Một 'bom nợ' sắp xuất hiện trên thị trường chứng khoán, bong bóng AI dự nổ tung vì loạt định giá phi lý

Elon Musk đã kích hoạt một làn sóng cuồng nhiệt sau chiến dịch quảng bá cho SpaceX, vẽ ra một tương lai giàu sang liên hành tinh từ việc kết hợp giữa công nghệ hàng không vũ trụ, vệ tinh và các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI). Những ai trực tiếp theo dõi bài thuyết trình của ông đã hoàn toàn bị mê hoặc.

Ai có thể đứng ra khẳng định rằng hệ thống AI giá rẻ, nguồn năng lượng vô hạn được tạo ra từ quỹ đạo Trái Đất sẽ không xuất hiện như những gì Musk tuyên bố? Về mặt lý thuyết, ông thực sự đang dẫn dắt thế giới đến một tương lai rực rỡ: trên Trái đất, Mặt Trăng và cuối cùng là Sao Hỏa.

Thế nhưng, nếu nhìn nhận từ góc độ đầu tư thuần túy, chúng ta nên giữ đôi chân mình ở lại mặt đất.

Cái bẫy 

Theo The New York Times, mức giá chào bán của cổ phiếu SpaceX là cực kỳ đắt đỏ. Nó thậm chí còn bị đẩy lên cao hơn ngay trong ngày giao dịch đầu tiên và những ngày sau đó hoàn toàn có thể tiếp tục tăng nhờ vào sự hưng phấn của thị trường.

Với mức giá quá cao này, xác suất thu về một khoản lợi nhuận vững chắc trong vài năm tới đối với những nhà đầu tư đến muộn rất thấp. Việc các nhà đầu tư chấp nhận mức định giá này cũng như mức giá của nhiều cổ phiếu công nghệ lớn khác vốn đã là một dấu hiệu đáng lo ngại. Nó cho thấy thị trường chứng khoán đã bước vào vùng nguy hiểm. Nếu đây chưa phải là một bong bóng toàn diện, thì cũng có thể dễ dàng biến thành một bong bóng bất cứ lúc nào.

Tuy nhiên, xét về dài hạn, cổ phiếu vẫn là kênh tài sản tuyệt vời và không ai có thể dự báo chính xác các chuyển động của thị trường. Nhưng rõ ràng, có những thời điểm rủi ro hơn hẳn bình thường  và đây chính là một trong những ví dụ như thế.

Bong bóng 

Ở thời điểm hiện tại, các chuyên gia đánh giá không nên quá lo ngại về tác động trực tiếp của các siêu IPO đối với các khoản đầu tư hưu trí. Lý do là chúng sẽ không xuất hiện ngay trong các quỹ chỉ số đa dạng hóa quy mô lớn (như S&P 500), hoặc nếu có, cũng chỉ chiếm một tỷ trọng siêu nhỏ.

Tuy nhiên, chỉ số Nasdaq-100 lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Chỉ số nặng về công nghệ này sẽ kết nạp SpaceX cùng hai siêu IPO sắp tới rất nhanh, có thể chỉ trong vòng 15 phiên giao dịch. Các quỹ mô phỏng chỉ số này (như Invesco QQQ) thường đóng vai trò như một công cụ để đặt cược đầu cơ vào thị trường công nghệ chứ không phải là nơi trú ẩn cốt lõi. Nó cho phép các nhà giao dịch ra vào thị trường thần tốc theo từng làn sóng cuồng nhiệt của dòng tiền.

Các thương vụ IPO nghìn tỷ đô thường chỉ có thể xuất hiện trên thị trường vì giá cổ phiếu AI trước đó đã bị thổi bay lên tận nóc. Các đợt IPO này không chỉ đơn thuần là được định giá hào phóng, chúng đang đại diện cho một thời khắc nguy hiểm của toàn bộ thị trường chứng khoán.

Dù thị trường có một vài phiên điều chỉnh giảm gần đây, lĩnh vực công nghệ thông tin của chỉ số S&P 500 tuần này vẫn giao dịch ở mức P/E (hệ số giá trên thu nhập) vượt quá 39 lần, theo dữ liệu của FactSet. Đây là một con số cao đến mức phi lý.

Lợi nhuận của các công ty công nghệ dù đang tăng trưởng nhanh chóng, nhưng ngay cả như vậy, toàn bộ phân khúc này đang bị định giá quá đà. Thị trường chứng khoán tổng thể đang tăng trưởng hoàn toàn dựa trên động lực của các công ty AI, khiến toàn bộ hệ thống trở nên dễ bị tổn thương. Trong bối cảnh lợi suất trái phiếu gia tăng, bất ổn địa chính trị leo thang và lạm phát tăng vọt, việc thị trường tiếp tục đổ đèo không phải là điều bất ngờ.

Trong một cảnh báo hiếm hoi đưa ra mới đây, các chiến lược gia của Bank of America, dẫn đầu bởi Savita Subramanian, đã nhấn mạnh rằng chỉ số S&P 500, và đặc biệt là cổ phiếu công nghệ, đang bị định giá quá cao, đồng thời đưa ra lời khuyên các nhà đầu tư nên chốt lời. Trong phần còn lại của năm nay, S&P 500 nhiều khả năng sẽ suy giảm nhẹ. 

Bài học 

Mức độ hưng phấn phi lý sẽ không thể đo lường chính xác cho đến khi các cổ phiếu mới trải qua đủ thời gian trên thị trường. Câu hỏi hệ trọng nhất lúc này là đợt tăng trưởng quá đà này sẽ đi bao xa, và công ty nào sẽ thực sự sống sót.

Lịch sử luôn là tấm gương phản chiếu. Sau khi bong bóng dot-com phình to đến mức không thể duy trì, cú sập hầm của thị trường đã kéo dài tới 30,5 tháng (từ 24/3/2000 đến 9/10/2002). Chỉ số S&P 500 đã bốc hơi 49,1% từ đỉnh xuống đáy. Những nhà đầu tư kiên trì bám trụ với chỉ số S&P 500 vẫn phải gánh chịu tổn thương suốt một thập kỷ sau đó.

Tuy nhiên, những doanh nghiệp có nền tảng cốt lõi như Amazon, eBay, Google và Salesforce đã sống sót qua cơn bão này và chính hệ thống cơ sở hạ tầng được đặt nền móng từ ngày ấy đã nuôi dưỡng cho sự bùng nổ công nghệ của ngày hôm nay.

Dù chuyện gì xảy ra với thị trường, một số công ty chắc chắn sẽ hái ra tiền nhờ công nghệ AI trong nhiều thập kỷ. Vấn đề duy nhất là ở thời điểm hiện tại, rất khó để biết chính xác cái tên đó là ai.