Hé lộ huyết mạch 350.000 km ống dẫn dầu sắp đi vào hoạt động

Năm 1968, Ai Cập và các quốc gia Vùng Vịnh đã ấp ủ kế hoạch xây dựng một đường ống dài 320 km nối Biển Đỏ với Địa Trung Hải. Đến năm 1974, sau đợt cấm vận dầu mỏ từ Cuộc chiến Yom Kippur, đường ống Suez - Địa Trung Hải (Sumed) chính thức được khởi công. 

Năm 1977, thời điểm Sumed đi vào hoạt động, gã khổng lồ dầu mỏ Mỹ Mobil đã công bố kế hoạch xây dựng đường ống dài 1.200 km đâm xuyên qua Saudi Arabia, nối các mỏ dầu khổng lồ Ghawar gần Vịnh Ba Tư ra Biển Đỏ.

Việc xây dựng đường ống Đông - Tây, hoàn thành vào năm 1981, đã được đẩy nhanh tiến độ do Cuộc chiến Iran - Iraq bùng nổ một năm trước đó.

Ngày nay, khi Eo biển Hormuz bị tê liệt, các đường ống dẫn dầu chằng chịt khắp khu vực tiếp tục đóng vai trò sống còn.

Vào ngày 4/8, Aramco - gã khổng lồ dầu mỏ của Saudi Arabia - lưu ý rằng "hạ tầng chiến lược", bao gồm đường ống Đông - Tây, đã giúp xoa dịu cú sốc từ cuộc chiến Iran. Lợi nhuận hoạt động quý II của hãng đã tăng 29% so với cùng kỳ năm ngoái, nhờ giá dầu cao hơn đã bù đắp dư thừa cho phần sản lượng bị sụt giảm.

Giờ đây, giới lãnh đạo trong khu vực đang ráo riết săn đón thêm nhiều đường ống mới. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cân nhắc lắp đặt thêm một tuyến ống chạy song song với đường ống Habshan-Fujairah hiện tại, giúp nâng gấp đôi công suất.

Tháng trước, Mỹ, Iraq và Qatar cũng đã công bố kế hoạch nâng cấp tuyến đường ống từ Iraq sang Syria, trong khi tập đoàn dầu mỏ Mỹ Chevron xem xét một chuỗi đường ống nối từ Iraq sang Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. 

Theo tổ chức nghiên cứu Global Energy Monitor, khoảng 12.300 km đường ống dẫn dầu hiện đang trong quá trình thi công, cùng 20.100 km khác đang được đề xuất - đánh dấu bước mở rộng đáng kể cho mạng lưới 350.000 km đường ống hiện đang giăng lối khắp thế giới.

Một số đường ống trong số này được thiết kế nhằm nâng cao an ninh cung cấp năng lượng bằng cách né tránh các điểm nghẽn địa chính trị. Số khác lại mang tính bắt buộc để khai thác các nguồn cung mới hoặc đang mở rộng. 

Tại Argentina, nơi sản lượng dầu mỏ đang tăng vọt, một tuyến ống dài 440 km đang được xây dựng để nối các mỏ dầu Vaca Muerta ở phía tây ra Đại Tây Dương. Tại Đông Phi, đường ống dài 1.440 km đang trong giai đoạn phát triển sẽ vận chuyển dầu từ sâu trong nội địa Uganda ra bờ biển Tanzania để xuất khẩu.

Tổng chi phí cho các dự án này là vô cùng lớn. Tuy nhiên, khẩu vị ngày càng tăng của giới đầu tư đối với các tài sản hạ tầng đang cung cấp một nguồn vốn dồi dào. 

Bài toán chi phí và mỏ vàng của các quỹ đầu tư

Một đường ống đường kính lớn có thể vận chuyển khoảng 1 triệu thùng dầu/ngày có chi phí xây dựng trung bình khoảng 5 triệu USD cho mỗi km, tương đương khoảng 5 tỷ USD cho một đường ống dài 1.000 km. Tuy nhiên, nếu tuyến đường phải băng qua núi đồi và địa hình hiểm trở, chi phí dự án có thể vọt lên gấp nhiều lần con số đó.

Dù vậy, thị trường hiếm khi có các phương án thay thế tốt hơn. Vận chuyển 1 triệu thùng dầu trên quãng đường 1.000 km bằng xe tải hoặc đường sắt (ở những nơi có hạ tầng) thường đắt hơn khoảng 5 lần. Vận tải đường biển rẻ hơn nhiều so với đường ống, nhưng không phải lúc nào cũng khả thi hoặc an toàn. 

Các công ty dầu mỏ Vùng Vịnh gần đây đã thực hiện hàng loạt thỏa thuận "bán và thuê lại" (sale-and-leaseback). Các tập đoàn nhượng lại một phần cổ phần tại đường ống để lấy về khoản tiền mặt trả trước mà không mất đi quyền kiểm soát vận hành.

Những giao dịch này giúp giảm áp lực lên bảng cân đối kế toán và giải phóng vốn cho các khoản đầu tư khác. Aramco đang muốn thực hiện thêm nhiều thỏa thuận như vậy, sau khi đã giải phóng gần 40 tỷ USD trong 5 năm qua.

Hiện các đường ống trở thành mặt hàng cực kỳ đắt khách đối với các quỹ hạ tầng tư nhân đang mọc lên như nấm - những đơn vị có tổng tài sản quản lý đã tăng gấp 4 lần lên 1,6 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tính đến năm 2025, theo công ty tư vấn McKinsey.

Vào ngày 3/8, KKR - gã khổng lồ tài sản tư nhân của Mỹ - đã hoàn tất việc huy động quỹ hạ tầng lớn nhất lịch sử của mình với tổng giá trị 19 tỷ USD.

Những vết nứt địa chính trị

Tuy nhiên, việc xây dựng các đường ống mới vẫn là một nỗ lực đầy phức tạp. 

Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs lưu ý rằng trên một mẫu khảo sát gồm 9 đường ống, thời gian xây dựng trung bình là khoảng 2,5 năm. Các đường ống dài hơn đòi hỏi vô số giấy phép, từ đó có thể làm đình trệ tiến độ. 

Hơn nữa, ngay cả khi được xây dựng xong, các đường ống xuyên biên giới vẫn phải đối mặt với những bất hòa giữa các quốc gia láng giềng. Ví dụ, một đường ống của Iraq đi qua Saudi Arabia đã bị khóa van vào năm 1990 trong Cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ nhất. Một đường ống khác đi qua Syria đã bị đóng cửa vào năm 1982 do mâu thuẫn. 

Mặc dù vậy, các đường ống nhiều khả năng sẽ đóng vai trò ngày càng sống còn trong việc vận chuyển nguồn nhiên liệu hóa thạch của thế giới. Nhu cầu với nhiều đường ống dẫn dầu hơn chắc chắn sẽ không dừng lại.