu xu hướng, cập nhật góc nhìn chuyên gia và khám phá cơ hội đầu tư năm 2027.

Bạn cũng sẽ có cơ hội nhận vé mời đặc biệt của BTC khi tham gia khảo sát về triển vọng kinh tế, thị trường tài chính và chiến lược phân bổ tài sản trong năm 2027.

'Đau đầu' khi sắt thép, pin năng lượng mặt trời, gỗ ván ép tăng trưởng XK nhưng liên tục bị điều tra lẩn tránh PVTM