Chuyên gia Standard Chartered: Nguồn vốn FDI trong 2026 tăng hay giảm phụ thuộc vào các thỏa thuận thuế đối ứng

Theo số liệu vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố chính thức, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 31/12/2025 đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước.

Đáng chú ý, số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện cả năm ước đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ và xác lập mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025. Trong đó, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo đóng vai trò trụ cột khi đạt 22,88 tỷ USD, chiếm tới 82,8% tổng vốn FDI thực hiện toàn quốc. 

Cụ thể, trong năm 2025, cả nước có 4.054 dự án mới được cấp phép với tổng vốn đăng ký đạt 17,32 tỷ USD. So với năm trước, số lượng dự án tăng 20,1% nhưng số vốn đăng ký giảm 12,2%.

Trong cơ cấu vốn đăng ký cấp mới, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp dẫn dắt thu hút đầu tư FDI với 9,80 tỷ USD, chiếm 56,5% tổng vốn. Lĩnh vực kinh doanh bất động sản đứng thứ hai với 3,67 tỷ USD, chiếm 21,2%, trong khi các ngành còn lại đạt 3,85 tỷ USD.

Ngoài ra, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong năm 2025 đạt 930,05 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước, trong đó xuất khẩu tăng 17,0%; nhập khẩu tăng 19,4%.

Về thị trường xuất nhập khẩu hàng hóa năm 2025, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 153,2 tỷ USD – tăng gần 30%. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 186,0 tỷ USD.  

Theo Báo cáo định kỳ mới nhất của HSBC, mặc dù chịu mức thuế đối ứng 20%, Việt Nam đã giành thêm thị phần xuất khẩu sang Mỹ đối với các sản phẩm như điện thoại, dệt may và giày dép.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng trở thành một trường hợp điển hình về khả năng nắm chắc cơ hội "Trung Quốc+1" theo hướng có lợi cho mình. Trong khi thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc tăng lên 116 tỷ USD, thặng dư thương mại của Việt Nam với phần còn lại của thế giới cũng gia tăng đến 136 tỷ USD, qua đó đạt thặng dư thương mại 20 tỷ USD.

Triển vọng thu hút vốn đầu tư FDI trong năm 2026

Trao đổi với chúng tôi, ông Tim Leelahaphan, Chuyên gia Kinh tế cấp cao về Việt Nam và Thái Lan của Standard Chartered cho biết, nhìn vào những thống kê về vốn FDI trong năm 2025, chúng ta có thể thấy dù lượng vốn giải ngân tăng, nhưng cam kết đầu tư đã giảm nhẹ. Điều này cũng thật dễ hiểu khi nhiều Tập đoàn và các doanh nghiệp lớn trên toàn cầu vẫn đang đứng ngoài quan sát.

Hiện tại, tất cả đang chờ một quốc gia – có thể là Việt Nam hoặc các nền kinh tế khác trong khu vực ASEAN cố gắng đạt được thỏa thuận cuối cùng với Chính phủ Mỹ. Nếu kết quả của Việt Nam tốt hơn các nước láng giềng và nhiều đối thủ cạnh tranh khác, những nhà đầu tư và Tập đoàn nước ngoài sẽ quay lại.

"Theo quan điểm của chúng tôi, triển vọng FDI của Việt Nam trong năm 2026 vẫn chưa rõ ràng và đây là một bức tranh hỗn hợp phức tạp”, ông Tim Leelahaphan đánh giá.

Đồng quan điểm, HSBC chỉ ra rằng còn một vùng xám đáng lưu ý đối với Việt Nam là việc Mỹ tuyên bố áp thuế 40% đối với "hàng hóa chuyển tải" mà không có định nghĩa chính xác và cách thức thực thi. Một vấn đề khác quan trọng đối với nhiều nền kinh tế châu Á là số phận của các loại thuế quan tiềm năng trong lĩnh vực bán dẫn.

Trong Diễn đàn thương mại Việt Nam - Mỹ 2025 vào 12/2025, các chuyên gia cũng cho rằng, điều gây lo ngại nhất là tình trạng “thuế chồng thuế”. Các sắc thuế phòng vệ như chống bán phá giá, chống trợ cấp, cùng với thuế theo Mục 232 áp vì lý do an ninh quốc gia, đều không được trừ bỏ khi Mỹ áp thêm thuế đối ứng. 

Nói cách khác, một mặt hàng đã bị đánh các loại thuế này vẫn có thể phải cộng thêm thuế đối ứng, khiến tổng mức thuế đội lên rất lớn.

Ngành tôm là ví dụ điển hình. Sau hơn một thập kỷ chịu thuế chống bán phá giá, doanh nghiệp nay đứng trước nguy cơ gánh thêm thuế đối ứng. Nhiều ngành khác như thép, gỗ và các nhóm hàng cũng đang nằm trong diện bị Mỹ theo dõi sát sao.

Còn theo Kinh tế trưởng VinaCapital - ông Michael Kokalari tại hội nghị đầu tư vào cuối tháng 10/2025”: “Chừng nào chênh lệch không vượt quá 10% thì không ảnh hưởng nhiều, bởi các lợi thế khác của Việt Nam có thể bù đắp được. Do đó, xuất khẩu dự báo không bị ảnh hưởng và dòng vốn FDI vẫn tiếp tục đi vào. Dự báo kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2026 sẽ tiếp tục tăng trưởng, nhưng ở tốc độ thấp hơn, vào khoảng 8%”.

Về lĩnh vực trọng điểm thu hút vốn đầu tư trong năm 2026, theo ông Tim Leelahaphan bày tỏ: dữ liệu gần đây cho thấy sản xuất công nghiệp vẫn là lĩnh vực chủ đạo thu hút dòng vốn FDI vào Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, dòng vốn FDI vào thị trường bất động sản đã bắt đầu tăng lên.

“Việc ngành bất động sản ngày càng tốt lên phù hợp với những gì đã thấy trên thực tế. Chúng tôi cho rằng giai đoạn khó khăn nhất của thị trường bất động sản có lẽ đã qua.

Vì vậy, trong năm 2026, có thể sản xuất công nghiệp vẫn là lĩnh vực chủ đạo thu hút vốn FDI, nhưng chúng ta sẽ thấy thêm sự gia tăng dòng vốn vào thị trường bất động sản, phù hợp với sự phục hồi của thị trường bất động sản”, ông Tim Leelahaphan nêu rõ.

ASEAN – Việt Nam vẫn là điểm đến đầu tư tiềm năng nhất thế giới

Còn theo ông Edward Lee, Chuyên gia Kinh tế trưởng, khu vực ASEAN và Nam Á, Standard Chartered, triển vọng thu hút của Việt Nam nói riêng và ASEAN trong năm 2025 vẫn rất lạc quan so với thế giới.

“Như chúng ta điều biết, hiện nhiều khu vực trên thế giới tình hình đang rất căng thẳng và xáo trộn. Còn theo quan điểm của tôi, Đông Nam Á chính là khu vực ít căng thẳng nhất.

Tôi nghĩ hầu hết mọi người đều đồng ý rằng đối với đầu tư FDI, một yếu tố quan trọng mà tất cả các nhà đầu tư đều cân nhắc khi lựa chọn địa điểm là sự ổn định, bởi vì đó là cam kết đầu tư dài hạn. Trong năm 2026, chắc chắn điều đó không thay đổi.

Và nếu nhìn vào giai đoạn sau đại dịch Covid-19, thực tế, xét theo tỷ lệ phần trăm FDI toàn cầu, ASEAN luôn khá ổn định, thu hút khoảng 15% FDI toàn cầu. Con số 15% là khá lớn vì GDP của ASEAN khá nhỏ, chỉ chiếm khoảng 4% GDP toàn cầu”, ông Edward Lee phân tích.

Năm 2025, cho dù lượng FDI mà Việt Nam nhận được hàng quý chậm lại, song điều đó cũng hợp lý vì bất ổn toàn cầu đang tăng cao. Còn nếu nhìn về trung hạn, ông nghĩ rằng ngành năng lượng xanh và ASEAN sẽ tiếp tục thu hút từ 15 đến 20% tổng vốn FDI toàn cầu.

Suy đoán lạc quan của ông dựa vào yếu tố quan trọng như đã nói ở trên, Việt Nam – ASEAN có môi trường đầu tư khá ổn định và an toàn.

Hiện tại, nhiều cường quốc trên thế giới đã nói về việc các Tập đoàn toàn cầu phải mang sản xuất quay trở lại quê hương. Nhưng sự thật là một nước không thể sản xuất được hết tất cả. Còn Việt Nam đang là một trong những điểm sáng trong việc đón sự dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang các nước lân cận của các nhà đầu tư nước ngoài.

“Nhiều người cũng cho rằng, một phần sản xuất tại Trung Quốc sẽ dịch chuyển sang châu Mỹ Latin. Tuy nhiên, nếu nhìn vào những diễn biến mới đây, thì khu vực này đang có rất nhiều bất ổn. Nói chung, Việt Nam và ASEAN vẫn đang ở vị thế rất tốt trong việc thu hút vốn FDI trong năm 2026”, ông Edward Lee khẳng định.