Chuyện mưu sinh phía sau mỗi cuốc xe Grab

‏‏Gần 21h đêm ngày 11/9, tài xế Grab Đặng Văn Vinh tại Hà Nội đăng tải hình ảnh những ly nước được bọc trong túi nylon đặt dưới nền nhà kèm theo chia sẻ: ‏

‏"Chưa gì đã bị ‘bom’ hẳn hai đơn rồi. May giá trị thấp, ăn luôn, không làm bồi hoàn. Em xin các anh cho em chạy nuôi gia đình với. Em đang trả góp ngày 300.000 đấy các anh ơi.”‏

‏Trước đó trong nhiều ngày, các tài khoản ẩn danh trong các hội nhóm mạng xã hội lên bài kêu gọi tài xế Grab tắt app nhằm gây sức ép lên nền tảng về vấn đề phân chia tiền cuốc xe.‏

‏Trong cùng nhóm của tài xế Vinh, một tài xế khác chia sẻ hình ảnh bị đặt cuốc xe ảo di chuyển từ Nghĩa trang Mai Dịch tới 17 Nguyễn Thị Định. Người này viết: “Xin mọi người đừng book ảo nữa, còn tận bao nhiêu miệng ăn đang chờ”.‏

‏Trên một diễn đàn khác, một nữ tài xế đăng dòng trạng thái mong những người đặt ảo, đánh giá một sao hãy “chừa” các tài xế nữ.‏

‏Với những người như Vinh, việc tắt ứng dụng không đơn thuần là một hành động phản đối. Đó là sự ảnh hưởng không nhỏ đến những khoản chi phí sinh hoạt, trả góp hay trách nhiệm với gia đình vẫn còn đó. ‏

‏Nó cho thấy một góc nhìn thực tế hơn về lực lượng lao động xoay quanh nền tảng gọi xe, khi đằng sau mỗi vô lăng, mỗi tài khoản hoạt động là những nhu cầu mưu sinh khác biệt và những gánh nặng không ai giống ai.‏

‏Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh‏

‏Nếu như‏‏ năm 2018, số lượng tài xế công nghệ trên toàn quốc là vài chục ngàn người, thì đến nay, con số này đã lên tới hàng trăm ngàn. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, nền tảng công nghệ trở thành nguồn sinh kế cho nhiều lao động.‏

‏Tài xế Huyên GrabBike tại TP HCM chia sẻ: "Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh, có người còn gánh nặng cơm áo gạo tiền, nợ nần, con cái. Đặc biệt là có những người đang mua xe trả góp.”‏

‏Thực tế, lực lượng đối tác tài xế hiện nay bao gồm nhiều nhóm với các mục tiêu khác nhau. Có những người chọn chạy xe bán thời gian để kiếm thêm thu nhập, nhưng cũng có một lượng lớn lao động xem đây là nguồn sống chính, làm việc toàn thời gian để lo cho gia đình.‏

‏Anh Nguyễn Đức Hiếu (38 tuổi, Hà Nội) là một câu chuyện điển hình cho nhóm thứ hai. Chia sẻ trên ‏‏Nhân Dân‏‏, anh cho biết cơ duyên đến với việc chạy GrabCar bắt nguồn từ áp lực tài chính. ‏

‏Thời điểm gia đình chuẩn bị đón thêm thành viên mới, mức lương nhân viên ngân hàng của anh không đủ nuôi con và gia đình. Quyết tâm chọn một công việc có thu nhập khá hơn và thời gian linh động, anh Hiếu rẽ hướng sang cầm lái. Từ đó, anh đủ trang trải chi tiêu, để vợ có thể ở nhà chuyên tâm nội trợ, chăm sóc con cái.‏

‏Tương tự, anh Nguyễn Tiến Thành (37 tuổi, Hà Nội), người đã hợp tác với nền tảng từ năm 2014, xem công việc này là cơ hội thu nhập lâu dài để vun vén gia đình. Nhờ chăm chỉ chạy xe nhiều năm, anh Thành đã tích góp mua được nhà và xe. Với vai trò trụ cột kinh tế, anh chia sẻ: "Từ khi chạy Grab, tôi thấy công việc và thu nhập đều ổn định hơn, mình không phải lo đi tìm khách, vẫy khách như trước nữa".‏

‏Đi tìm sự tự chủ và vượt qua định kiến‏

‏Không chỉ là phương tiện mưu sinh của nam giới, nghề cầm lái còn mở ra lối đi mới cho nhiều phụ nữ muốn tìm kiếm sự tự chủ về thời gian và tài chính. ‏

‏Chị Nguyễn Thuý Kiều (33 tuổi, TP HCM) từng là công nhân xưởng may ở Bình Tân. Chia sẻ với phóng viên, chị Kiều cho biết bản thân cảm thấy môi trường nhà máy "nhàm chán, bó buộc", chị bắt đầu chạy GrabBike vào năm 2017. ‏

‏Vượt qua những rào cản ban đầu khi "dốt công nghệ", không rành đường sá và sự phản đốitừ gia đình, chị Kiều đã tích cóp trong hơn hai năm, vay mượn thêm người thân để mua chiếc ô tô Hyundai i10 vào đầu năm 2020 và chuyển sang chạy GrabCar.‏

‏Sự kiên trì đã mang lại cho chị một cuộc sống hoàn toàn khác. "Dù vất vả nhưng tôi bắt đầu cảm thấy phù hợp với công việc này. Tôi được đi ra ngoài, đi muôn nơi. Thời gian cuộc sống được tự chủ, không bị áp lực về công việc", chị Kiều đúc kết sau nhiều năm gắn bó với nghề.‏

‏Sự tự chủ thời gian cũng là lý do giữ chân chị Đàm Thị Yến (sinh năm 1978, Hà Nội) sau chiếc vô lăng. Từng có thời gian buôn bán nhỏ, chị Yến chuyển sang chạy GrabCar và tìm thấy sự cân bằng giữa công việc và gia đình. ‏

‏"Nhờ chạy GrabCar, tôi có thể chủ động sắp xếp thời gian cho gia đình và bản thân... Tôi không cho phép bản thân làm muộn hơn bởi mình còn gia đình, con cái. Đây cũng là bí quyết để tôi sống lâu với nghề và giữ lửa hôn nhân".‏

‏Có thể thấy giữa những luồng thông tin kêu gọi tắt ứng dụng hay các hành vi đặt cuốc ảo gây gián đoạn, bức tranh toàn cảnh về cộng đồng tài xế công nghệ cho thấy một thực tế phức tạp hơn.‏

‏Nền kinh tế chia sẻ (gig economy) tại Việt Nam không chỉ vận hành dựa trên các thuật toán hay tỷ lệ chiết khấu, mà cốt lõi nằm ở hàng trăm nghìn người lao động. Mỗi quyết định bật hay tắt ứng dụng đều liên đới trực tiếp đến bài toán cơm áo gạo tiền của từng hộ gia đình.‏

‏Việc một tài xế phải lên tiếng “xin tha” trước các hành vi phá hoại để có thể tiếp tục kiếm vài trăm ngàn đồng trả góp mỗi ngày, hay câu chuyện của những con người tìm thấy sự ổn định sau tay lái, là minh chứng cho tính đa dạng của lực lượng lao động này. ‏

‏Ở đó, công việc cầm lái trước hết là một phương kế sinh nhai, nơi mỗi cuốc xe hoàn thành đều chuyên chở những hy vọng và trách nhiệm rất đời thường.‏