Tiền gửi tăng chưa tới 1%, áp lực vốn phủ lên ngành ngân hàng

Tăng trưởng tín dụng vượt xa tốc độ huy động vốn

Trong khi tăng trưởng tín dụng phục hồi khá nhanh trong những tháng đầu năm 2026, huy động vốn của hệ thống ngân hàng lại chậm nhịp hơn đáng kể. 

Khoảng cách giữa tín dụng và huy động vì thế tiếp tục mở rộng đang tạo thêm áp lực lên thanh khoản của nhiều ngân hàng, đồng thời khiến bài toán cân đối nguồn vốn trở nên đáng chú ý hơn trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục tăng cao. 

Theo số liệu NHNN công bố, từ quý IV/2025 đến giữa tháng 3/2026, tốc độ tăng trưởng huy động vốn liên tục thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng. Quy mô huy động vốn bằng đồng Việt Nam hiện thấp hơn dư nợ tín dụng khoảng 2 triệu tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa hệ thống ngân hàng đang cho vay ra nhiều hơn đáng kể so với lượng vốn huy động được từ nền kinh tế.

Bức tranh từ báo cáo tài chính quý I/2026 của các ngân hàng càng cho thấy rõ áp lực này. Theo thống kê từ 27 ngân hàng thương mại niêm yết, tổng tiền gửi khách hàng đạt hơn 12,88 triệu tỷ đồng, tăng chưa tới 1% so với cuối năm ngoái. Trong khi đó, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống trong cùng giai đoạn đạt khoảng 3,7%.

Đáng chú ý, có tới 12/27 ngân hàng ghi nhận tiền gửi khách hàng sụt giảm trong quý đầu năm. Đây là mức phân hóa lớn hiếm thấy trong nhiều năm trở lại đây, cho thấy áp lực huy động vốn không còn mang tính cục bộ mà đã lan rộng trong toàn hệ thống ngân hàng.

Trong nhóm quốc doanh, BIDV - quán quân tiền gửi ghi nhân số dư huy động tiền gửi khách hàng giảm với hơn 2,14 triệu tỷ đồng. Trong khi đó hai Big4 còn lại vẫn tăng trưởng và lần lượt giữ hai vị trí tiếp theo. VietinBank đứng thứ hai với khoảng 1,82 triệu tỷ đồng, tiếp theo là Vietcombank với khoảng 1,68 triệu tỷ đồng tiền gửi khách hàng.

Ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, MB tiếp tục dẫn đầu về quy mô huy động với hơn 905.000 tỷ đồng tiền gửi khách hàng. Một số ngân hàng như HDBank, VPBank, OCB hay NCB ghi nhận mức tăng trưởng huy động tích cực hơn mặt bằng chung nhờ duy trì chính sách lãi suất cạnh tranh hơn trên thị trường.

Theo đánh giá của SSI Research, sự phân hóa trong tăng trưởng huy động đang phản ánh xu hướng dịch chuyển dòng tiền từ nhóm ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất thấp sang các ngân hàng chấp nhận trả lãi suất cao hơn để cải thiện thanh khoản và bổ sung nguồn vốn phục vụ tăng trưởng tín dụng.

Áp lực thanh khoản khiến lãi suất huy động khó hạ nhiệt

Theo SSI Research, tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống hiện đã vượt ngưỡng 100%, phản ánh quy mô tín dụng đã lớn hơn lượng tiền gửi huy động từ khách hàng. Điều này đồng nghĩa các ngân hàng đang sử dụng gần như toàn bộ nguồn vốn huy động để phục vụ cho vay, khiến áp lực cân đối thanh khoản trở nên lớn hơn đáng kể so với giai đoạn trước.

Áp lực hiện nay không chỉ đến từ chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn, mà còn xuất phát từ cơ cấu nguồn vốn của hệ thống ngân hàng. Phần lớn tiền gửi hiện nay vẫn mang tính ngắn hạn, trong khi nhu cầu tín dụng trung và dài hạn tiếp tục tăng ở nhiều lĩnh vực như hạ tầng, sản xuất, năng lượng hay bất động sản khu công nghiệp.

Điều này khiến nhiều ngân hàng phải tăng cường huy động vốn qua các kênh thay thế như phát hành chứng chỉ tiền gửi, giấy tờ có giá, trái phiếu hoặc vay hợp vốn nước ngoài nhằm bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn. Tuy nhiên, việc đa dạng hóa nguồn vốn cũng đồng nghĩa chi phí vốn của hệ thống ngân hàng có xu hướng tăng lên.

Theo VNDirect, áp lực thanh khoản trong hệ thống vẫn chưa thực sự hạ nhiệt khi lãi suất liên ngân hàng thời gian qua tiếp tục biến động theo chu kỳ giải ngân tín dụng và hoạt động điều tiết của Ngân hàng Nhà nước. 

Báo cáo cho biết mặt bằng lãi suất huy động tại các ngân hàng tư nhân từng tăng lên khoảng 6,3%/năm trong tháng 4 trước khi giảm nhẹ trở lại sau các động thái điều hành của cơ quan quản lý.

Dù vậy, trên thực tế, nhiều chương trình huy động vốn vẫn duy trì mức lãi suất cao hơn đáng kể đối với các khoản tiền gửi lớn hoặc kỳ hạn dài. Cập nhật lãi suất ngân hàng ngày 18/5 cho thấy một số nhà băng tiếp tục điều chỉnh biểu lãi suất huy động nhằm cân đối thanh khoản và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Sacombank vừa điều chỉnh giảm lãi suất huy động trực tuyến ở nhiều kỳ hạn sau đợt tăng mạnh trước đó, nhưng mức lãi suất cao nhất hiện vẫn quanh 7,3%/năm đối với các khoản tiền gửi lớn kỳ hạn dài. Trong khi đó, Saigonbank và OCB cũng đã có động thái điều chỉnh lãi suất huy động từ đầu tháng 5.

Việc nhiều ngân hàng liên tục điều chỉnh biểu lãi suất cho thấy cuộc cạnh tranh huy động vốn vẫn đang diễn ra khá rõ nét, đặc biệt ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân. Trong bối cảnh tín dụng tiếp tục được định hướng tăng khoảng 15% trong năm nay để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, áp lực huy động vốn nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong các quý tới.

Điều này đồng nghĩa dư địa giảm thêm lãi suất huy động hiện không còn nhiều như giai đoạn trước, nhất là khi áp lực lạm phát và biến động giá năng lượng toàn cầu vẫn là những yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ trong phần còn lại của năm 2026.

Theo đánh giá của VNDirect, nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ sẽ bị thu hẹp đáng kể, qua đó tạo thêm áp lực lên mặt bằng lãi suất và tỷ giá. 

Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng ngân hàng, bài toán cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và duy trì ổn định thanh khoản sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với hệ thống tài chính trong thời gian tới.