TS. Nguyễn Đức Hiển: Tránh trường hợp doanh nghiệp Nhà nước lớn làm hết việc của doanh nghiệp vừa và nhỏ

Phát biểu tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 21/7, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhấn mạnh Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đề ra nhiều tư duy mới, yêu cầu DNNN phải có tư duy mới về sắp xếp, chuyển đổi quản trị để giữ vai trò thật sự dẫn dắt các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của đất nước.

Đồng thời, Kết luận số 18 ngày 2/4 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã nhấn mạnh, phải giao mục tiêu tăng trưởng, rà soát các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) để gắn vào nhiệm vụ tăng trưởng hai con số.

"Hiện nay, Chính phủ đã hoàn thành phần lớn các công việc này trước quý II/2026, chỉ còn tiêu chí phân loại các DNNN giai đoạn 2026 - 2030 là chưa hoàn thiện. Tiêu chí này là căn cứ để phân loại, sắp xếp các DNNN, cổ phần hoá, thoái vốn,...", TS. Hiển thông tin

Phân tầng, liên kết, tránh doanh nghiệp lớn "giành việc" của doanh nghiệp nhỏ

Trên cơ sở những điểm mới trong định hướng chính sách, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh 6 vấn đề. Trong đó, một vấn đề lớn được TS. Nguyễn Đức Hiển chỉ ra là sự thiếu kết nối giữa các khối doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về việc phân tầng và liên kết.

"Trong Nghị quyết mà sáng nay Trung ương thảo luận tại hội trường có nội dung về kinh tế, nội dung quan trọng là cần có sự phân tầng, liên kết. Nếu không doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện không liên kết gì nhiều với DNNN lớn. Tương tự, doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng không có liên kết thực sự chặt chẽ với các FDI", Phó Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chỉ ra.

Việc phân định vai trò các loại hình doanh nghiệp cũng rất quan trọng. "Tránh trường hợp DNNN lớn làm hết việc của doanh nghiệp vừa và nhỏ", TS. Hiển nói.

Phó Ban Chính sách Chiến lược Trung ương kiến nghị, phải hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu, phải phân tầng, liên kết giữa DNNN với doanh nghiệp tư nhân, giữa DNNN với khu vực FDI.

Bên cạnh đó, cần hiểu và triển khai tái cơ cấu DNNN như thế nào để thực sự chuyển từ sắp xếp doanh nghiệp sang cơ cấu lại, phân bổ lại và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Cũng như, xây dựng doanh nghiệp đầu chuỗi, làm rõ phạm vi các lĩnh vực dẫn dắt. Phải xác định, phân tích các lĩnh vực ngành nghề về hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực tư nhân chưa đủ khả năng đầu tư.

"Phải làm sao tách bạch nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích và làm rõ đâu là những điểm nghẽn thể chế cần ưu tiên tháo gỡ để DNNN đủ quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong đầu tư kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực chặt chẽ", TS, Hiển đặt ra vấn đề.

Cuối cùng, Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% DNNN áp dụng tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Vì thế, cần thay đổi cơ chế đánh giá hiệu quả, chuyển từ dựa vào chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá tổng thể để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào những ngành mạo hiểm, đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, chuyên gia nhìn nhận.

Bài học từ Trung Quốc, Singapore

Đồng quan điểm về việc tập trung nguồn lực, bà Đoàn Thị Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính, cho rằng Nhà nước chỉ nên nắm giữ doanh nghiệp ở những lĩnh vực thực sự cần thiết. Với các lĩnh vực khác, nên chuyển sang công cụ điều tiết như đấu thầu hoặc hợp tác công - tư (PPP).

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, bà Dung nêu bật các mô hình thành công, bà Trung cho biết, Trung Quốc đang tập trung củng cố các doanh nghiệp nhà nước chiến lược, phân loại rõ chức năng, tập trung quyền chủ sở hữu, phát triển các tập đoàn lớn và xử lý các doanh nghiệp nhỏ, yếu kém. Bài học là xác định rõ phạm vi chiến lược và kiểm soát hoạt động ngoài ngành.

Trong khi đó, Singapore và Malaysia lại xây dựng mô hình tổ chức đầu tư chuyên nghiệp. Việc quản lý dựa trên hiệu quả của toàn bộ danh mục đầu tư thay vì từng doanh nghiệp riêng lẻ. Cơ quan đại diện chủ sở hữu được chuyên nghiệp hóa, đồng thời giảm kỳ vọng hỗ trợ từ Nhà nước trước khi bán vốn.

Các quốc gia Bắc Âu như New Zealand Thụy Điển và Na Uy vàAustralia tách bạch rõ nhiệm vụ công với mục tiêu kinh doanh, trao quyền chủ động hoàn toàn cho Hội đồng quản trị.

Các nước Đông Âu cũng thực hiện tư nhân hóa trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Điểm đáng chú ý là trước khi bán vốn đều thực hiện kiểm toán, định giá tài sản và hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ tài sản nhà nước.

Vì vậy, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính đề xuất Chính phủ cần xác định rõ mục tiêu sở hữu trước khi quyết định tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ; tiếp tục tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu.

Đồng thời, cần thực hiện kiểm toán, định giá tài sản đầy đủ trước khi thay đổi chủ sở hữu; duy trì kỷ luật tài chính nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp nhà nước; không sáp nhập các doanh nghiệp yếu kém chỉ để che giấu thua lỗ.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ người lao động và bảo đảm dịch vụ công cũng cần được xây một cách độc lập, không phụ thuộc vào việc duy trì những doanh nghiệp không còn khả năng phục hồi, bà Dung đề xuất.