Mỹ thấy cơ hội phá thế độc quyền đất hiếm của Trung Quốc tại một nhà máy Malaysia

Bước đột phá

Bộ Quốc phòng Mỹ đang khẩn trương tìm cách đảm bảo nguồn cung của các loại đất hiếm khan hiếm nhất. Họ tìm thấy hy vọng tại Kuantan, một thành phố cảng nhỏ của Malaysia.

Tại đây, công ty Lynas Rare Earths của Australia đã bắt đầu sản xuất các loại đất hiếm nặng, lĩnh vực mà Trung Quốc gần như kiểm soát tuyệt đối trong hàng chục năm qua.

Bà Amanda Lacaze, CEO Lynas, tuyên bố: “Không ai ngoài Trung Quốc từng tách chiết được nguyên tố đất hiếm nặng trong 20 năm qua”.

Dù mang tên “đất hiếm”, các khoáng sản này thực tế lại tương đối dồi dào trong vỏ Trái Đất. Nhiều quốc gia, trong đó có Australia, vẫn khai thác được khoáng sản đất hiếm. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất nằm ở khâu chế biến - quy trình phức tạp này thường bao gồm hàng trăm công đoạn. Đây chính là mắt xích Trung Quốc đang thống trị.

Bản thân Lynas đã vận hành một nhà máy đất hiếm tại Kuantan, Malaysia hơn một thập kỷ. Trước đây, công ty chỉ sản xuất được đất hiếm nhẹ - loại phổ biến hơn - còn đất hiếm nặng phải bán sang Trung Quốc để xử lý tiếp. Đến năm ngoái, khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang, Lynas hoàn tất nhà máy chế biến đất hiếm nặng mới tại Kuantan.

Do số lượng ít, mỗi thùng đất hiếm nặng khoảng 25 kg có giá tới hàng chục nghìn USD, tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay. Trong khi đó, các loại đất hiếm ít giá trị hơn như xeri được đóng gói trong các bao tải nặng hơn 800 kg.

Bước đột phá của Kuanta có ý nghĩa lớn với Mỹ và các đồng minh. Năm ngoái, Bắc Kinh từng dừng xuất khẩu đất hiếm nặng giữa lúc căng thẳng thương mại với Washington gia tăng, khiến nhiều nhà máy ô tô tại Mỹ và châu Âu phải ngừng sản xuất. Việc Lynas tham gia thị trường có thể giúp phương Tây giảm nguy cơ bị Trung Quốc sử dụng vị thế độc quyền để gây sức ép.

Bộ Quốc phòng Mỹ cũng đã ký thỏa thuận sơ bộ trị giá 96 triệu USD để mua đất hiếm từ Lynas, theo thông báo công ty hồi tháng 3 năm nay.

Kế hoạch mở rộng

Tháng trước, Lynas bắt đầu sản xuất oxit samarium - một loại đất hiếm quan trọng dùng để chế tạo nam châm chịu nhiệt cho máy bay chiến đấu và tên lửa. Đây được xem là cột mốc thương mại quan trọng của công ty. Trước đó, samarium hầu như chỉ được chế biến tại Trung Quốc, vì vậy ngành quốc phòng phương Tây đã gặp xáo trộn lớn khi Bắc Kinh siết xuất khẩu vào tháng 4 năm ngoái.

Báo cáo năm 2025 của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ đánh giá samarium là khoáng sản có nguy cơ gián đoạn nguồn cung cao nhất và tình trạng thiếu hụt có thể gây thiệt hại hàng tỷ USD cho ngành công nghiệp Mỹ.

Các doanh nghiệp quốc phòng Mỹ hiện chạy đua với hạn chót năm 2027 để loại bỏ hoàn toàn đất hiếm có nguồn gốc Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng nam châm. CEO Lacaze cho biết Lynas đang cung cấp nguyên liệu không xuất xứ Trung Quốc cho các nhà sản xuất nam châm Nhật Bản, sau đó các doanh nghiệp này bán sản phẩm cho ngành quốc phòng Mỹ.

Tuy nhiên, theo bà Lacaze, nhu cầu từ lĩnh vực quốc phòng vẫn tương đối nhỏ. Vì vậy, bà kêu gọi các nước phương Tây áp dụng ưu đãi thuế để khuyến khích những ngành khác - như xe điện và điện tử tiêu dùng - chuyển sang sử dụng nam châm đất hiếm ngoài Trung Quốc.

Hiện Lynas đang xây dựng cơ sở chế biến đất hiếm nặng thứ hai tại Kuantan với quy mô lớn hơn nhà máy hiện tại, dự kiến hoàn thành vào năm 2028.

Công ty cũng có kế hoạch xây dựng nhà máy chế biến đất hiếm tại Texas, nhưng dự án đang đối mặt với nhiều bất định, khi chi phí ước tính tăng mạnh do khó khăn trong xử lý nước thải.