Toàn cảnh ngân hàng nửa đầu 2026: Cho vay mua nhà chững lại, tỷ lệ nợ xấu quý II tăng cao nhất kể từ 2020

Báo cáo ngành ngân hàng của Chứng khoán SSI mới đây đã đưa ra bức tranh toàn cảnh về ngành ngân hàng trong quý II/2026 với những điểm nhấn nổi bật như: kết quả lợi nhuận khả quan, tăng trưởng tín dụng tích cực nhưng có sự phân hoá, chất lượng tài sản tiếp tục suy yếu,...

Theo tổng hợp kết quả kinh doanh từ nhóm 13 ngân hàng mà Bộ phận phân tích của SSI theo dõi cho thấy trong quý II, ngành ngân hàng tiếp tục ghi nhận kết quả tốt hơn kỳ vọng, được hỗ trợ bởi tăng trưởng tín dụng tích cực, biên lãi thuần (NIM) phục hồi và thu nhập từ phí cải thiện đáng kể.

Nhóm ngân hàng quốc doanh (Big4) dẫn đầu đà tăng, đáng chú ý là Vietcombank với mức tăng 58% so với cùng kỳ và tăng 48% so với quý trước, theo sau là VietinBank (tăng 22%) và BIDV (tăng 20%).

Trong nhóm ngân hàng tư nhân, các ngân hàng có nhiều dư địa tăng trưởng tín dụng như VPBank, HDBank và MB đều ghi nhận mức lợi nhuận vượt trội so với mặt bằng chung của ngành, mức tăng lần lượt là 76%, 51% và 41% so với cùng kỳ. Trong khi đó Sacombank có kết quả kém khả quan với lợi nhuận quý II giảm 44% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, SSI Reserch vẫn giữ quan điểm thận trọng đối với ngành khi những dấu hiệu về chất lượng tài sản suy giảm ngày càng trở nên rõ nét đằng sau bức tranh lợi nhuận khả quan.

Tín dụng tăng tích cực, cho vay mua nhà chững lại

Điểm nhấn đầu tiên trong bức tranh ngành ngân hàng là tăng trưởng tín dụng tiếp tục tích cực, tăng 5,3% trong quý II và tăng 9,1% nếu tính từ đầu năm. Trong đó, tăng trưởng chủ yếu tập trung ở nhóm ngoài quốc doanh với VPBank, HDBank và Techcombank hay MB.

Ngược lại, nhóm Big4 tăng trưởng thận trọng hơn khi VietinBank, BIDV chỉ tăng khoảng 3% so với quý trước trong khi dư nợ cho vay của Vietcombank gần như đi ngang (tăng 0,2% so với quý trước) do các ngân hàng chủ động dành hạn mức cho vay cho các dự án hạ tầng quốc gia có quy mô lớn, dự kiến được đẩy mạnh trong nửa cuối năm 2026.

Nhóm phân tích SSI chỉ ra sự chuyển biến về tín dụng đó là các ngân hàng có xu hướng quay trở lại phân khúc cho vay cốt lõi và thế mạnh của mình, đồng thời tăng tỷ trọng cho vay trung và dài hạn sau những nỗ lực đa dạng hoá danh mục cho vay trong quý I. 

Cụ thể, những ngân hàng có nhiều dư địa tăng trưởng tín dụng như MB, VPBank, HDBank, Techcombank, TPBank và VIB chủ yếu đẩy mạnh giải ngân cho vay chủ đầu tư bất động sản (tăng 22% so với quý trước), thương mại và bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô, xe máy (tăng 6% so với quý trước) và dịch vụ tài chính (chủ yếu là công ty chứng khoán, tăng 20% so với quý trước).

Trong khi đó, nhóm Big4 và ACB tập trung cho vay khách hàng doanh nghiệp lớn và hộ kinh doanh.

Đặc biệt, cho vay mua nhà chững lại trên toàn ngành, kể cả những ngân hàng có hạn mức tín dụng dồi dào như VPBank (tăng 2,4% so với quý trước), HDBank (đi ngang so với quý trước) và Techcombank (giảm 1,4% so với quý trước). Cùng với đó, tín dụng mảng xây dựng tiếp tục tăng trưởng ổn định tại nhiều ngân hàng, dù đã có dấu hiệu chậm lại tại các ngân hàng cho vay lớn như MB, VPBank và Techcombank.

"Xu hướng này tương đối dễ hiểu khi lãi suất vay mua nhà đã tăng mạnh, với lãi suất thả nổi hiện phổ biến ở mức 12 - 14%, trong khi nguồn cung nhà ở giá thấp vẫn hạn chế", báo cáo của SSI cho biết.

Trong khi đó, dịch vụ tài chính vẫn là một trong những lĩnh vực được đẩy mạnh cấp tín dụng, với ít nhất 42.600 tỷ đồng tín dụng mới được giải ngân trong quý II.

Theo SSI Research, trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao, các ngân hàng ngày càng dịch chuyển cơ cấu cho vay sang các khoản vay trung và dài hạn thay vì tập trung vào cho vay ngắn hạn. Trong phạm vi nhóm ngân hàng theo dõi của SSI, dư nợ trung và dài hạn tăng 6% so với quý trước, cao hơn đáng kể so với dư nợ trong ngắn hạn tăng 3,8% so với quý trước.

"Theo quan điểm của chúng tôi, sự thay đổi trong cơ cấu kỳ hạn cho vay là một trong những động lực thúc đẩy NIM mở rộng trong quý II/2026", nhóm phân tích SSI nhận định.

Cùng với tăng trưởng mạnh cho vay, nguồn huy động vốn các ngân hàng cũng phục hồi nhưng thanh khoản vẫn chịu áp lực khi tốc độ tăng trưởng huy động tại nhóm 13 ngân hàng nói trên đã tăng tương đương với tốc độ tăng tín dụng, tuy nhiên tỷ lệ LDR vẫn ở mức cao 102,4%.

Các ngân hàng cũng đã tiếp tục đa dạng hóa nguồn vốn qua chứng chỉ tiền gửi và vay nước ngoài, gồm VPBank huy động 1,44 tỷ USD, HDBank 720 triệu USD và ACB 500 triệu USD.

NIM phục hồi vượt kỳ vọng

Trong quý II, NIM các ngân hàng có sự phục hồi so với quý trước trong đó, nhóm Big4 tăng khoảng 0,16 điểm % trong khi nhóm ngoài quốc doanh tăng 0,19 điểm %, theo ghi nhận của SSI. Trong số các ngân hàng công ty chứng khoán này theo dõi, NIM của MSB và VPBank là giảm so với quý trước.

Báo cáo cũng đưa ra hai nguyên nhân giúp NIM ngân hàng cải thiện so với trước gồm:

Thứ nhất, nhờ cơ chế định giá tốt hơn. Các ngân hàng phần lớn đã chuyển phần tăng từ chi phí huy động sang lãi suất cho vay, giúp lợi suất tài sản tăng nhanh hơn chi phí vốn trong ngắn hạn. Ngoài ra, lợi suất tài sản còn được hỗ trợ bởi việc tái định giá các khoản vay mua nhà hiện hữu, với lãi suất thả nổi phổ biến ở mức 12-15%, trong khi chi phí vốn chưa phản ánh đầy đủ đợt tăng mạnh của lãi suất huy động gần đây. 

Tuy nhiên, nếu xu hướng này kéo dài, chất lượng tài sản có thể sẽ dần suy yếu, thể hiện qua việc nợ xấu hình thành mới và chi phí tín dụng gia tăng.

Thứ hai, nhờ cơ cấu tín dụng dịch chuyển sang các khoản cho vay với kỳ hạn dài hơn đã nói ở trên. Các ngân hàng ưu tiên tăng trưởng cho vay trung và dài hạn thay vì cho vay ngắn hạn. 

Quý II có tỷ lệ nợ xấu tăng cao nhất trong vòng 6 năm

Theo SSI Research, chất lượng tài sản có sự phân hóa giữa các ngân hàng, trong khi những dấu hiệu suy yếu dần xuất hiện. Nợ xấu toàn ngành tăng 21,4% tính từ đầu năm, tăng 9,5% so với quý trước.

Mức tăng chủ yếu tập trung tại VietinBank (tăng 21,8% so với quý trước), Sacombank (tăng 15,6% so với quý trước), HDBank (tăng 17,6% so với quý trước) và BIDV (tăng 7,2% so với trước), trong khi phần lớn các ngân hàng khác tương đối ổn định.

Theo đó, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng lên 1,97% trong quý II/2026 (so với 1,88% trong quý I/2026) - là mức tăng cao nhất của quý II kể từ năm 2020. Dư nợ cần chú ý (nhóm 2) cũng tăng đáng kể khoảng 31,6% tính từ đầu năm và tăng 17,5% so với quý trước.

Tương tự với bộ đệm dự phòng,trong khi các Big4 giảm trích lập dự phòng 26% so với quý trước, thì nhóm tư nhân lại tăng mạnh 33% so với quý trước, chủ yếu đến từ Sacombank (tăng 152% so với quý trước), HDBank (tăng 104%), OCB (tăng 85%) và ACB (tăng 55%). Theo đó, tỷ lệ bao phủ nợ xấu tiếp tục giảm xuống 83% trong quý II/2026, từ mức 86% trong quý I và 95% cùng kỳ năm trước. 

Thu nhập ngoài lãi tăng mạnh nhưng tập trung ở một số ít ngân hàng

Theo ghi nhận từ nhóm ngân hàng theo dõi của mình, SSI Researcho cho biết thu nhập từ phí đã tăng mạnh trong quý II nhưng mức tăng trưởng diễn ra không đồng đều mà tập trung ở một số ngân hàng nhất định.

Sacombank ghi nhận thu nhập từ phí tăng hơn 4 lần so với quý trước (tăng 248% so với cùng kỳ), dự kiến nhờ ghi nhận một nguồn thu phí mới từ cho vay hệ sinh thái như phí từ thư tín dụng, thu hộ chi hộ và quản lý dòng tiền.

Trong khi đó, VIB, VPBank, Techcombank, VietinBank và ACB cũng tăng trưởng mạnh, được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố như phí liên quan đến thư tín dụng (L/C), các dịch vụ tài chính bao gồm bảo lãnh phát hành và phân phối trái phiếu, bancassurance và phí thẻ.

Mặt khác, thu nhập kinh doanh ngoại hối giảm 21,7% so với quý trước và 46,6% so với cùng kỳ do tỷ giá tương đối ổn định trong nửa đầu năm 2026. Vietcombank là trường hợp ngoại lệ khi thu nhập ngoại hối vẫn tăng 32% trong khi đó VIB và VPBank lỗ trong kỳ, chủ yếu do các giao dịch phòng ngừa rủi ro liên quan đến các khoản vay nước ngoài.

Trong khi đó, lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chứng khoán phục hồi mạnh so với quý trước nhờ mức nền thấp, nhưng vẫn giảm 68,5% so với cùng kỳ. Thu nhập từ các khoản nợ đã xử lý rủi ro nhìn chung đi ngang so với cùng kỳ nhưng tăng 25% so với quý trước.

HDBank nổi bật khi ghi nhận gần 1.000 tỷ đồng lợi nhuận từ các khoản góp vốn vào công ty con.