Taliban mong ngóng đầu tư từ Trung Quốc, Bắc Kinh không vội nắm tay

Chính quyền Taliban ở Afghanistan đang trông mong các khoản đầu tư lớn từ Trung Quốc trong 6 tháng tới, nhưng giới chuyên gia cho rằng Bắc Kinh sẽ rất thận trọng.

Đầu tuần này ông Zabiullah Mujahid, người phát ngôn của Taliban nói rằng chính phủ mới muốn tham gia Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC), dự án trị giá 50 tỷ USD trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.

Nguồn tin của Nikkei Asia có liên hệ mật thiết với Taliban cho biết kể từ năm 2018, Trung Quốc đã rót lời đường mật với Taliban về các dự án có thể diễn ra ở Afghanistan.

Nguồn tin nói: "Bắc Kinh và Taliban có những thỏa thuận miệng về các khoản đầu tư. Một khi chính quyền Taliban được thế giới công nhận, Trung Quốc sẽ bắt đầu xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng ở Afghanistan".

Hôm 15/9, ngoại trưởng các nước hàng xóm của Afghanistan – bao gồm Trung Quốc, Iran, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan và Pakistan đã tổ chức cuộc họp trực tuyến. Trong cuộc họp, Trung Quốc cam kết viện trợ khẩn cấp trị giá 31 triệu USD cho Afghanistan, bao gồm ngũ cốc, vật tư mùa đông, vắc xin và thuốc men.

"Điều Trung Quốc có thể làm bây giờ là duy trì liên hệ cần thiết với Taliban trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế thông thường và giao lưu nhân dân", tờ Thời báo Hoàn cầu (Global Times) viết.

Ông Andrew Small, thành viên cấp cao tại tổ chức nghiên cứu German Marshall Fund, tin rằng các yêu cầu đầu tư ngay lập tức từ Taliban sẽ đem đến lợi thế đàm phán cho Trung Quốc. Bắc Kinh sẽ cung cấp một số hỗ trợ kinh tế ngay lập tức nhưng thận trọng hơn trong các hoạt động tương lai.

Ông Small nói với Nikkei Asia: "Bắc Kinh sẽ rất vui lòng hứa hẹn và tham gia các cuộc thảo luận về việc mở rộng CPEC và Sáng kiến Vành đai và Con đường. Nhưng Trung Quốc sẽ không có động thái thực tế nào cho đến khi tự tin về tình hình chính trị và an ninh".

Giới chuyên gia nhấn mạnh Taliban có rất ít lựa chọn về nhà đầu tư.

Ông Hasaan Khawar, nhà phân tích chính sách công tại Islamabad nói: "Tôi dự kiến Trung Quốc sẽ sẵn lòng giúp đỡ chính phủ Taliban sau khi Mỹ rút đi. Trung Quốc không thể để mặc khu vực quan trọng này". Afghanistan nằm ngay cạnh khu tự trị Tân Cương của Trung Quốc.

Trung Quốc biết rõ về nguồn tài nguyên khoáng sản dồi dào của Afghanistan, bao gồm mỏ đồng Mes Aynak, được cho là có trữ lượng lớn thứ hai trên thế giới.

Tập đoàn China Metallurgical đã ký hợp đồng thuê thăm dò mỏ đồng khổng lồ này với giá 3 tỷ USD vào năm 2008. Tuy nhiên, công việc đã bị đình trệ hơn một thập kỷ vì lo ngại an ninh. Khu mỏ nhàn rỗi là lời nhắc nhở thấm thía cho Trung Quốc về việc các khoản đầu tư lớn có thể dễ dàng thất bại trong bối cảnh chính trị và an ninh bất ổn.

Ông Jeremy Garlick, Giáo sư trợ lý về quan hệ quốc tế tại Đại học Kinh tế ở Prague cho biết: "Đồng rất cần thiết cho hệ thống dây điện, sản phẩm điện tử, động cơ và nhiều sản phẩm khác được sản xuất tại Trung Quốc. Người Trung Quốc sẽ không vội đâm đầu vào nguy hiểm. Tôi cho rằng họ sẽ cân nhắc mọi quyết định trước khi thận trọng can dự sâu hơn vào Afghanistan".

Nguy cơ chiến sự và khả năng lãnh thổ Afghanistan trở thành bệ phóng cho chủ nghĩa khủng bố toàn cầu là mối quan tâm lớn nhất đối với cộng đồng thế giới, bao gồm cả Trung Quốc. Các chuyên gia tin rằng nếu Taliban không kiểm soát được vấn đề này thì Trung Quốc cũng không thể đầu tư cho Afghanistan dù rất muốn.

Chuyên gia Small nhận xét Trung Quốc không muốn Afghanistan do Taliban lãnh đạo trở thành trung tâm kết nối trong khu vực nếu nước này là môi trường cho phép các phiến quân dễ dàng hoạt động.

Ông Small nói: "Trung Quốc vốn đã lo ngại về điều kiện an ninh xấu đi đối với CPEC, và hiện có câu hỏi lớn về việc nhóm vũ trang Tehrik-i-Taliban Pakistan có thể được cổ vũ và ủng hộ như thế nào sau chiến thắng của Taliban".

Tehrik-i-Taliban Pakistan bị coi là tổ chức khủng bố tại Pakistan, nhóm này đã tiến hành hàng trăm cuộc tấn công nhằm vào lực lượng an ninh và thường dân.

Giáo sư Garlick tin rằng một trở ngại nữa đối với quan hệ Trung Quốc-Taliban là việc các dự án CPEC ở Pakistan gần đây bị triển khai chậm trễ.