Indonesia yêu cầu các nền tảng gọi xe chỉ được thu hoa hồng không quá 8%, Việt Nam thì sao?

Chính sách mới của Indonesia chỉ áp dụng cho mảng xe máy

Trong bài phát biểu ngày 1/5, Tổng thống Indonesia - Prabowo Subianto đã bất ngờ tuyên bố cắt giảm hoa hồng dịch vụ gọi xe mà các công ty như Grab thu từ hành khách tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Theo đó, hoa hồng của các công ty sẽ được giới hạn ở mức tối đa 8% giá cước, giảm từ khoảng 20% ​​trước đây, điều này có thể làm giảm lợi nhuận và doanh thu của Grab hay GoJek. 

IDN Financials đưa tin Grab đang dự định điều chỉnh hoạt động kinh doanh tại Indonesia sau quyết định bất ngờ của Jakarta.

Còn tờ The Business Times trích dẫn ý kiến từ các Giám đốc điều hành của các nền tảng gọi xe dự đoán chính sách này sẽ chỉ ảnh hưởng đến một bộ phận đội xe nhỏ của họ.

Giám đốc tài chính của Grab - ông Peter Oey cho biết công ty hiện cần điều chỉnh mô hình kinh doanh tại thị trường lớn nhất của mình, để phù hợp với diễn tiến mới nói trên. 

“Chúng tôi có đủ quyền kiểm soát trong nội bộ doanh nghiệp để bù đắp và giảm thiểu tác động này. Tuy nhiên, điều này có nghĩa là tại thị trường Indonesia, cấu trúc giá cả và mô hình kinh doanh đối với xe hai bánh có thể cần phải được điều chỉnh lại. Tất nhiên, đây không phải là một thay đổi nhỏ”, ông Peter Oey chia sẻ ở phỏng vấn qua video với IDN Financials. 

Indonesia hiện là thị trường gọi xe lớn nhất Đông Nam Á, với hàng triệu tài xế đang thực hiện dịch vụ vận chuyển và giao hàng dựa trên ứng dụng. 

Động thái mới từ Chính phủ Indonesia, một phần là kết quả từ các cuộc biểu tình về vấn đề tiền lương có chiều hướng đi xuống và điều kiện làm việc khắc nghiệt đã gia tăng trong những năm gần đây. Nhiều tài xế gọi xe công nghệ cho rằng chính sách của các ứng dụng mang tính bóc lột và viện dẫn việc thiếu sự giám sát của cơ quan quản lý.

Phần mình, Chủ tịch và Giám đốc vận hành của Grab - ông Alex Hungate phát biểu trong một cuộc họp báo rằng, người dùng xe máy ở Indonesia chiếm chưa đến 6% tổng doanh thu dịch vụ di chuyển của Grab.

Ông Alex Hungate nhấn mạnh điều quan trọng là “thị trường di chuyển của Indonesia phải duy trì sự ổn định và thu nhập của các đối tác tài xế được đảm bảo” dù ở bất cứ hoàn cảnh nào.

“Chúng tôi đang tích cực liên lạc với các Bộ ngành liên quan và nỗ lực để hiểu rõ hơn về các khía cạnh kỹ thuật trong việc thực hiện chính sách này”, lãnh đạo của Grab bày tỏ. 

Hiện Grab cũng hoạt động tại một số quốc gia khác ở Đông Nam Á, bao gồm Thái Lan, Malaysia, Việt Nam và Singapore.

Các loại chiết khấu và phí ở Việt Nam đang như thế nào?

Tại Việt Nam, ở lĩnh vực gọi xe công nghệ hiện có các tay chơi chính là Grab, Be, Xanh SM và ShopeeFood. Mỗi nền tảng có một hệ thống tính phí nền tảng, chiết khấu và lương - thưởng khác nhau; khá phức tạp và chỉ những người đang thực sự tham gia cộng tác mới biết chính xác. 

Theo quan sát, hiện chiết khấu - hoa hồng trên mỗi cuốc xe của một vài nền tảng từ 20% đến 30%, chưa kể phí nền tảng và thu hộ Thuế thu nhập cá nhân/Giá trị gia tăng. Ngoài ra, nhiều nền tảng còn có thưởng thêm theo mức độ chuyên cần và năng suất của tài xế, khu vực địa lý khác nhau cũng có chính sách khác nhau. 

Ví dụ, từ tháng 4/2026, theo thông báo của Grab, với dịch vụ GrabBike, phí nền tảng điều chỉnh ở mức 3.000 đồng/cuốc. Với nhóm dịch vụ 4 bánh, không gồm GrabTaxi, phí nền tảng được áp dụng từ 5.000-19.000 đồng, tùy khu vực đón khách và quãng đường di chuyển.

Ở mảng giao hàng, Grab áp dụng phí dịch vụ cộng thêm với GrabExpress, dao động 4.000 - 11.000 đồng tùy loại hình người dùng lựa chọn. Với GrabFood và GrabMart, phí dịch vụ ở mức 4.000 hoặc 6.000 đồng, tùy mô hình hợp tác của đối tác.

Vào giữa tháng 3/2026, Grab Việt Nam thông báo sẽ kéo dài chương trình thưởng thêm theo tuần từ ngày 18/3 đến ngày 24/3 trên phạm vi toàn quốc. Tùy theo từng tỉnh, thành phố, đối tác tài xế 4 bánh có thể nhận thưởng lên tới 7% doanh thu/tuần; đối tác tài xế 2 bánh có thể nhận thưởng lên đến 135.000 đồng/tuần.

Đầu tháng 3/2026, Xanh SM đã ra chương trình “chia sẻ doanh số lên tới 75% kèm các chương trình thưởng” cho các bác tài bike đang cộng tác với nền tảng, ứng dụng cho khu vực Đà Nẵng, Huế, Quảng Ninh và Khánh Hòa.

Theo đó, tổng thu nhập của bác tài hai bánh sẽ bao gồm chia sẻ doanh số + thưởng tuần + thưởng khác (nếu có). Với Bike + Express siêu tốc - mức chia sẻ doanh số là 70%; doanh số bao gồm cả các phí yêu cầu đặc biệt của dịch vụ Xanh Express như giao tận tay/phí giao hàng cồng kềnh… Express 2h có mức chia sẻ doanh số là 72% - Food là 75%.

Các mức chia sẻ doanh số nói trên chưa bao gồm khấu trừ Thuế thu nhập cá nhân và Thuế giá trị gia tăng. 

Mức thưởng tuần mà Xanh SM đề ra là 150.000 đồng cho mức điểm từ 600 đến 900 điểm, 300.000 đồng cho mức điểm từ 900 - dưới 1.200, 700.000 đồng cho mức điểm từ 1.200 đến dưới 1.600 và 1.000.000 đồng cho 1.600 điểm trở lên. Điều kiện được nhận thưởng tuần là Ngày vận doanh của mỗi bác tài phải trên 5 ngày, tỷ lệ nhận chuyến/tỷ lệ hoàn thành chuyến phải trên 90%. 

Hay vào cuối tháng 3/2026, Xanh SM cũng đã ra thèm chương trình “đảm bảo thu nhập tới 15 triệu đồng mỗi tháng cho Bác Tài Xanh” với các đối tác xe máy.

Nói chung, mặc dù mỗi nền tảng có một cách tính khác nhau, nhưng để có thể sống được với nghề hoặc nuôi được gia đình, các bác tài sẽ phải kéo dài thời gian lao động trên đường, không phải với 8 tiếng mỗi ngày mà sẽ là 10 tiếng, thậm chí có người làm tới 12 đến 14 tiếng. 

Mặt khác, theo dữ liệu khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TP HCM (HIDS) giữa 2025, thu nhập trung bình của nhóm tài xế công nghệ xe máy là 8,7 triệu đồng/tháng. Mức thu nhập này cao hơn thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam năm 2022 (6,7 triệu đồng), nhưng thấp hơn mức 10,9 triệu đồng tại TP HCM. 

Bên cạnh đó, tài xế công nghệ làm việc trung bình 8,8 giờ/ngày và 25,4 ngày/tháng, cao hơn so với nhân viên văn phòng thông thường. Trong đó, gần 20% lượng tài xế chạy xe tới 30 ngày/tháng, đồng nghĩa với việc họ lao động liên tục, hầu như không có ngày nghỉ.

Đây được coi là một ngành lao động bán sức, với sức “chạy” của tài xế làm vốn, chỉ cần trang bị một phương tiện di chuyển (xe máy, ô tô) và một chiếc smartphone là có thể gia nhập thị trường việc làm. Rào cản gia nhập thị trường cực kỳ thấp, hơn cả làm công nhân. 

Về chi phí hoạt động, tiền xăng là chi phí lớn nhất của tài xế, chiếm khoảng gần 20% thu nhập sau khi đã trừ phí phải đóng cho doanh nghiệp vận tải công nghệ, theo HIDS.

Bình quân mỗi tài xế tốn khoảng 70.600 đồng, có khi lên đến 100.000 đồng mỗi ngày. Ngoài ra, chi phí sửa chữa và bảo dưỡng xe khoảng 3,08 triệu đồng/năm (tương đương khoảng 257.000 đồng/tháng). Hiện tại, với việc giá xăng tăng gấp rưỡi và thậm chí có lúc là tăng gấp đôi, chi phí này của giới tài xế còn tăng cao hơn. 

Tại sự kiện Tri ân Đối tác năm 2025 diễn ra ngày 22/12 ở TP.HCM và Hà Nội, nền tảng đa dịch vụ Be đã vinh danh đối tác tài xế Phạm Duy Tuấn (TP.HCM) với thành tích doanh thu cao nhất toàn quốc, đạt mức hơn 1,6 tỷ đồng. 

Theo xác nhận của Be thì “các số liệu được công bố trong chương trình vinh danh đều được truyền thông theo đúng bản chất và cách hiểu minh bạch của từng chỉ số. Con số hơn 1,6 tỷ đồng là doanh thu do đối tác tài xế tạo ra trên nền tảng”.

Còn theo chia sẻ của anh Phạm Duy Tuấn, đây là công sức mà anh đã cày ngày cày đêm trong gần 356 ngày trong một năm, hiếm khi nghỉ ngày nào. Và đây cũng là một hiện tượng hiếm hoi trong giới tài xe công nghệ và không hề đại trà. 

Mức hoa hồng nên nằm ở khoảng 10 đến 15% sẽ phù hợp hơn với thị trường Việt Nam

Ở khía cạnh khác, theo Chuyên gia quản trị Trần Bằng Việt, Chủ tịch Dong A Solutions, mức hoa hồng được phép cao nhất 8% mà chính phủ Indonesia vừa đề ra có thể chưa phù hợp với tình hình của Việt Nam. 

“Điều gì sẽ xảy ra tại Việt Nam nếu áp dụng chính sách như của Indonesia? Nhiều khả năng, hãng xe nhỏ, các khởi nghiệp về ứng dụng đặt xe mới chắc chắn sẽ không sống được. Grab có thể sẽ gặp khó khăn lớn. Đơn vị có dư địa thuận lợi nhất để cải thiện mô hình kinh doanh và sống được với lợi nhuận này là Xanh SM”, ông nhận định.

Tuy nhiên, theo ông, nói một cách công tâm thì mức “ăn chia” này là hơi thấp và không hẳn sẽ mang lại lợi ích lớn nhất cho toàn xã hội. Lý do là để thị trường tiếp tục phát triển, thì các hãng xe và ứng dụng đặt xe sẽ cần phải sống được.

Trạng thái này sẽ đến khi thị trường đạt đến mức độ chỉ còn 1 hay 2 đơn vị có thể tồn tại được, lúc đó họ sẽ bắt tay nhau để nâng mức phí thu từ hành khách lên đến mức đủ bảo đảm cho các chi phí khác của doanh nghiệp. 

Ông lấy ví dụ ngày xưa khách trả 100 đồng cho mỗi km, tài xế nhận 7x đồng và công ty nhận 2x đồng; và lấy 2x đồng ấy để lo cho các chi phí khác của doanh nghiệp. Bây giờ, khi mức hoa hồng chỉ còn 8%, với mỗi 100 đồng doanh thu thì ứng dụng chỉ nhận được 8 đồng. Khi đó họ sẽ có xu hướng muốn tăng giá cước của 1 km đó để số tiền thu về từ khách hàng không phải là 100 đồng nữa mà là 120 hay 130 đồng. Khi đó, về bản chất, toàn xã hội sẽ thiệt hại. 

Song song đó, số tiền của người lái xe nhận được cũng sẽ vì vậy mà tăng lên. Tuy nhiên, điều này có thể tạo ra bất ổn lớn trong xã hội khi những người lao động phổ thông không cần được đào tạo chuyên môn cao, không có hàm lượng sáng tạo lớn lại nhận được mức thu nhập gấp đôi hay gấp ba những kỹ sư xuất sắc khi mới ra trường.  

“Qua khảo sát nhanh của cá nhân tôi mỗi khi đi xe, thì đa phần thu nhập của lái xe ô tô công nghệ bây giờ sẽ nằm ở mức 15 đến 25 triệu đồng, cá biệt có thể lên đến 30 hay 35 triệu mỗi tháng. 

Đây là một bất cập lớn cho điều phối nguồn nhân lực của toàn xã hội. Bởi điều này có thể khiến cho thế hệ con cái chúng ta sẽ thiếu động lực rèn luyện và học tập thực sự để thay đổi năng lực của chính bản thân mình. Một xã hội chỉ có thể vươn tầm khi mỗi cá nhân đều muốn vươn mình”, ông cảnh báo.

Hơn nữa, về phía người đối tác tài xế cũng chưa hẳn sẽ toàn là thuận lợi. Tại thời điểm mà lái xe cần ứng dụng hơn là ứng dụng cần lái xe thì sẽ có rất nhiều cách khác nhau để tài xế hưởng phạt và nền tảng “điều tiết lợi ích” thực sự. Bởi ông cho rằng, “các ứng dụng luôn nắm đằng cán”.

“Do vậy, tôi ủng hộ nỗ lực siết lại cân bằng trong việc chia lợi ích. Và không chỉ là cho các ứng dụng, mà còn cả cho tất cả những doanh nghiệp hay cơ chế có tính chất kết nối thông tin và hưởng hoa hồng trên đấy. Mức độ kiểm soát nên nằm ở khoảng 10 đến 15% tùy lĩnh vực, tùy mức độ khuyến khích phát triển”, ông khuyến nghị.