Tại sao Trung Quốc bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ, có tiềm ẩn rủi ro nào hay không?

Mỹ là quốc gia có khối nợ công cao nhất thế giới. Thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ hiện trị giá hơn 30.000 tỷ USD, được xây dựng nhờ lực mua của các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư nước ngoài.

Thế nhưng, trong thập kỷ qua, chính phủ Trung Quốc đã liên tục cắt giảm lượng trái phiếu kho bạc mà nước này nắm giữ. Một số chuyên gia đặt câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra nếu nhu cầu của các nhà đầu tư quốc tế đối với trái phiếu kho bạc giảm sút?

Mặc dù Trung Quốc vẫn là một trong những chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, quy mô nắm giữ của đất nước tỷ dân đã giảm gần một nửa kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2013 xuống còn 683 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, theo Bloomberg.

Giờ đây, Trung Quốc đang kêu gọi các ngân hàng trong nước giảm nắm giữ trái phiếu kho bạc. Động thái này sẽ làm giảm sự phụ thuộc của vào Mỹ, củng cố an ninh tài chính và quốc gia, đặc biệt là trong giai đoạn căng thẳng.

Song việc bán tháo chứng khoán kho bạc Mỹ quá nhanh có thể khiến đồng nội tệ của Trung Quốc tăng vọt và làm suy yếu động cơ xuất khẩu mạnh mẽ của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Điều gì đã thúc đẩy việc bán tháo trái phiếu Mỹ?

Các quan chức Trung Quốc mô tả động thái mới như một nỗ lực nhằm giúp các ngân hàng trong nước giảm bớt rủi ro tập trung và hạn chế sự tiếp xúc với biến động thị trường.

Tuy nhiên, bối cảnh rộng hơn cho thấy mục tiêu chiến lược là giảm sự phụ thuộc vào các tài sản Mỹ khi căng thẳng giữa hai siêu cường vẫn tiếp diễn.

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đang lưu tâm đến tiền lệ được thiết lập vào năm 2022, khi Mỹ và các đồng minh phương Tây đóng băng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương Nga sau khi Moscow tấn công Ukraine.

Họ lo ngại nếu căng thẳng leo thang, trong một kịch bản cực đoan, Mỹ có thể hạn chế quyền tiếp cận tài sản niêm yết bằng đồng USD của chính phủ và tư nhân Trung Quốc theo cách tương tự.

Trung Quốc có gặp bất lợi?

Chính phủ Trung Quốc đã xây dựng kho dự trữ vàng trong một thập kỷ qua và tăng tốc mua kim loại quý này trong năm 2025. Nhờ đó, Trung Quốc hiện là một trong những nước nắm giữ vàng lớn nhất thế giới.

Nhưng ngoài vàng, chính phủ Trung Quốc có rất ít lựa chọn thay thế khả thi để đầu tư khoảng 3.400 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Các ngân hàng Trung Quốc cũng gặp vấn đề tương tự.

Các thị trường trái phiếu chính phủ khác, ví dụ như châu Âu hay Nhật Bản, có quy mô lớn nhưng lại thiếu chiều sâu và tính thanh khoản so với thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ.

Và vì các quốc gia như Đức, Pháp và Nhật Bản là đồng minh của Mỹ, có khả năng họ sẽ phối hợp với Mỹ áp đặt trừng phạt lên Trung Quốc nếu Washington muốn đóng băng lượng trái phiếu kho bạc mà nước này nắm giữ.

Các thị trường khác như cổ phiếu hay bất động sản thì quá rủi ro hoặc thiếu tính thanh khoản.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng có thể gánh chịu hậu quả tiềm tàng đối với nền kinh tế và bảng cân đối kế toán. Một đợt bán tháo nhanh chóng và với quy mô lớn có thể đẩy giá trái phiếu kho bạc Mỹ đi xuống, kéo lợi suất đi lên và làm hại đồng USD.

Một đồng bạc xanh yếu hơn có thể làm tăng sức hấp dẫn của hàng xuất khẩu Mỹ và qua đó gây tổn hại đến nhu cầu dành cho hàng hoá Trung Quốc, đặc biệt là khi tính đến thuế quan của Tổng thống Donald Trump.

Chưa kể, đồng USD suy yếu cũng sẽ làm giảm giá trị các tài sản còn lại mà Trung Quốc nắm giữ bởi phần lớn được định giá bằng đồng USD.

Cuối cùng, động thái công khai rời bỏ thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ có thể dẫn đến sự trả đũa từ phía Mỹ. Điều đó có thể làm suy yếu sự ổn định tài chính mà Trung Quốc muốn duy trì.

Mỹ cũng gặp bất lợi?

Sau khi Trung Quốc kêu gọi các ngân hàng giảm lượng trái phiếu kho bạc Mỹ nắm giữ, giá trái phiếu từng sụt giảm trong thời gian ngắn. Điều này cho thấy các nhà đầu tư không quá lo ngại về hậu quả đối với thị trường và không dự đoán mối quan hệ Mỹ - Trung sẽ xấu đi rõ rệt.

Tuy nhiên, một động thái mạnh mẽ hơn từ Trung Quốc có thể gây ra vấn đề lớn. Nếu quốc gia tỷ dân dừng mua trái phiếu kho bạc hoặc bán tháo một lượng lớn trái phiếu, giá trái phiếu sẽ xuống thấp hơn và lợi suất sẽ tăng cao lên.

Chi phí vay mượn trong toàn nền kinh tế Mỹ cũng sẽ đi lên, bao gồm cả lãi vay thế chấp mua nhà, các khoản vay của doanh nghiệp và lãi vay của chính phủ liên bang.

Hành động bán tháo như vậy cũng có thể khiến các quốc gia khác làm theo, có khả năng làm suy yếu vị thế đồng tiền trú ẩn an toàn của USD.

Tại sao Trung Quốc mua nhiều nợ của Mỹ?

Trung Quốc tích trữ lượng lớn trái phiếu kho bạc Mỹ không chỉ đơn thuần phục vụ mục đích đầu tư. Lý do quan trọng hơn bắt nguồn từ mô hình kinh tế định hướng xuất khẩu của Trung Quốc.

Do giá thành sản phẩm thấp, trong nhiều thập kỷ qua, Trung Quốc xuất khẩu nhiều hàng hoá cho Mỹ hơn là nhập khẩu. Thặng dư thương mại hàng hoá của Trung Quốc đã tạo ra một lượng USD lớn và ổn định.

Các nhà xuất khẩu Trung Quốc không thể trực tiếp sử dụng số USD đó để trả lương cho nhân viên hoặc mở rộng kinh doanh trong nước, dù về mặt lý thuyết, họ có thể chuyển đổi USD thành nhân dân tệ thông qua hệ thống ngân hàng.

Nhiều nhà xuất khẩu quyết định giữ lợi nhuận tính bằng USD ở nước ngoài và đầu tư vào chứng khoán nợ nước ngoài, trong khi đó trả lương cho công nhân bằng doanh thu nhân dân tệ vì điều này có lợi hơn về mặt tài chính.

Đối với ngân hàng trung ương Trung Quốc (PBoC), việc nắm giữ một lượng lớn trái phiếu kho bạc cũng phục vụ mục đích chiến lược. Nhờ danh mục trái phiếu kho bạc, PBoC có thể chèo lái qua các cuộc khủng hoảng.

Khi cần thiết, PBoC có thể hỗ trợ đồng nhân dân tệ và ổn định thị trường nội địa bằng cách bán trái phiếu kho bạc.

Quốc gia nào cũng đang bán trái phiếu kho bạc Mỹ?

Hồi tháng 1, quỹ hưu trí AkademikerPension của Đan Mạch thông báo họ sẽ bán sạch 100 triệu USD trái phiếu kho bạc đang nắm giữ sau khi Tổng thống Donald Trump đe doạ thâu tóm đảo Greenland.

Quỹ hưu trí Stichting Pensioenfonds ABP của Hà Lan cho biết họ đã thu hẹp mức độ tiếp xúc với trái phiếu kho bạc, cắt giảm lượng nắm giữ khoảng 10 đến 19 tỷ euro trong 6 tháng tính đến tháng 9.

Ở nơi khác, lượng trái phiếu kho bạc mà Ấn Độ nắm giữ đã giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm khi chính quyền New Delhi hành động để hỗ trợ đồng rupee và đa dạng hoá dự trữ ngoại hối. Brazil cũng giảm nắm giữ trái phiếu kho bạc dài hạn.

Trong khi đó, theo dữ liệu chính thức, Nhật Bản, Anh và Canada đều tăng nắm giữ trái phiếu kho bạc trong một năm tính đến tháng 11.

Tính chung, lượng trái phiếu kho bạc do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ đã đạt mức kỷ lục 9.400 tỷ USD vào tháng 11, nhưng tỷ trọng của nhà đầu tư nước ngoài so với quy mô toàn thị trường lại giảm xuống so với trước đây.

Dữ liệu cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài hiện nắm giữ khoảng 31% trái phiếu kho bạc, tụt mạnh so với mức 50% vào đầu năm 2015.