Vì sao nợ xấu tăng nhưng lợi nhuận ngân hàng vẫn tăng mạnh?

Trả lời cho câu hỏi "Vì sao nợ xấu tăng nhưng lợi nhuận ngân hàng vẫn tăng mạnh?" tại Data talk | Market insight: Ngành ngân hàng Q2/2026 phát sóng tối 20/8, các nhà phân tích từ S&I Ratings và VDSC cho rằng tăng trưởng lợi nhuận nửa đầu năm nay có con số khá đẹp, tuy nhiên nợ xấu cũng đang có xu hướng tăng.

Lợi nhuận, nợ xấu cùng tăng

Phân tích kỹ hơn về hai yếu tố này, bà Lương Bội San, Phụ trách Research nhóm Ngân hàng, Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I (S&I Ratings), cho biết trong quý II, nợ xấu tăng nhưng lợi nhuận vẫn tăng không phải là hai diễn biến hoàn toàn mâu thuẫn.

Thứ nhất, nợ xấu tăng mạnh nhưng cũng có thể do ngân hàng đã chủ động trích lập mạnh tay từ trước hoặc phụ thuộc vào chiến lược trích lập của ngân hàng trong kỳ đó.

Thứ hai, lợi nhuận ngân hàng ngoài đến từ hoạt động cho vay còn đến từ các nguồn thu nhập ngoài lãi khác như dịch vụ, kinh doanh ngoại hối, chứng khoán.

Theo bà San, trong 6 tháng đầu năm, lợi nhuận toàn ngành tăng khoảng 17% so với cùng kỳ, đến từ ba động lực chính. Đầu tiên là, thu nhập lãi thuần tăng khoảng 17% (so với mức tăng chỉ 6 - 7% của cùng kỳ năm 2025).

Bên cạnh đó, thu từ hoạt động dịch vụ tăng 58%. Cuối cùng là việc các ngân hàng vẫn tiếp tục kiểm soát chi phí khá tốt, với tỷ lệ CIR giảm từ khoảng 32% ở cuối năm 2025 về còn 31% tại quý II/2026.

"Các yếu tố đó khiến cho nợ xấu tăng nhưng lợi nhuận toàn ngành nhìn chung vẫn tăng trưởng tích cực", bà San lý giải. 

"Đối với nợ xấu, cần xem ngân hàng có trích lập bộ đệm dự phòng tương xứng hay không, xu hướng thời gian tới thế nào,và nợ xấu tập trung ở lĩnh vực, phân khúc nào. Theo tôi quan sát, nợ xấu vừa qua tập trung nhiều ở các ngân hàng chủ yếu cho vay cá nhân và bán lẻ, trong khi các ngân hàng cho vay doanh nghiệp lớn thì nợ xấu ổn định hơn", bà San cho hay.

Về lợi nhuận, cũng nên đánh giá chất lượng và tính bền vững. Đơn cử như việc lợi nhuận tăng tích cực nhưng có đến từ nguồn thu cốt lõi hay là thu nhập đột biến? hay các ngân hàng mở rộng thu nhập từ lãi nhờ cho vay khách hàng có năng lực trả nợ tốt, hay đang mở rộng tín dụng bất chấp nợ xấu và chi phí dự phòng tăng?

"Do đó, không nên chỉ nhìn lợi nhuận tăng bao nhiêu % mà phải xem tương quan với nợ xấu và thu nhập ngoài lãi", đại diện S&I Ratings nhận định.

Nợ nhóm 2 tăng, tỷ lệ nợ xấu hình thành ròng vẫn cao

Ông Đỗ Thanh Tùng, Trưởng phòng cao cấp Trung tâm Phân tích, Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), cũng chỉ ra rằng tăng trưởng lợi nhuận của các ngân hàng trong quý II trước hết đến từ doanh thu tăng trưởng rất tốt ở cả mảng lãi và ngoài lãi.

Thứ hai là từ việc kiểm soát chi phí hoạt động. Thứ ba, các ngân hàng có sự kiểm soát về chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Trong 6 tháng đầu năm, tổng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của hệ thống khoảng 83.000 tỷ đồng, tăng 22% so với cùng kỳ. Trong khi đó, quy mô nợ xấu hình thành ròng ở mức hơn 100.000 tỷ đồng và gần như đi ngang so với năm 2025.

"Đặt hai con số cạnh nhau, chúng ta thấy các ngân hàng đang có sự kiểm soát nhất định trong việc trích lập dự phòng. Đó là lý do khiến tăng trưởng lợi nhuận nửa đầu năm nay có con số khá đẹp", ông Tùng nói.

Tuy nhiên, đánh đổi lại là chi phí dự phòng này nhiều khả năng sẽ dồn sang các quý sau vì chất lượng tài sản đang có tín hiệu suy yếu như: Nợ nhóm 2 tăng, tỷ lệ nợ xấu hình thành ròng vẫn cao so với quý I/2026 với tỷ lệ bao phủ nợ xấu đã suy giảm trong ba quý liên tiếp.

Để "đọc" hai diễn biến lợi nhuận và nợ xấu, cần xem đạt mức lợi nhuận đó, ngân hàng đã "tiêu tốn" bao nhiêu % trong bộ đệm dự phòng rủi ro của mình, đại diện VDSC cho hay.

Đáng chú ý, trong bối cảnh lãi suất cho vay đã tăng rất mạnh trong vòng một năm qua, khoảng cách giữa việc ghi nhận và lãi dự thu bị nới lỏng hơn so với thông thường. Đây là điểm có thể chỉ báo cho việc cần kiểm soát hơn chất lượng nợ của hệ thống ngân hàng.

Chỉ tiêu này cũng là một ranh giới chỉ báo cho chất lượng tài sản và chất lượng lợi nhuận của hệ thống ngân hàng, nếu khoản vay đó có thể giãn kỳ trả trả nợ chứ chưa chuyển nhóm thì nợ xấu hay trích lập dự phòng đều chưa xuất hiện, lợi nhuận vẫn được ghi và trông có vẻ tốt.

Đặc biệt, lãi dự thu không phải chỉ là một chỉ tiêu báo cáo mà còn là cảnh báo sớm, cần xem xét về tốc độ tăng giữa lãi dự thu so với lãi thuần.