Đề xuất bình ổn khi giá xăng dầu tăng 20% trở lên trong một tháng

Theo bản thảo Thông tư hướng dẫn dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương bổ sung quy định về cơ chế bình ổn giá với các mặt hàng xăng, xăng sinh học và dầu diesel.

Cụ thể, cơ chế bình ổn sẽ được xem xét kích hoạt khi giá bán lẻ xăng dầu tăng liên tiếp trong một tháng, với biên độ lớn và mức tăng cộng dồn từ 20% trở lên. Đồng thời, đà tăng này có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế vĩ mô, lạm phát và đời sống người dân.

Bộ Công Thương sẽ phối hợp cùng Bộ Tài chính phân tích diễn biến thị trường để báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định. Việc theo dõi, đánh giá biến động giá căn cứ vào mức bán lẻ do thương nhân đầu mối công bố (nhóm đại diện có tổng sản lượng chiếm hơn 70% thị trường). Sau khi Chính phủ ban hành chủ trương, Bộ hướng dẫn các địa phương thực hiện biện pháp bình ổn giá theo Luật Giá.

Theo quy định, việc bình ổn giá xăng dầu được thực hiện qua sự kết hợp giữa điều tiết cung cầu và các công cụ tài chính, trong đó có Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Quỹ này được thành lập từ 2009, theo Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu, hoạt động theo nguyên tắc trích lập khi giá thấp, chi sử dụng (xả quỹ) lúc giá cao để giảm nhiệt cho thị trường. Quỹ không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước, do các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tự thu chi, quản lý tại tài khoản ngân hàng. Mức trích lập và chi do cơ quan quản lý quyết định tại mỗi kỳ điều hành.

Tuy nhiên, từ cuối năm 2023 đến nay, liên Bộ Tài chính - Công Thương không trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Tính tới cuối quý III/2025, quỹ này còn dư hơn 5.617 tỷ đồng. Trong đó, 5 doanh nghiệp có số dư quỹ lớn nhất là Petrolimex (3.085 tỷ đồng), Dầu khí Đồng Tháp (461 tỷ), Dầu khí TP HCM (328 tỷ), Thanh Lễ (391 tỷ) và Xăng dầu quân đội (300 tỷ).

Ngoài bình ổn giá, dự thảo Thông tư cũng giữ nguyên cơ chế thương nhân đầu mối, phân phối tự công bố, điều chỉnh mức bán lẻ trong hệ thống phân phối (trừ dầu mazut là giá bán buôn). Doanh nghiệp sẽ kê khai giá, gửi báo cáo về Bộ Công Thương, cơ quan quản lý địa phương qua ứng dụng, phần mềm theo dõi.

Với thương nhân bán lẻ không thuộc hệ thống của doanh nghiệp đầu mối và phân phối, họ sẽ tự công bố, điều chỉnh giá tại cửa hàng. Việc kê khai giá tương tự các doanh nghiệp đầu mối, phân phối.

Khi thay đổi phương pháp hoặc nguyên tắc tính giá, các thương nhân kinh doanh xăng dầu phải thông báo tới cơ quan quản lý trước khi áp dụng.

Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính tới cuối tháng 2, cả nước còn 33 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu (gồm 5 đơn vị kinh doanh nhiên liệu bay, 2 sản xuất - lọc hóa dầu). Ngoài ra, thị trường có khoảng 250 thương nhân phân phối, giảm gần 25% so với cách đây 3 năm.

Năm 2025, sản lượng tiêu thụ xăng dầu cả nước đạt khoảng 26,4 triệu m3, tấn. Mức tiêu thụ bình quân tháng là 2,2 triệu m3, tấn. Lượng hàng tồn kho tính tới cuối năm duy trì khoảng 1,7 triệu m3, tấn, bảo đảm dự trữ theo quy định.

Năm nay, Bộ Công Thương phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu cho các doanh nghiệp gần 31,8 triệu m3, tấn.