|
 Thuật ngữ VietnamBiz
Doanh nghiệp

TS. Vũ Đình Ánh: 'Trách nhiệm của kênh phân phối trái phiếu doanh nghiệp đang bị bỏ qua'

20:19 | 02/12/2022
Chia sẻ
Theo TS. Vũ Đình Ánh, chúng ta đang lờ đi trách nhiệm của các ngân hàng thương mại và các đơn vị trung gian phân phối trái phiếu. Do đó, không giải quyết được vấn đề hiện nay của thị trường.

Phát biểu tại tọa đàm “Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Vấn đề và khuyến nghị” do Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) tổ chức ngày 2/12, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho hay, tại Việt Nam có tình trạng các đơn vị trung gian gồm ngân hàng, công ty chứng khoán, các quỹ lại đi bán trái phiếu doanh nghiệp cho nhà đầu tư cá nhân, bất kể chuyên nghiệp hay không.

Có trường hợp “đánh lận con đen” trái phiếu doanh nghiệp là gửi tiết kiệm có lãi suất cao, gây hệ lụy lớn, thậm chí nhiều người mua trái phiếu doanh nghiệp lại không phải là trái chủ.

Hậu quả là khi trái phiếu “vỡ”, người mua không thể đòi nợ doanh nghiệp phát hành, nên quay sang đòi nợ người bán (tức ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ), tạo nên tình cảnh hỗn loạn như đã thấy vừa qua.

“Vậy trách nhiệm của các ngân hàng thương mại và các đơn vị trung gian phân phối trái phiếu ở đâu? Rất tiếc, chúng ta đang bỏ qua vấn đề này. Do đó, không giải quyết được vấn đề hiện nay của thị trường”, TS. Ánh nêu vấn đề. 

Theo chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh, việc kênh phân phối đang bị buông lỏng và đây là chuyện rất nghiêm trọng khi nhà đầu tư không phải chuyên nghiệp bị môi giới "dụ dỗ" trở thành trái chủ.

Bên cạnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ vốn đã tồn tại nhiều vấn đề lớn, cần được xử lý để khôi phục niềm tin của nhà đầu tư, khơi thông dòng vốn cho cộng đồng doanh nghiệp.

TS. Vũ Đình Ánh - nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả. (Ảnh: Vietnam Finance).

Rủi ro từ trái phiếu "ba không"

TS. Vũ Đình Ánh cũng nêu tình trạng trái phiếu “ba không” (không bảo lãnh, không tài sản bảo đảm, không xếp hạng tín nhiệm) đang gây ra nhiều hệ lụy. Hầu hết vi phạm hiện nay diễn ra ở loại trái phiếu doanh nghiệp không có bảo lãnh, bởi quy định về bảo lãnh rất mập mờ, “tưởng vậy mà không phải vậy”.

Trái phiếu doanh nghiệp không có tài sản bảo đảm cũng tạo nên rủi ro cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, ngay cả trái phiếu có tài sản bảo đảm cũng phát sinh vấn đề, đó là nhiều tài sản bảo đảm là bất động sản đang hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu/giấy tờ có giá (đang bị sụt giá nặng nề).

Với trái phiếu doanh nghiệp không xếp hạng tín nhiệm, TS. Ánh cho rằng đây là điều đi ngược với quy tắc tối thiểu của loại hình này, bởi xếp hạng tín nhiệm là cơ sở để xác định rủi ro.

Vấn đề thứ hai là quy định hiện hành đang siết việc đảo nợ của doanh nghiệp phát hành trái phiếu. “Trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn trung – dài hạn. Do đó, điều rất quan trọng là doanh nghiệp phải được phát hành mới để đảo nợ cũ. Nhưng quy định hiện nay đang siết việc đảo nợ, dẫn đến nhiều doanh nghiệp không có nguồn chi trả”, TS. Ánh nhấn mạnh.

Cuộc tháo chạy trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Sức ép đối với doanh nghiệp đến từ tình trạng rút chạy khỏi thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Về phân loại, trái phiếu doanh nghiệp có nhiều loại, có loại cho thanh toán trước hạn, có loại không. Nhưng hiện nay, người mua đang trong tình cảnh không cần biết là hết hạn hay chưa, đều đòi rút.

“Chúng ta chưa có quy định rút trước hạn thì như thế nào, cũng như không thấy ai nói về quyền lợi của nhà đầu tư trong các vụ việc như Tân Hoàng Minh, An Đông. Đây là rủi ro rất lớn mà nếu không xử lý được thì niềm tin của thị trường sẽ sụp đổ”, ông Ánh cho biết.

Gắn vào thị trường bất động sản, diễn biến rút chạy khỏi thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang tạo nên một bức tranh “dở khóc dở cười” đối với các doanh nghiệp phát hành trái phiếu.

"Doanh nghiệp nào có tiền thì dẫu chưa đáo hạn cũng mua lại trái phiếu (tức là trả tiền cho người mua). Nhưng doanh nghiệp không có sẵn tiền thì phải chơi bài hoán đổi: Đổi trái phiếu sang cổ phiếu, đổi trái phiếu sang bất động sản, nhưng khá nhiều bất động sản được mời chào hoán đổi lại ở trạng thái hình thành trong tương lai, chưa kể đang đối diện về vấn đề pháp lý, có những bất động sản đem ra bán mà không được công nhận đủ điều kiện bán.

Như vậy, thực chất là doanh nghiệp phát hành trái phiếu chỉ đang chuyển đổi rủi ro này sang rủi ro khác. Và vấn đề lộ ra là hiện không có hướng dẫn nào cho doanh nghiệp cả. Họ làm vậy là đúng hay sai, rủi ro đi kèm là gì?”, TS. Ánh bình luận.

Một vấn đề nữa được vị chuyên gia đề cập đến là chứng chỉ quỹ phát hành ra công chúng. Về nguyên tắc là rất ổn song vấn đề là khi niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp nói chung đổ vỡ, tài khoản của nhà đầu tư sụt giảm hàng ngày, hoàn toàn có thể xảy ra tình trạng chứng chỉ quỹ giảm về 0, tức nhà đầu tư mất trắng. 

Nhưng cái nguy hiểm hơn là việc mối quan hệ giữa ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp: Ngân hàng vừa là nhà phát hành, vừa là kênh phân phối, lại vừa là trái chủ. Mớ bùng nhùng này khó mà xử lý được”, TS Ánh nêu vấn đề.

Do đó, theo chuyên gia Vũ Đình Ánh, việc cần làm ngay lúc này là củng cố niềm tin của nhà đầu tư với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

"Còn thanh khoản không phải là vấn đề, bởi nhìn từ thị trường chứng khoán, có thể thấy tiền vẫn còn rất nhiều, chỉ là dòng tiền đang 'núp' ở đâu đó, đợi chờ cơ hội. Chỉ cần giải quyết được câu chuyện niềm tin, các vấn đề khác sẽ tháo gỡ được", TS. Ánh nhìn nhận.

Hạ An

Kết luận của Thống đốc NHNN tại hội nghị tín dụng bất động sản sáng nay
Theo Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng vẫn cấp tín dụng cho lĩnh vực bất động sản với mức tăng trưởng cao và đang có dư nợ lớn. Ngân hàng Nhà nước khẳng định đối với các dự án, phương án vay vốn khả thi vẫn được tổ chức tín dụng cho vay theo đúng quy định.