Nếu đế chế Petrodollar sụp đổ, Petroyuan liệu có phải lựa chọn thay thế?

Hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột Iran có thể trở thành bước khởi đầu cho sự suy giảm toàn hệ thống “petrodollar”, theo nhận định của một chiến lược gia tại Deutsche Bank.

Đồng USD từ lâu giữ vai trò đồng tiền dự trữ toàn cầu, một phần quan trọng là vì phần lớn dầu mỏ trên thế giới được định giá và thanh toán bằng đồng tiền này.

Tuy nhiên, xung đột với Iran có thể làm lung lay vị thế đó nếu các quốc gia bắt đầu chuyển sang định giá dầu bằng các đồng tiền khác, theo chiến lược gia ngoại hối Mallika Sachdeva của Deutsche Bank.

Đáng chú ý, bà cho rằng cuộc chiến này có thể được nhìn nhận như một chất xúc tác quan trọng, đánh dấu “sự xói mòn của petrodollar và khởi đầu của petroyuan”.

Thực tế, nhiều yếu tố làm suy yếu vị thế của petrodollar đã tồn tại từ trước, nhưng hậu quả của cuộc xung đột có thể đẩy nhanh quá trình này. Một trong những rủi ro lớn là sự rạn nứt của thỏa thuận “an ninh đổi lấy định giá dầu” - nền tảng đã duy trì suốt hơn 50 năm.

Petrodollar

Theo thỏa thuận ký kết năm 1974 giữa Mỹ và Arab Saudi, quốc gia vùng Vịnh này cam kết định giá dầu bằng USD và tái đầu tư nguồn thu vào trái phiếu kho bạc Mỹ, đổi lại là sự bảo đảm an ninh và hỗ trợ quân sự từ Washington. 

Kể từ đó, mỗi thùng dầu được giao dịch trên thế giới đều gián tiếp củng cố sức mạnh của đồng bạc xanh. Các quốc gia muốn nhập khẩu năng lượng buộc phải dự trữ USD.

Trong khi đó, các nước xuất khẩu dầu lại quay trở lại mua tài sản Mỹ, tạo nên một vòng tuần hoàn khép kín: thế giới cần USD để mua dầu, sau đó lại gửi USD về Mỹ dưới dạng đầu tư.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đến nay USD vẫn chiếm gần 60% dự trữ ngoại hối toàn cầu - một con số phản ánh rõ sức ảnh hưởng của hệ thống này.

Nhờ petrodollar, Mỹ sở hữu một “đặc quyền” mà ít quốc gia nào có được: có thể duy trì thâm hụt lớn, in tiền với chi phí thấp và vẫn giữ được niềm tin toàn cầu. Nhưng chính những biến động địa chính trị gần đây đang khiến nền tảng này bị đặt dấu hỏi.

“Chiếc ô an ninh” này đang bị thử thách, khi các căn cứ quân sự, mỏ dầu và cơ sở hạ tầng trong khu vực liên tục trở thành mục tiêu tấn công.

Deutsche Bank cho rằng đây có thể là yếu tố thúc đẩy các quốc gia vùng Vịnh giảm dần lượng dự trữ USD.

Chuyên gia Sachdeva cũng nhấn mạnh xu hướng dài hạn: nhu cầu đối với năng lượng hóa thạch có thể suy giảm khi các quốc gia đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo. “Một thế giới tự chủ hơn về quốc phòng và năng lượng cũng sẽ là một thế giới nắm giữ ít dự trữ USD hơn”, bà nhận định.

Petroyuan sẽ là lựa chọn thay thế?

Deutsche Bank dẫn các thông tin cho thấy Iran đang đàm phán với một số quốc gia để cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nếu thanh toán dầu bằng đồng nhân dân tệ.

Dù kịch bản này hiện vẫn mang tính suy đoán, nhưng vai trò chiến lược của Trung Đông đối với vị thế đồng USD là không thể xem nhẹ.

“Cuộc xung đột hiện tại có thể chính là ‘cơn bão hoàn hảo’ đối với petrodollar”, bà Sachdeva kết luận.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng nhân dân tệ trong thương mại năng lượng, bao gồm cả các cuộc thảo luận với Arab Saudi về khả năng thanh toán dầu bằng đồng tiền này.

Hiện bất kỳ thay đổi nào đối với việc lưu thông tàu chở dầu tại Hormuz - đặc biệt nếu gắn với các điều kiện thanh toán bằng đồng tiền khác USD - đều có thể tác động sâu rộng tới thị trường năng lượng và trật tự tài chính toàn cầu.

Với kinh tế Trung Quốc, ý nghĩa đầu tiên của petroyuan là giảm rủi ro tỷ giá và giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính do Mỹ chi phối.

Reuters dẫn lại nhận định của cácChuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) rằng việc quốc tế hóa nhân dân tệ theo hướng này có thể giúp Bắc Kinh giảm ảnh hưởng trước biến động tỷ giá và hạn chế mức độ tổn thương trước các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ. Điều này đặc biệt quan trọng với một nền kinh tế nhập khẩu năng lượng rất lớn như Trung Quốc.

Ý nghĩa thứ hai là tăng “cầu tự nhiên” cho đồng nhân dân tệ. Nếu Trung Quốc mua dầu, khí, các nước xuất khẩu năng lượng sẽ phải nắm giữ nhiều nhân dân tệ hơn để tái đầu tư, thanh toán thương mại hoặc dùng trong các thỏa thuận tài chính song phương.

Đây chính là logic mà Trung Quốc theo đuổi nhiều năm: dùng quy mô thương mại để kéo đồng tiền của mình ra ngoài biên giới. 

Không chỉ dầu, một khi đồng tiền được dùng nhiều hơn trong năng lượng, nó sẽ kéo theo các dịch vụ ngân hàng, tài trợ thương mại, bảo hiểm, thanh toán xuyên biên giới và đầu tư tài sản.

Với bối cảnh Trung Đông hiện nay, Reuters cho rằng chiến sự Iran có thể làm lung lay ba trụ cột của petrodollar: nhu cầu dầu của Mỹ, định giá dầu bằng USD và chiếc ô an ninh của Washington với vùng Vịnh.

Tờ này dẫn lời Deutsche Bank cho biết Arab Saudi hiện bán cho Trung Quốc lượng dầu nhiều gấp 4 lần so với bán cho Mỹ.

Lịch sử cho thấy, những trật tự tưởng chừng bền vững nhất cũng có thể thay đổi khi các điều kiện nền tảng không còn giữ nguyên. Petrodollar - “đế chế vô hình” đã nâng đỡ sức mạnh tài chính của Mỹ suốt hơn 50 năm - có thể đang bước vào giai đoạn thử thách lớn nhất. 

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng sự suy yếu của petrodollar, nếu xảy ra, sẽ là một quá trình kéo dài chứ không phải cú sụp đổ tức thời. Đồng USD vẫn có lợi thế vượt trội về độ ổn định, tính thanh khoản và hệ thống tài chính sâu rộng mà chưa đồng tiền nào có thể thay thế hoàn toàn.