Ông Trump sắp có quyền tùy ý áp thuế 100% lên những đối tác thương mại hàng đầu?

Thượng viện Mỹ thông qua dự luật mới

Tòa án Mỹ đã ngăn chặn một số nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm sử dụng các đạo luật hiện hành cho chiến tranh thương mại. Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ đang thúc đẩy một dự luật mới, có thể trao cho ông Trump quyền hạn rộng rãi hơn để áp thuế quan ở mức cao lên hàng hóa của nhiều quốc gia.

Vào ngày 7/8, Thượng viện Mỹ đã thông qua Dự luật Trừng phạt Nga Lindsey O. Graham 2026 với tỷ lệ áp đảo 86 - 11. Dự kiến Hạ viện Mỹ cũng sẽ phê chuẩn dự luật này với mức độ ủng hộ tương tự vào tháng tới.

Nếu được thông qua, dự luật sẽ trừng phạt Tổng thống Nga Vladimir Putin và các quan chức cấp cao của Điện Kremlin, đồng thời nhắm đến ngành năng lượng Nga, nhằm hạn chế khả năng tài trợ cho cuộc chiến ở Ukraine.

Cụ thể, dự luật cho phép ông Trump áp thuế quan mới, với thuế suất lên tới 100% lên 5 nhà nhập khẩu hàng đầu dầu khí của Nga. Những nền kinh tế có thể bị ảnh hưởng bao gồm cả đồng minh lâu năm của Washington như Liên minh châu Âu (EU), Hàn Quốc, Nhật Bản, và cả những đối tác thương mại hàng đầu như Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng sẽ có quyền miễn trừ nếu cho rằng điều đó "phù hợp với lợi ích quốc gia”.

Hai Thượng nghị sĩ Rand Paul của Đảng Cộng hòa và Ron Wyden của Đảng Dân chủ đã cố gắng phản đối thẩm quyền thuế quan trong dự luật, nhưng thất bại.

Ông Paul phát biểu tại Thượng viện: “Dự luật này sẽ không mang lại hòa bình cho Ukraine, nhưng sẽ khiến các gia đình Mỹ nghèo hơn trước vì làm tăng thuế quan”.

Thượng nghị sĩ Raphael Warnock ban đầu cũng phản đối, nhưng đã đổi ý sau khi nhận được giấy cam kết bằng văn bản từ Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Giấy này nói rằng thuế quan sẽ được dỡ bỏ một khi các quốc gia không còn bị coi là bên mua năng lượng hàng đầu của Nga hoặc tiếp tay cho hành vi né tránh lệnh trừng phạt.

Tuy nhiên, ôngRaphael Warnock vẫn lo ngại về việc trao cho ông Trump những quyền hạn mới, rộng hơn liên quan đến thuế quan.

Ông lưu ý: “Chúng ta không cần phải chọn giữa việc kiềm chế các hành động của Tổng thống Putin và kiểm soát chính sách thuế quan của Tổng thống Trump”. Nhà lập pháp cảnh báo: “Nếu ông Trump vượt quá thẩm quyền, chúng ta sẽ gặp ông ấy ở tòa”.

Chuyên gia lo ngại

Lo ngại của những nhà lập pháp trên xuất hiện trong bối cảnh ông Trump liên tục tìm cách sử dụng các đạo luật hiện hành để áp thuế. Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế mà ông áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), trong đó có thuế đối ứng. Sau đó, ông Trump chuyển sang Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế tạm thời 10%, rồi sử dụng Mục 301 của cùng đạo luật để áp thuế 10-12,5% lên 60 đối tác thương mại của Mỹ.

Vòng áp thuế mới nhất nhiều khả năng cũng sẽ đối mặt với các vụ kiện, bởi chúng dựa trên cáo buộc về lao động cưỡng bức - ngay cả tại các nền kinh tế phát triển nhất thế giới.

Tuy nhiên, thuế quan theo dự luật trừng phạt Nga nhiều khả năng sẽ tránh được rắc rối pháp lý tương tự, bởi dự luật trao cho tổng thống Mỹ thẩm quyền rộng rãi và linh hoạt hơn.

Hai học giả Clark Packard và Scott Lincicome của Viện Cato cảnh báo trên tờ Washington Post vào tuần trước: “Dự luật trừng phạt Nga chứa đầy những điểm mơ hồ tương tự như những gì Tổng thống Trump đã tận dụng ở các đạo luật khác”.

Họ chỉ ra rằng dự luật không nêu rõ dữ liệu nào sẽ được dùng để xác định những nền kinh tế nào là 5 nhà nhập khẩu năng lượng lớn nhất từ ​​Nga. Và mặc dù thẩm quyền áp thuế sẽ hết hạn sau 5 năm, dự luật lại không quy định rõ thời hạn thực tế của các mức thuế được áp dụng.

Theo hai học giả, việc miễn trừ thuế quan không phải là quy trình tự động, mà phụ thuộc vào việc Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) xác định liệu các nước đồng minh đã thực hiện những "bước đi đáng kể" nhằm cắt giảm nhập khẩu hay chưa. Ngoài ra, thuế suất phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của ông Trump.

"Ông Trump có thể chỉ đạo USTR ấn định mức thuế 100% đối với một nước mua năng lượng của Nga, trong khi áp mức thuế bằng 0 đối với nước khác. Quyền hạn không bị kiểm soát này mang lại cho ông Trump lợi thế trong các tranh chấp không liên quan đến vấn đề Ukraine", họ lưu ý.

Khả năng ông Trump áp thuế mới 100% lên hàng hóa Trung Quốc có nguy cơ làm lung lay thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh mà hai bên duy trì trong một năm qua.