Thị trường trái phiếu 50.000 tỷ USD rung chuyển: Tín hiệu các NHTW sắp đồng loạt tăng lãi suất?

“Lãi suất sẽ tăng ở khắp nơi”

Nền kinh tế thế giới chỉ vừa phục hồi sau cú sốc lạm phát hậu đại dịch COVID-19. Trong bối cảnh này, làn sóng lạm phát mới xuất phát từ cuộc chiến ở Iran có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Một lượng lớn dầu mỏ và phân bón của thế giới đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz, gây rắc rối trên khắp toàn cầu. Hàng loạt hãng bay phải hủy chuyến để tiết kiệm nhiên liệu, người tiêu dùng phải trả giá xăng cao hơn đáng kể, người nông dân chật vật vì chi phí leo thang. Đa số các chuyên gia dự đoán tình hình sẽ càng trở nên tồi tệ hơn.

Khi thiệt hại kinh tế ngày càng chồng chất, ngay cả “pháo đài” an toàn nhất của tài chính toàn cầu - thị trường trái phiếu chính phủ G7 - cũng bắt đầu lung lay. Lợi suất của nhóm trái phiếu tổng trị giá hơn 50.000 tỷ USD này vừa chạm đỉnh hai thập kỷ trong tuần này.

Giải thích một cách đơn giản, giới đầu tư ngày càng lo ngại lạm phát sẽ dai dẳng hơn dự kiến, thậm chí còn hơn cả trong giai đoạn áp lực giá lập đỉnh sau COVID-19. Họ đòi hỏi mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro đó, đồng thời dự báo các ngân hàng trung ương (NHTW) sẽ phải tăng lãi suất để kiềm chế áp lực giá cả.

Nhà đầu tư không chỉ lo ngại cú sốc đơn lẻ từ xung đột Trung Đông, mà còn cả bối cảnh chung hiện nay.

Một số áp lực lạm phát từ đại dịch vẫn còn tồn tại trong các nền kinh tế. Trong khi đó, nợ công phình to tại nhiều quốc gia đang càng làm vấn đề thêm nghiêm trọng. Căng thẳng địa chính trị khiến chuỗi cung ứng toàn cầu phân mảnh hơn và đắt đỏ hơn, đồng thời thúc đẩy cuộc đua vũ khí tốn kém.

Ông Dario Perkins, Giám đốc điều hành tại TS Lombard, bình luận: “Chúng ta đang chứng kiến ​​hàng loạt cú sốc nguồn cung và những thay đổi cấu trúc lớn trong nền kinh tế toàn cầu. Điều đó sẽ tạo ra rất nhiều biến động về lạm phát”.

“Trong bối cảnh con số 2% bắt đầu giống như mức sàn của lạm phát thay vì mức trần theo mục tiêu của các NHTW, tôi đoán rằng chu kỳ chính sách tiền tệ đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Lãi suất sẽ gia tăng khắp nơi”, ông nói tiếp.

Hình mẫu của Fed?

Các NHTW không thể xử lý trực tiếp cú sốc nguồn cung từ Trung Đông. Vì vậy, trọng tâm của các nhà hoạch định chính sách sẽ là thuyết phục mọi người rằng một khi xung đột kết thúc, giá cả sẽ ổn định trở lại. Nói cách khác, họ cần kiểm soát kỳ vọng lạm phát.

Tuy nhiên, đây là công việc khó khăn khi các cú sốc giá liên tiếp xuất hiện. Mọi người có thể sẽ mất lòng tin vào năng lực của các nhà hoạch định chính sách và kết luận rằng lạm phát cao sẽ tiếp tục duy trì. Quan điểm đó sau cùng có thể phản ánh vào yêu cầu tăng lương của người lao động, quyết định định giá của doanh nghiệp và cả thị trường trái phiếu.

Một số NHTW đã buộc phải hành động để ngăn kịch bản này. Chẳng hạn, NHTW Australia đã tăng lãi suất tới ba lần trong năm nay.

Câu hỏi lớn đối với các thị trường toàn cầu là liệu NHTW quyền lực nhất thế giới có đi theo con đường tương tự không.

Ông Kevin Warsh, người sắp Chủ tịch mới của Fed, có khuynh hướng ủng hộ hạ lãi suất giống mong muốn của Tổng thống Donald Trump. Song, các nhà đầu tư trên thị trường tương lai hiện dự kiến Fed sẽ phải tăng lãi suất từ nay đến đầu năm 2027.

4 yếu tố lạm phát khác

Sự bùng nổ của AI là một trong những lý chính chứng khoán chưa hoảng sợ vì rủi ro lạm phát. Giá cổ phiếu AI tại Mỹ liên tiếp lập đỉnh mới, nhưng đà tăng của lợi suất đã bắt đầu thử thách niềm lạc quan đó, đe dọa sẽ thắt chặt các điều kiện tại chính và thách thức các mức định giá cao ngất ngưởng.

Tuy một số chuyên gia kỳ vọng AI sẽ thúc đẩy năng suất trong dài hạn, nhưng cuộc đua xây dựng hạ tầng AI lại đang góp phần làm gia tăng áp lực lạm phát trong ngắn hạn.

Trung tâm dữ liệu cần rất nhiều chip nhớ. Nhu cầu khổng lồ dành cho chúng đang kéo giá nhiều thiết bị gia dụng đi lên, ví dụ như máy tính. Các nhà kinh tế của JPMorgan khẳng định: “Cơn sốt trong lĩnh vực công nghệ đang góp phần đẩy lạm phát đi lên”.

Một yếu tố gây lạm phát khác là thời tiết, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn. Việc eo biển đóng cửa Hormuz kéo đẩy giá lương thực tăng cao, gây ảnh hưởng nặng nề đến các nước nghèo.

Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ cho biết khả năng xảy ra hiện tượng El Nino "mạnh hoặc rất mạnh" trong những tháng tới lên tới 67%, gây ra rủi ro đối với nguồn cung nông sản toàn cầu. Biến đổi khí hậu trên diện rộng đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan như vậy xảy ra thường xuyên hơn.

Dân số già hóa cũng là mối nguy tiềm tàng. Một số chuyên gia lập luận rằng khi dân số trong độ tuổi lao động giảm sút, người lao động sẽ có thêm quyền lực để yêu cầu mức lương cao hơn. Đồng thời, dân số già cũng kéo theo chi phí y tế gia tăng.

Khí hậu và nhân khẩu học là những yếu tố biến chuyển chậm chạp. Tình hình địa chính trị lại thay đổi nhanh chóng.

Các cuộc xung đột làm đảo lộn thị trường hàng hóa trong thập kỷ qua - từ Ukraine tới Iran - cho thấy căng thẳng giữa các cường quốc đang ngày càng tăng. 

Sức nóng địa chính trị đã châm ngòi cho chạy đua vũ khí toàn cầu, đồng nghĩa các chính phủ phải bơm nhiều tiền hơn vào nền kinh tế.  Ông Trump muốn bổ sung 500 tỷ USDs vào ngân sách quốc phòng, châu Âu và Nhật Bản cũng đang tăng chi tiêu cho quân sự.  

Ngoài ra còn có sự gia tăng mạnh mẽ trong việc sử dụng các biện pháp như trừng phạt, thuế quan và hạn chế xuất khẩu. Các biện pháp này cản trở dòng chảy của thương mại tự do và dẫn đến giá cả tăng.

Các chính phủ và doanh nghiệp trên toàn cầu cũng đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển trọng tâm từ tốc độ và chi phí thấp sang tính an toàn và khả năng chống chịu. Giá cả cao hơn là cái giá phải trả cho quá trình chuyển đổi đó, ít nhất cho tới khi các hệ thống mới ổn định trở lại.