Vì xung đột ở Trung Đông, một nền kinh tế lớn ở châu Á đối mặt với rắc rối tệ hơn cả suy thoái
Vào ngày 9/3, giá dầu thô thế giới đã vượt mốc 100 USD/thùng trong bối cảnh căng thẳng ở Trung Đông leo thang. Cùng lúc đó, đồng yen cũng suy yếu so với USD, tiến gần về mức 160 yen đổi 1 USD. Khi tỷ giá chạm mức này vào năm 2024, các quan chức Nhật Bản đã phải ra tay can thiệp.
Nhật Bản gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu năng lượng, vì vậy nền kinh tế và số liệu lạm phát của nước này đặc biệt nhạy cảm với biến động của giá dầu thô. Khi giá dầu tăng mạnh cùng lúc với đồng yen suy yếu, chi phí nhập khẩu năng lượng càng leo thang, làm gia tăng đáng kể áp lực giá cả trong nước.
Lạm phát đã vượt quá mục tiêu của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) trong suốt 4 năm qua. Hiện nay, chi phí sống đắt đỏ là một trong những nỗi lo hàng đầu của người Nhật Bản.
Đảng của Thủ tướng Sanae Takaichi giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng trước một phần nhờ cử tri kỳ vọng các gói chi tiêu tài khóa của bà sẽ giúp giảm gánh nặng cho các hộ gia đình.
Nếu vấn đề lạm phát có vẻ sẽ trầm trọng thêm, có thể chính phủ Nhật Bản sẽ phải triển khai thêm biện pháp hỗ trợ.
Ông Yuichi Kodama, nhà kinh tế trưởng của Viện Nghiên cứu Meiji Yasuda, bình luận: “Tình hình hiện nay giống như một ‘cú đấm kép’ tới Nhật Bản. Giá dầu thô tăng vọt giữa lúc đồng yen suy yếu sẽ đè nặng lên nền kinh tế nước này. Rõ ràng, rủi ro Nhật Bản rơi vào lạm phát đình trệ đang gia tăng”.
Trong quý III, GDP của Nhật Bản giảm 0,6% so với quý liền trước, trong bối cảnh thuế quan của Mỹ cản trở hoạt động xuất khẩu. Trong quý IV/2025, GDP tăng trưởng 0,1%, nhờ đó giúp nền kinh tế thoát khỏi suy thoái kỹ thuật trong gang tấc.
Lạm phát đình trệ là cơn ác mộng đối với các nhà hoạch định chính sách, bởi các đặc tính của nó làm “vô hiệu hóa” những giải pháp kinh tế thông thường.
Khi nền kinh tế suy thoái, ngân hàng trung ương thường chọn cách hạ lãi suất để kích thích nền kinh tế. Nhưng với lạm phát đình trệ, nếu các quan chức lựa chọn giảm lãi suất thì lạm phát rất dễ bùng lên, gây ra khủng hoảng chi phí sống. Ngược lại, nếu các quan chức tăng lãi suất thì các hoạt động kinh tế có thể giảm sút hơn nữa.
Ông Kodama nhấn mạnh phản ứng của chính phủ Nhật Bản sẽ phụ thuộc vào diễn biến của giá dầu thô. Theo ông, nếu giá duy trì ở mức cao trong thời gian dài, bà Takaichi chắc chắc sẽ cân nhắc triển khai gói kích thích kinh tế mới.
Tuy nhiên, kịch bản chính phủ tăng cường chi tiêu sẽ khiến nhà đầu tư lo ngại về gánh nặng nợ công - nguyên nhân dẫn đế cuộc bán tháo mạnh của trái phiếu Nhật Bản hồi tháng 1.
Theo Bộ Thương mại Nhật Bản, tỷ lệ phụ thuộc của nước này vào dầu mỏ từ Trung Đông đạt mức 95,1% vào tháng 1. Phần lớn lượng dầu này được vận chuyển đến Nhật Bản qua Eo biển Hormuz.
Nhà kinh tế Kodama dự kiến môi trường kinh tế và thị trường hiện tại sẽ khiến giới chức BoJ thận trọng với việc tăng lãi suất, bởi các quan chức cần phải đánh giá ảnh hưởng tiềm tàng từ cuộc chiến ở Iran.
Ông Kodama nhận xét: “BoJ đang ở trong tình thế rất khó khăn. Các quan chức muốn tăng lãi suất trong bối cảnh kinh tế thuận lợi, nhưng xung đột Trung Đông hiện nay có thể ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến nền kinh tế”.
