Ông Petri Deryng: Một số quỹ phải cắt nhân sự, đóng cửa khi hụt hơi so với VN-Index

Trong thư gửi nhà đầu tư ngày 26/9, ông Petri Deryng, nhà điều hành PYN Elite, cho biết năm 2025 đã là một giai đoạn khó đối với các quỹ đầu tư chủ động khi VIC tăng mạnh và kéo VN-Index đi lên. Sang năm nay, khoảng cách giữa chỉ số và phần còn lại của thị trường tiếp tục là bài toán khó đối với chiến lược lựa chọn cổ phiếu.

Nhiều doanh nghiệp lớn, thanh khoản tốt và công bố kết quả kinh doanh tích cực vẫn giảm giá, trong khi VN-Index được nâng đỡ đáng kể bởi một số mã vốn hóa lớn. Diễn biến này khiến hiệu suất của nhiều danh mục chủ động không theo kịp chỉ số tham chiếu.

Ông Petri Deryng cho biết đã nghe từ một số quỹ rằng việc hụt hiệu suất so với chỉ số khiến khách hàng rút vốn. Một số công ty quản lý tài sản phải cắt nhân sự hoặc đóng cửa hoàn toàn, trong khi ngành cũng xuất hiện các thương vụ tái cấu trúc sở hữu.

“Chúng tôi tất nhiên thất vọng với hiệu suất tương đối từ đầu năm và không cố che giấu điều đó”, ông Petri Deryng nói khi đề cập kết quả của PYN Elite trong bối cảnh chung của các quỹ chủ động.

Quỹ chủ động hụt hơi khi thị trường phân hóa

Theo thống kê PYN Elite tổng hợp từ Bloomberg tại ngày 31/8, nhiều quỹ chủ động đầu tư vào Việt Nam có hiệu suất thấp hơn VN-Index. PYN Elite âm 7,7%, Vietnam Holding âm 8,5%, Dragon Capital VEF âm 8,8%, trong khi VN-Index tăng 3,5% tính theo USD.

Sự chênh lệch này phản ánh phần nào cấu trúc tăng điểm của thị trường. VN-Index vẫn duy trì mức tăng từ đầu năm, nhưng đóng góp lớn đến từ VIC và một số cổ phiếu dầu khí. Trong khi đó, nhiều cổ phiếu thuộc nhóm doanh nghiệp lớn, có thanh khoản cao và kết quả kinh doanh tích cực vẫn đi xuống.

Theo ông Petri Deryng, thị trường năm nay vận động “gần như phi lý”, khi nhiều doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tốt nhưng giá cổ phiếu vẫn giảm.

PYN Elite cũng chịu tác động từ sự phân hóa đó. Tại thời điểm thư được phát hành, NAV quỹ giảm khoảng 8% từ đầu năm, sau khi tăng 17% trong năm 2025.

Dù hiệu suất kém VN-Index, dòng vốn khách hàng chưa cho thấy áp lực rút ròng rõ rệt. Lượng đăng ký mua và rút vốn từ đầu năm nhìn chung bù trừ nhau, khiến quy mô tài sản quản lý gần như không đổi.

Đội ngũ quản lý của quỹ Phần Lan được duy trì tương đối tinh gọn. Ông Petri Deryng cho rằng nhóm khách hàng lâu năm đã từng trải qua những giai đoạn khó tại thị trường Việt Nam và có kinh nghiệm với những chu kỳ biến động trước đây.

Điều này tạo ra sự khác biệt so với một số quỹ đang đối mặt áp lực rút vốn. Khi hiệu suất liên tục thấp hơn chỉ số, không chỉ kết quả đầu tư mà khả năng giữ chân khách hàng cũng trở thành vấn đề với các công ty quản lý tài sản.

Áp lực càng rõ khi khoảng cách giữa chỉ số và phần còn lại của thị trường kéo dài. Với các quỹ chủ động, việc lựa chọn đúng doanh nghiệp nhưng giá cổ phiếu chưa phản ánh kết quả kinh doanh vẫn có thể khiến hiệu suất ngắn hạn thấp hơn benchmark.

Trong trường hợp đó, quỹ không chỉ phải xử lý biến động danh mục mà còn phải đối mặt với dòng vốn vào - ra của nhà đầu tư. Việc rút vốn, nếu xảy ra trong giai đoạn thanh khoản thấp, có thể khiến hoạt động tái cân bằng và quản trị danh mục trở nên khó khăn hơn.

Thanh khoản giảm mạnh so với năm trước

Một yếu tố khác gây sức ép lên các quỹ chủ động là thanh khoản thị trường suy yếu.

Giá trị giao dịch trong khoảng từ đầu tháng 6 đến giữa tháng 9/2026 thấp hơn đáng kể so với cùng giai đoạn năm trước. Số liệu PYN Elite dẫn lại cho thấy giá trị giao dịch hàng tuần bình quân trong giai đoạn này ở khoảng 92.500 tỷ đồng, chưa bằng một nửa mức 193.200 tỷ đồng của năm 2025.

Đây không chỉ là câu chuyện của một vài phiên giao dịch kém sôi động. Thanh khoản thấp kéo dài trong nhiều tháng khiến khả năng hấp thụ các lệnh mua bán lớn suy giảm, đặc biệt với những quỹ có quy mô danh mục lớn.

Với các nhà quản lý quỹ chủ động, thanh khoản yếu cũng hạn chế khả năng điều chỉnh vị thế nhanh khi quan điểm đầu tư thay đổi. Một giao dịch có quy mô đáng kể có thể cần nhiều phiên để thực hiện nếu không muốn tạo tác động quá lớn lên thị giá.

Bối cảnh này diễn ra đúng thời điểm Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên (Frontier Market) lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market), một thay đổi được kỳ vọng mở rộng tập nhà đầu tư và dòng vốn có thể phân bổ vào thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, khi được hỏi thị trường đã phản ứng với việc nâng hạng hay chưa, câu trả lời của ông Petri Deryng là “chưa”.

Dù vậy, việc chuyển nhóm vẫn được kỳ vọng mở rộng tập nhà đầu tư có thể phân bổ vốn vào Việt Nam. Ngoài các quỹ thụ động bám theo chỉ số FTSE, dòng vốn từ các quỹ chủ động cũng có thể tăng khi thị trường Việt Nam bước vào nhóm mới nổi.

Với các quỹ chủ động, điều quan trọng không chỉ nằm ở lượng vốn mới mà còn ở khả năng thanh khoản thị trường được cải thiện. Khi quy mô giao dịch lớn hơn, việc giải ngân, thoái vốn hoặc tái cân bằng danh mục sẽ thuận lợi hơn so với giai đoạn thanh khoản thấp hiện tại.

Một thay đổi khác được kỳ vọng hỗ trợ hoạt động giao dịch là cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), có thể được triển khai vào đầu năm 2027.

Cơ chế này cho phép bù trừ nghĩa vụ mua và bán, qua đó nhà đầu tư có thể sử dụng tiền bán chứng khoán để phục vụ giao dịch mua trong cùng ngày. Đối với các tổ chức quản lý danh mục lớn, thay đổi này có thể làm giảm lượng vốn phải nằm chờ trong quá trình tái cơ cấu.

Ông Petri Deryng cho rằng CCP sẽ giúp PYN Elite linh hoạt hơn trong việc chọn thời điểm mua và bán khi tái cân bằng danh mục. Đây cũng là một trong những bước hạ tầng tiếp theo sau hệ thống KRX và việc gỡ bỏ yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Những cải thiện về hạ tầng giao dịch và khả năng xuất hiện thêm dòng vốn mới chưa lập tức giải quyết khoảng cách hiệu suất của các quỹ chủ động. Tuy nhiên, thanh khoản tốt hơn sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động quản lý danh mục, trong bối cảnh nhiều quỹ đang chịu sức ép từ cả thị trường và dòng vốn khách hàng.