Ngoài Trung Quốc, quốc gia nào ảnh hưởng nhiều nhất khi Mỹ siết vòng vây kinh tế với Iran?

Vào ngày 25/8, Mỹ đã công bố chiến dịch kinh tế mới để cô lập nền kinh tế Iran, đồng thời đe dọa áp lệnh trừng phạt thứ cấp lên những thực thể tiếp tục trợ giúp Tehran. Mục tiêu của Washington là cắt đứt huyết mạch thương mại đã giúp duy trì nền kinh tế Tehran trong gần 6 tháng chiến tranh.

Tuy cách thức triển khai vẫn chưa rõ ràng, lời đe dọa này vẫn có thể đẩy Mỹ vào thế đối đầu với một số đối tác thương mại lớn của Tehran.

Trung Quốc

Theo chính phủ Mỹ, Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran và mắt xích quan trọng kết nối Tehran với nền kinh tế toàn cầu. Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Số liệu của Trung Quốc cho thấy kim ngạch thương mại song phương với Iran đạt 9,96 tỷ USD trong năm 2025. Nhưng theo Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, con số này chưa bao gồm khoảng 31,2 tỷ USD giá trị dầu thô Iran xuất khẩu sang Trung Quốc mà không được báo cáo.

Phần lớn lượng dầu trên được thu mua bởi các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc. Các khoản thanh toán thường được thực hiện qua trung gian ngoài hệ thống đồng USD, hãng Kpler cho hay.

Trong năm nay, Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt một số nhà máy lọc dầu của Trung Quốc vì mua dầu thô Iran, nhưng chưa nhắm đến các tổ chức tài chính.

Bắc Kinh đã công khai phản đối các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran, lập luận rằng áp lực kinh tế sẽ không giải quyết những bất đồng. Hồi tháng 5, Trung Quốc đã chỉ đạo các doanh nghiệp trong nước phớt lờ lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào 5 công ty lọc dầu có liên quan đến hoạt động kinh doanh dầu thô của Iran.

Tương tự, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc vào ngày 26/8 đã tiếp tục phản đối “các biện pháp trừng phạt đơn phương bất hợp pháp” của Mỹ và khẳng định Bắc Kinh sẽ “áp dụng mọi biện pháp cần thiết" để bảo vệ lợi ích của mình.

Tuy nhiên, bà Dan Wang, Giám đốc khu vực Trung Quốc tại Eurasia Group, dự đoán Bắc Kinh sẽ "âm thầm tăng cường việc tuân thủ" tại các ngân hàng và công ty dầu khí nhà nước để tránh bị vướng vào các lệnh trừng phạt liên quan đến Iran.

“Các nhà chức trách Trung Quốc vẫn coi trọng khả năng tiếp cận đồng USD và thị trường Mỹ”, bà nhận xét.

UAE

Các Tiểu vương quốc Arab (UAE) từ lâu đã là đối tác thương mại lớn của Iran, bởi hai nước chỉ cách nhau 80 km qua Vịnh Ba Tư.

Kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt khoảng 28 tỷ USD trong năm 2024. UAE là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran với tỷ trọng hơn 30%, theo dữ liệu của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). UAE cũng đồng thời là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Iran, chiếm 12% lượng hàng xuất khẩu với tổng trị giá hơn 7 tỷ USD.

Tuy nhiên, tuần trước UAE đã quyết định đình chỉ mọi hoạt động thương mại và giao dịch tài chính với Iran, sau vụ phóng hai tên lửa đạn đạo về phía lãnh thổ nước này. Một quả tên lửa trong số đó nhắm vào các tàu chở dầu thuộc sở hữu của UAE.

Tổ chức nghiên cứu Viện Washington cho biết Iran từ lâu đã dựa vào các ngân hàng và hệ thống tài chính của UAE để tiếp cận nền kinh tế toàn cầu. Để thực sự cắt đứt Iran khỏi hệ thống này, giới chức UAE cần quyết tâm chấm dứt các hoạt động tài chính và thương mại không minh bạch.

Ông Matthew Levitt, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, viết trong lưu ý rằng Washington cần “làm những gì có thể” để thuyết phục giới lãnh đạo UAE duy trì lập trường cứng rắn với Iran.  

Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ duy trì quan hệ thương mại đáng kể với Tehran, thông qua việc nhập khẩu khí tự nhiên từ Iran và xuất khẩu hàng hóa chế tạo sang nước này.

Dữ liệu từ Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy kim ngạch thương mại song phương giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Iran đạt 5,7 tỷ USD trong năm 2024. Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu xuất khẩu máy móc, linh kiện, hóa chất và nông sản, đồng thời nhập khẩu các sản phẩm năng lượng từ Tehran.

Trong thời gian gần đây, Ankara đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường nhập khẩu qua đường ống từ Azerbaijan cũng như Nga. Nhưng cho đến nay, họ vẫn chưa có động thái nào cho thấy ý định cắt bỏ nguồn cung từ Iran.

Iraq

Iraq phụ thuộc vào điện và khí đốt từ Iran và do đó hàng năm thường giao dịch hàng tỷ USD với Tehran.

Theo Reuters, kim ngạch thương mại giữa Iraq và Iran đạt hơn 10 tỷ USD trong năm 2025, với việc Tehran xuất khẩu thực phẩm, hàng tiêu dùng và các sản phẩm khác sang thị trường Iraq.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, lượng điện nhập khẩu từ Iran chiếm hơn 30% sản lượng điện của Iraq trong năm 2023. Iraq được cho là chi trả cho Iran khoảng 4 đến 5 tỷ USD mỗi năm để mua khí đốt tự nhiên phục vụ sản xuất điện.

Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ có thể làm hạn chế khả năng thanh toán của Baghdad đối với nguồn năng lượng từ Iran.

Ấn Độ

Ấn Độ thuộc nhóm những đối tác thương mại lớn nhất của Iran. Nhưng trong vài năm qua kim ngạch thương mại giữa hai nước đã suy giảm, xuống còn khoảng 1,6 tỷ USD trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026.

New Delhi chủ yếu xuất khẩu gạo, chè, đường và dược phẩm sang Iran, đồng thời nhập khẩu trái cây từ nước này.

Vào tháng 4, Ấn Độ đã nối lại việc nhập khẩu dầu thô từ Iran sau 7 năm gián đoạn, khi Mỹ tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran.

Tuy nhiên, các hoạt động thương mại này sẽ đối mặt với thử thách nếu Washington thực hiện lời đe dọa trừng phạt bất kỳ thực thể nào - bao gồm cả các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ - có giao dịch mua năng lượng từ Iran.