Làn sóng bán tháo cổ phiếu AI trên toàn cầu: Nguyên nhân và lời khuyên từ Phố Wall

Đà sụt giảm của các cổ phiếu liên quan đến AI đã kéo dài gần một tháng, khiến nhóm công nghệ trải qua mức giảm nặng nề nhất kể từ cú sốc thuế quan năm 2025. Không chỉ các nhà sản xuất chip, các hyperscaler (nhà cung cấp điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu lớn) mà cả các nhà cung cấp chip nhớ ở châu Á cũng lao dốc, bất chấp việc nhiều doanh nghiệp vẫn báo cáo lợi nhuận cao.

Sự lệch pha giữa kết quả kinh doanh khả quan và giá cổ phiếu sụt giảm đã khơi lại câu hỏi mà nhà đầu tư luôn băn khoăn kể từ khi ChatGPT ra mắt năm 2022: liệu cơn sốt AI cuối cùng cũng đã đến hồi kết, hay chỉ đang tạm chững lại?

Một cuộc bán tháo trên quy mô toàn cầu

Một trong những dấu hiệu rõ nhất cho thấy cơn sốt AI đang hạ nhiệt là làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ và bán dẫn trên toàn cầu. Làn sóng này bắt đầu từ Mỹ, quốc gia dẫn đầu cuộc đua AI cả về phát triển mô hình nền tảng lẫn xây dựng hạ tầng.

Ngay từ đầu tháng 7, cổ phiếu chip Mỹ liên tục chịu áp lực. Đến ngày 17/7, chỉ số Philadelphia Semiconductor Index (SOX) - theo dõi 30 công ty hàng đầu trong lĩnh chip bán dẫn - đã giảm hơn 20% so với mức đỉnh lịch sử cuối tháng 6, rơi vào thị trường gấu.

Đáng chú ý, đợt bán tháo không dừng lại ở Mỹ. Trong những tháng đầu năm, nhà đầu tư quốc tế từng tìm cách “đa dạng hóa” chiến lược AI bằng cách đổ tiền vào các nhà sản xuất chip châu Á như Samsung Electronics, SK Hynix của Hàn Quốc hay TSMC của Đài Loan.

Lập luận khi đó khá đơn giản: Big Tech Mỹ càng chi nhiều tiền xây dựng trung tâm dữ liệu và phát triển AI, các nhà cung cấp phần cứng đứng phía sau càng được hưởng lợi.

Nhưng trong tháng 7, chính những cổ phiếu từng được xem là “người bán xẻng cho kẻ đào vàng” của cơn sốt AI cũng bắt đầu bị bán tháo mạnh. Tính riêng trong tháng này, chỉ số thiên về công nghệ Kospi của Hàn Quốc đã ba lần phải kích hoạt cơ chế “ngắt mạch”. Làn sóng bán tháo cũng lan sang thị trường Đài Loan và cổ phiếu công nghệ Nhật Bản.

Điều đáng lo, vì vậy, không chỉ là giá cổ phiếu AI tại Mỹ điều chỉnh. Làn sóng bán tháo đã lan sang cả những thị trường từng được xem là “người hưởng lợi” từ cơn sốt AI. Nhà đầu tư đang bắt đầu đặt câu hỏi lớn hơn: tiềm năng của AI có đủ để biện minh cho mức định giá và kỳ vọng quá cao đã được đặt vào toàn bộ chuỗi cung ứng hay không?

Lo ngại về “tính kinh tế” của cơn sốt AI

Nếu cuộc bán tháo trên thị trường chứng khoán cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang suy yếu, một loạt diễn biến khác cho thấy vấn đề có thể nằm sâu hơn: “tính kinh tế” phía sau cơn sốt AI cũng đang xuất hiện những dấu hiệu đáng lo.

Trong hai năm qua, câu chuyện AI được xây dựng trên một vòng tròn tăng trưởng khá đơn giản: nhu cầu AI tăng mạnh, các công ty công nghệ thu được nhiều doanh thu hơn, từ đó tiếp tục chi hàng trăm tỷ USD cho chip và trung tâm dữ liệu, các nhà sản xuất chip hưởng lợi từ khoản đầu tư này và tiếp tục mở rộng sản xuất. Nhưng giờ đây, lối lập luận này đang bị đặt dấu hỏi.

Thứ nhất, giá token - đơn vị dùng để tính phí khi khách hàng sử dụng các mô hình AI - đang giảm mạnh. Hiện tượng này gợi ra nghi vấn về sức mạnh định giá của các công ty AI.

Nếu giá mỗi đơn vị sử dụng AI giảm nhanh, lượng sử dụng phải tăng đủ mạnh để bù đắp. Nói cách khác, thị trường không chỉ cần thấy AI được sử dụng nhiều hơn, mà còn phải thấy nhu cầu đó được chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận đủ nhanh để biện minh cho hàng trăm tỷ USD đầu tư vào hạ tầng.

Thứ hai, cách hệ sinh thái AI tài trợ cho tăng trưởng đang làm dấy lên lo ngại về nhu cầu “ảo”. Một ví dụ đáng chú ý là Nvidia.

Nhà sản xuất chip này ngày càng tham gia sâu vào việc cung cấp vốn hoặc hỗ trợ tài chính cho chính những khách hàng lớn đang mua chip của mình. Nvidia cho biết một quan hệ đối tác mới với SK Group sẽ tạo ra hơn 500 tỷ USD giao dịch giữa hai bên. Nvidia cũng đang đàm phán để tài trợ tới 350 tỷ USD nhằm giúp OpenAI mua chip của hãng này cho dự án tại Mỹ.

Nvidia bác bỏ cách diễn giải rằng các thương vụ của mình mang tính “vòng tròn”. Tuy nhiên, ngay cả khi từng thương vụ riêng lẻ đều có cơ sở kinh tế hợp lý, mô hình này vẫn đặt ra một rủi ro lớn hơn: nếu dòng vốn trong hệ sinh thái giúp thúc đẩy đầu tư và đơn đặt hàng nhanh hơn khả năng tạo ra doanh thu cuối cùng, quy mô thị trường AI có thể đang được khuếch đại bởi chính cơ chế tài trợ của nó.

Thứ ba, quy mô vốn cần thiết để duy trì cuộc đua AI ngày càng trở thành vấn đề. AI đòi hỏi lượng vốn khổng lồ. Các công ty phải liên tục chi tiền cho chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu... trước khi kiếm được doanh thu. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là doanh thu tiềm năng đó có đủ lớn để hoàn trả lượng vốn khổng lồ đang được đổ vào hay không.

Ngay cả Alphabet cũng cho thấy sức ép này. Trong quý II, công ty ghi nhận dòng tiền tự do âm 5,9 tỷ USD - lần đầu tiên kể từ năm 2004. Đáng chú ý, tình trạng này xuất hiện ngay cả khi hoạt động kinh doanh vẫn tăng trưởng mạnh, với doanh thu Google Cloud tăng 82%.

Phản ứng của thị trường cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong cách nhà đầu tư nhìn nhận AI: tăng trưởng doanh thu không còn đủ để nhà đầu tư hào hứng, nếu doanh nghiệp phải đốt quá nhiều tiền.

Cuối cùng, cuộc chạy đua IPO của OpenAI và Anthropic cũng đặt ra câu hỏi về nhu cầu huy động vốn của ngành. Việc hai công ty AI tư nhân nổi tiếng nhất thế giới cùng tiến tới IPO có thể đơn giản là dấu hiệu họ muốn tận dụng sự quan tâm của thị trường để huy động thêm vốn.

Nhưng với những người hoài nghi, đây cũng có thể là cơ hội để các quỹ đầu tư mạo hiểm và cổ đông đầu tiên chốt lãi, trong khi rủi ro được chuyển sang những nhà đầu tư nhỏ lẻ bị lóa mắt bởi cái mác “AI”.

Các chuyên gia khuyên gì?

Những tín hiệu trên không nhất thiết có nghĩa cơn sốt AI đang đến hồi đổ vỡ. Xét cho cùng, chỉ số SOX đến nay vẫn cao hơn khoảng 56% so với đầu năm, trong khoảng thời gian đó Samsung và SK Hynix cũng ghi nhận mức tăng lần lượt hơn 60% và 100%.

Vì vậy, nhiều ngân hàng lớn Phố Wall vẫn duy trì sự lạc quan thận trọng, thậm chí kêu gọi nhà đầu tư bắt đáy.

Đầu năm nay, Goldman Sachs Research từng khuyến nghị nhà đầu tư mua cổ phiếu các công ty sản xuất chip và thiết bị chip. Nhưng sau khi nhóm này tăng rất mạnh, Goldman hiện cho rằng hyperscaler có thể vượt trội so với cổ phiếu chip.

Lý do là nếu doanh nghiệp bắt đầu chứng minh chi tiêu AI tạo ra lợi nhuận, hyperscalers có thể được định giá lại cao hơn.

Ngược lại, nếu họ giảm đầu tư tài sản cố định, dòng tiền sẽ cải thiện và cũng có lợi cho cổ phiếu hyperscalers, trong khi cổ phiếu chip chịu áp lực. Diễn biến tháng 7 phần nào phù hợp với lập luận này: cổ phiếu chip và chip nhớ giảm mạnh hơn nhóm Big Tech, trong khi thị trường cũng “trừng phạt” Alphabet vì dòng tiền âm.

Morgan Stanley và Bank of America thuộc nhóm lạc quan, cho rằng giới đầu tư đã trở nên bi quan quá mức. Ngày 21/7, nhà phân tích Adam Wood của Morgan Stanley đánh giá tích cực triển vọng tăng trưởng của nhóm cổ phiếu phần mềm và đề xuất những cái tên triển vọng như Microsoft, Cloudflare, Snowflake và Shopify.

Tương tự, sau đợt bán tháo mạnh của nhóm cổ phiếu trong SOX, Bank of America nhận định cổ phiếu bán dẫn đang được giao dịch ở mức định giá hấp dẫn nhất trong nhiều năm, tạo ra một “cơ hội mua vào tốt bất ngờ”.

Bank of America cho rằng đợt bán tháo hiện tại chủ yếu bắt nguồn từ căng thẳng thương mại, thay vì sự suy thoái về các yếu tố cơ bản – một khác biệt mà ngân hàng này cho rằng thị trường đang hiểu sai.

Ngân hàng Phố Wall cũng bác bỏ một trong những luận điểm bi quan dai dẳng của ngành. Bank of America viết trong lưu ý ngày 27/7: "Theo quan điểm của chúng tôi, nỗi lo ngại về sự sụp đổ giá bộ nhớ dường như không có cơ sở, xét đến các thỏa thuận dài hạn đã được ký kết bởi tất cả các hyperscaler, các nhà sản xuất ô tô và thiết bị tiêu dùng”.