Cú trượt dài của 'con hổ châu Á': Lãi suất thấp gần nhất thế giới vẫn không cứu nổi kinh tế Thái Lan

Thái Lan duy trì lãi suất cực thấp

Trong lúc các ngân hàng trung ương (NHTW) trên thế giới vội vã thắt chặt chính sách tiền tệ và khống chế áp lực lạm phát bắt nguồn từ cuộc chiến Trung Đông, NHTW Thái Lan đã giữ nguyên lãi suất tại ba cuộc họp liên tiếp, lần gần nhất vào ngày 26/8.

Nhiều nhà phân tích dự đoán Thái Lan sẽ sớm có lãi suất thấp hơn cả Nhật Bản. Sau nhiều năm duy trì lãi suất âm, Nhật Bản đang trong quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ. NHTW Nhật Bản nâng lãi suất lên 1% vào tháng 6 và dự kiến sẽ tiếp tục tăng lãi suất lần nữa vào tháng 9 để chống lại áp lực giá.

Lãi suất cực thấp cho thấy Thái Lan là một trong những quốc gia ở Đông Nam Á có nguy cơ bị “Nhật Bản hóa” cao nhất - tức rơi vào giai đoạn lạm phát và tăng trưởng kinh tế thấp kéo dài.

Nợ hộ gia đình cao, dân số già hóa nhanh và các động lực kinh tế đang chững lại đang kìm hãm chi tiêu của người tiêu dùng của “xứ sở Chùa Vàng”, theo tờ Financial Times (FT).

Bà Louise Loo, Trưởng bộ phận kinh tế châu Á tại Oxford Economics, bình luận: “Nhìn chung, châu Á đối mặt với rủi ro ‘Nhật Bản hóa’ cao hơn phần còn lại của thế giới, bởi họ đang gặp tình trạng già hóa dân số. Thái Lan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi mức nợ của họ đang rất cao”.

Tuy Trung Quốc đối mặt với rủi ro tương tự, nhưng nước này có nhiều công cụ kinh tế và tài khóa hơn để hỗ trợ nền kinh tế, bà Loo nói tiếp.

Vào ngày 26/8, ông Don Nakornthab, Trợ lý thống đốc về chính sách tiền tệ của NHTW Thái Lan, mô tả nền kinh tế đang tăng trưởng với “tốc độ thấp và không đồng đều”.

Ông cho biết lãi suất có thể được giảm tiếp trong trường hợp khủng hoảng, nhưng thừa nhận NHTW cũng đã “gần đến giới hạn” của các biện pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nền kinh tế giảm phát và tăng trưởng trì trệ

Ông Nond Prueksiri, nhà kinh tế cấp cao tại trung tâm Economic Intelligence Center của ngân hàng Siam Commercial Bank, thừa nhận: “Lãi suất thấp của Thái Lan là rắc rối mang tính cấu trúc hơn là chu kỳ. Chúng tôi không có lực đẩy đáng kể từ phía cầu. Với tình trạng xã hội đang già hóa và mức nợ cao, khó có khả năng người tiêu dùng sẽ gia tăng chi tiêu”.

Trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ, Thái Lan đã rơi vào giảm phát trong 12 tháng liên tiếp. Giai đoạn đầu của chiến sự kéo giá cả đi lên, nhưng áp lực giá đang giảm đáng kể. Lạm phát toàn phần đã giảm ba tháng liên tiếp, xuống còn 1,95% vào tháng 7.

Áp lực giảm phát là tín hiệu không mấy khả quan đối với nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á. Tốc độ tăng trưởng hàng năm của Thái Lan đã chững lại ở mức khoảng 2% trong nhiều năm qua, và cả Ngân hàng Thế giới (World Bank) lẫn Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đều dự báo tăng trưởng năm nay sẽ còn thấp hơn nữa.

Đại dịch COVID-19 đã giáng đòn nặng lên du lịch - một trong những trụ cột của nền kinh tế Thái Lan. Trong khi đó, lĩnh vực xuất khẩu gặp áp lực do phải cạnh tranh với hàng hóa rẻ hơn của Trung Quốc và bước tiến của những trung tâm sản xuất trong khu vực như Việt Nam.

Nguy cơ thuế quan Mỹ gia tăng và lực lượng lao động thu hẹp cũng đang làm tổn thương sản lượng nội địa.

Các yếu tố nhân khẩu học là một phần trong nguy cơ Thái Lan rơi vào kịch bản "Nhật Bản hóa". Theo World Bank tổng tỷ suất sinh (TFR) của Thái Lan hiện ở mức 1,2 con/phụ nữ - thấp hơn mức 2,1 cần thiết để duy trì ổn định dân số.

Giới chuyên gia dự đoán dân số Thái Lan có thể giảm hơn một nửa trong 50 năm tới, từ 67 triệu xuống 30 triệu người. Các nhà phân tích và quan chức chính phủ đã cảnh báo về rủi ro của đà giảm này tới tăng trưởn kinh tế.

Ông Miguel Chanco, nhà kinh tế trưởng về các thị trường châu Á mới nổi tại Pantheon Macroeconomics, bình luận: “Từ trước COVID-19, Thái Lan đã chứng kiến ​​sự quy mô dân số trong độ tuổi lao động sụt giảm. Điều này báo hiệu triển vọng tăng trưởng kinh tế cơ cấu ở mức thấp từ nay về sau. Hệ quả thường thấy là lạm phát thấp và kéo theo đó là lãi suất thấp”.

Các vấn đề về kinh tế và nhân khẩu học của Thái Lan có nhiều điểm tương đồng với Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, Thái Lan đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số trước khi kịp trở thành quốc gia phát triển.

Theo World Bank, tỷ lệ người trên 65 tuổi tại nước này đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2000 - 2020 và dự kiến ​​sẽ tiếp tục tăng gấp đôi vào năm 2040, chiếm khoảng 26% tổng dân số.

Ông Burin Adulwattana, một nhà kinh tế độc lập, bình luận: “Thái Lan sẽ già đi mà chưa kịp giàu. Chúng tôi đang đi theo quỹ đạo của một nền kinh tế phát triển mà chưa đạt được mức thu nhập tương ứng với trạng thái đó”.

Nợ nần đè nặng nền kinh tế

Cùng với vấn đề nhân khẩu học là tình trạng nợ nần ở mức cao. Theo HSBC, nợ hộ gia đình của Thái Lan hiện ở mức 86% GDP - cao nhất trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao trên thế giới.

Người tiêu dùng nước này đang phải vay mượn để trang trải chi phí sinh hoạt trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế và tiền lương đều đang chậm lại. 

Ông Aris Dacanay, nhà kinh tế cấp cao về ASEAN tại HSBC, cho biết điều này đang gây ảnh hưởng lan toả đến doanh nghiệp và đầu tư. Giới doanh nghiệp trì hoãn kế hoạch mở rộng do không thể dựa vào nhu cầu nội địa hay chuyển gánh nặng chi phí gia tăng sang người tiêu dùng.

Các chuyên gia khác nhận định rằng gánh nặng nợ nần lớn đã làm giảm hiệu quả của việc duy trì lãi suất thấp trong việc thúc đẩy lạm phát và tăng trưởng.

Nhà kinh tế Loo của Oxford nhận định: “Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ tại Thái Lan về cơ bản đã bị vô hiệu qua, do đó trong thời gian tới, phần lớn các biện pháp hỗ trợ sẽ ngày càng phải đến từ chính sách tài khóa”. Theo bà, đây là chiến lược giúp nhiều quốc gia thoát khỏi kịch bản "Nhật Bản hóa".

Tuy nhiên, các nhà kinh tế nói rằng Thái Lan không còn dư địa tài khóa để làm vậy. Họ dự báo chính phủ Thái Lan sẽ bắt đầu cắt giảm một số chương trình kích thích kinh tế từ năm tới, trong bối cảnh tỷ lệ nợ công/GDP đang tiến gần đến mức trần 70%.