Lãnh đạo HDBank: Không chỉ là tài sản, DN cần chú trọng những gì để được ngân hàng, nhà đầu tư đánh giá cao?

Trong khuôn khổ Diễn đàn Tài chính 2026 “Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vào chiều ngày 20/5, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM (HDBank), cho biết sau hơn 30 năm làm việc trong ngành ngân hàng, điều ông nhận thấy rõ nhất là ngân hàng chỉ có thể đồng hành dài hạn với doanh nghiệp khi hai bên thực sự “hiểu và tin nhau”.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn cho rằng chỉ cần có báo cáo tài chính kiểm toán là đủ để tiếp cận vốn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của ngân hàng, điều quan trọng hơn là chất lượng và độ trung thực của các báo cáo đó, cũng như cấu trúc tài chính của doanh nghiệp có đủ an toàn để ngân hàng chấp nhận rủi ro hay không.

Ông dẫn lại lời từ một ngân hàng nước ngoài từng nói: “Nếu anh cần vay 1 triệu USD thì hãy tự có 500.000 USD trước, chúng tôi sẽ cho anh vay 500.000 USD còn lại. Ngày nay nghe có vẻ quá thận trọng vì ở Việt Nam hiện nay nhiều khoản vay có thể lên tới 70 - 75% nhu cầu vốn nhưng họ có cơ sở rất rõ ràng. Họ nói một năm tôi giỏi lắm chỉ gặp anh được 4 lần, tức là 4 quý. Còn lại hơn 360 ngày tôi không ở cạnh doanh nghiệp. Vì vậy, quyết định cho vay luôn là quyết định rủi ro.

Câu chuyện có thể cũ nhưng vẫn phản ánh đúng bản chất của hoạt động tín dụng: Ngân hàng phải hiểu doanh nghiệp và doanh nghiệp cũng cần minh bạch để tạo niềm tin. Ngân hàng sử dụng nguồn vốn huy động từ người dân để cho vay nên mỗi quyết định cấp tín dụng đều là quyết định rủi ro. Không phải cứ có tài sản bảo đảm là ngân hàng sẽ cho vay ”, ông nói.

Theo lãnh đạo HDBank, trong nhiều trường hợp, tài sản bảo đảm chỉ là yếu tố thứ cấp bởi nếu thị trường biến động, ngân hàng cũng chưa chắc thu hồi được đầy đủ giá trị tài sản khi xử lý nợ. Điều cốt lõi vẫn nằm ở sức khỏe tài chính, dòng tiền và khả năng vận hành của doanh nghiệp.

Ông Phương cho rằng doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn hiệu quả cần xây dựng cấu trúc tài chính lành mạnh, đặc biệt kiểm soát đòn bẩy ở mức hợp lý.

“Một nguyên tắc rất căn bản là doanh nghiệp không nên sử dụng đòn bẩy quá cao. Tùy từng ngành nghề sẽ có mức độ khác nhau nhưng nếu doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào vốn vay thì rủi ro sẽ rất lớn cho cả doanh nghiệp lẫn ngân hàng”, ông nói.

Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh nguyên tắc cân đối dòng vốn, tức tài sản dài hạn cần được tài trợ bằng vốn dài hạn thay vì sử dụng vốn ngắn hạn cho các khoản đầu tư có chu kỳ thu hồi kéo dài.

“Nếu doanh nghiệp đầu tư máy móc, nhà xưởng phục vụ sản xuất dài hạn thì nguồn vốn tài trợ cho tài sản đó cũng phải là vốn dài hạn hoặc vốn chủ sở hữu, chứ không thể dùng vốn ngắn hạn để tài trợ. Nói cách khác, tài sản dài hạn phải được 'che phủ' bằng nguồn vốn dài hạn. Đây là nguyên tắc rất căn bản nhưng cực kỳ quan trọng”, ông phân tích.

Ngoài cấu trúc vốn, tốc độ quay vòng vốn cũng là yếu tố được các ngân hàng đặc biệt quan tâm khi thẩm định tín dụng. Theo ông Phương, hai doanh nghiệp có cùng doanh thu và lợi nhuận chưa chắc có mức độ rủi ro giống nhau. Doanh nghiệp có vòng quay vốn nhanh hơn sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường.

Ông chia sẻ "chúng tôi từng chứng kiến có những ngành hàng trước đây chu kỳ vốn kéo dài tới 9 tháng nhưng hiện nay họ đã thay đổi mô hình kinh doanh để rút ngắn chu kỳ đó, qua đó cải thiện dòng tiền và khả năng chống chịu. Đó là những điều tôi muốn chia sẻ để doanh nghiệp và ngân hàng có thể hiểu nhau hơn và trở thành đối tác dài hạn của nhau".

Từ góc nhìn rộng hơn, ông Phương cho rằng Việt Nam cần cải thiện mạnh xếp hạng tín nhiệm quốc gia để nâng khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn.

Theo ông, mức xếp hạng tín nhiệm hiện nay của Việt Nam vẫn dưới ngưỡng đầu tư an toàn, trong khi nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan đã đạt ngưỡng này từ nhiều năm trước. Nếu Việt Nam cải thiện được xếp hạng tín nhiệm, chúng ta sẽ vay được với lãi suất thấp hơn và kỳ hạn dài hơn.

Bên cạnh câu chuyện tín dụng, lãnh đạo HDBank cũng lưu ý đến vấn đề thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro xuất khẩu. Ông cho biết nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn chấp nhận giao dịch theo phương thức tiềm ẩn rủi ro lớn do quá tin tưởng đối tác nước ngoài mà chưa có đủ công cụ bảo vệ mình.

“Ngay cả khi đã hợp tác 10 - 15 năm, đối tác vẫn có thể gặp vấn đề tài chính mà chúng ta không biết kịp thời. Tôi còn nhớ có những trường hợp doanh nghiệp xuất khẩu chỉ cần giao bộ chứng từ vận tải ghi tên người mua là phía đối tác nước ngoài đã có thể nhận hàng trước khi thanh toán. Đó là rủi ro rất lớn”, ông dẫn chứng.

Theo ông Phương, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động phối hợp với ngân hàng để thẩm định mức độ tín nhiệm của đối tác quốc tế trước khi ký kết hợp đồng hoặc lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp hơn nhằm hạn chế rủi ro thương mại.

Trong giai đoạn mới, ngân hàng và doanh nghiệp cần chuyển từ quan hệ “bên cho vay – bên đi vay” sang mô hình đồng hành chiến lược, trong đó sự minh bạch tài chính, quản trị dòng tiền và năng lực quản trị rủi ro sẽ trở thành nền tảng cốt lõi để mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp Việt Nam.