SGI Capital chỉ ra ngưỡng lãi suất có thể khiến NĐT bước vào ‘pha sợ hãi’

Lãi suất cao làm tăng sức ép hạ đòn bẩy

Trong báo cáo tháng 7 của Quỹ đầu tư cổ phiếu tăng trưởng Ballad Việt Nam (TBLF), các nhà phân tích của SGI Capital cho rằng thị trường tài chính đang bước vào giai đoạn phải thích nghi với mặt bằng chi phí vốn cao hơn.

Trên thế giới, dù giá dầu và lạm phát dịu bớt trong hai tháng gần đây, mặt bằng lãi suất toàn cầu phần lớn đã tăng vượt đỉnh năm 2023. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã chạm 4,7%, trong bối cảnh nhu cầu phát hành nợ tăng cao để phục vụ đầu tư AI, tài trợ thâm hụt ngân sách và đảo nợ các khoản vay lãi suất thấp từ thời Covid.

Ở trong nước, mặt bằng lãi suất cũng tiếp tục nhích lên. Lãi suất trái phiếu chính phủ tăng dần về vùng đỉnh năm 2022, trong khi cuộc đua tăng lãi suất huy động giữa các ngân hàng vẫn diễn ra âm thầm. Mức lãi suất 9% đã xuất hiện phổ biến hơn ở các kỳ huy động 6–12 tháng, còn trái phiếu ngân hàng kỳ hạn 3–5 năm có mức 10%.

Khi chi phí huy động vốn tăng, các ngân hàng đã đẩy mặt bằng lãi suất cho vay lên 2–3 điểm % so với cùng kỳ để bảo vệ NIM, đồng thời ưu tiên các khoản vay dài hạn có lãi suất cao. Với quy mô tín dụng đã vượt 150% GDP, nhóm phân tích ước tính mỗi 1 điểm % lãi suất tăng tương ứng với gánh nặng lãi vay phải trả thêm là 1,5% GDP.

Áp lực này đang thể hiện rõ hơn trên bất động sản. Theo nhóm phân tích, thị trường này phản ứng trễ hơn chứng khoán khoảng 6 tháng, khi thanh khoản chỉ bắt đầu giảm mạnh từ quý II. Những tuần gần đây, bất động sản ghi nhận làn sóng bán cắt lỗ và giảm giá 10–30% khi áp lực trả lãi và gốc tăng dần.

Các hợp đồng vay mua bất động sản phổ biến được ân hạn gốc, lãi trong 12–24 tháng và chỉ trả 10–30% tiền trong năm đầu đang chịu áp lực khi đến hạn nộp tiền. Lãi vay tăng từ mức ưu đãi 5–7%/năm lên thả nổi 13–15%/năm.

Ở mặt bằng giá cao nhưng lợi tức cho thuê chỉ khoảng 2–3%, nếu giá nhà không tăng, nhu cầu vay mua và nắm giữ để đầu tư hoặc đầu cơ không còn hấp dẫn như trước. Nhiều cuộc đấu giá đất tại địa phương gần đây cũng ghi nhận nhu cầu đăng ký giảm mạnh, giá trúng giảm 50–70% so với một năm trước, đưa mặt bằng giá về lại năm 2023.

Margin gần 450.000 tỷ đồng và bài test tâm lý

Trên thị trường chứng khoán, tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp niêm yết đạt hơn 41% so với cùng kỳ, theo thống kê của Fiintrade được dẫn lại. Diễn biến này kéo định giá P/E toàn thị trường về hơn 12,1 lần và P/B về gần 2 lần, thấp hơn trung vị từ năm 2010.

Tuy nhiên, định giá rẻ hơn chưa đồng nghĩa rủi ro đã được phản ánh đầy đủ. Với nhóm ngân hàng, chi phí vốn, lãi phải thu và nợ nhóm 2 đang tăng nhanh, trong khi tỷ lệ dự phòng cụ thể thấp cho thấy chất lượng tăng trưởng kém dần. Cùng với xu hướng lãi suất tăng, chu kỳ suy giảm của bất động sản có thể ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp có tính chu kỳ cao trong vài quý tới.

Dòng vốn ngoại tiếp tục gây sức ép khi bán ròng gần 12.000 tỷ đồng trong tháng 7 và 92.000 tỷ đồng từ đầu năm. Dù đà bán ròng đã giảm gần đây khi thị trường rẻ hơn và tiến gần thời điểm chính thức được FTSE nâng hạng, lực mua đối ứng vẫn chủ yếu đến từ nhà đầu tư trong nước.

Vấn đề là phần lớn lực hấp thụ này đã sử dụng tới nguồn vay margin. Theo SGI Capital, rủi ro lớn nhất trong thời gian tới với thị trường chứng khoán Việt Nam là dư nợ margin đã tăng lên 446.000 tỷ đồng, trong khi thanh khoản suy giảm và số dư tiền mặt chỉ còn hơn 80.000 tỷ đồng.

Đơn vị quản lý quỹ cho rằng hơn một nửa dư nợ margin thuộc về các deal lớn của chủ doanh nghiệp và cổ đông lớn, phục vụ dòng tiền cho hoạt động kinh doanh ngoài chứng khoán. Vì vậy, vay margin không còn chỉ là công cụ đòn bẩy phục vụ giao dịch ngắn hạn của nhà đầu tư như thông lệ.

Trong bối cảnh bất động sản đang kém thanh khoản và giảm giá, cộng với áp lực lãi vay tăng, thị trường chứng khoán có thể là nơi dễ diễn ra hoạt động bán hạ đòn bẩy khi sức ép thanh khoản tăng lên và vòng xoáy siết nợ lan rộng. 

Nhiều nhà đầu tư mới tham gia gần đây vẫn giữ danh mục ở tỷ trọng cao và mua trung bình giá với quan điểm định giá đã rẻ, kỳ vọng thị trường sớm tạo đáy theo đà tăng trưởng kinh tế và giả định lãi suất đã đạt đỉnh.

Tuy nhiên, trong một chu kỳ điều chỉnh lớn, lãi suất chỉ thực sự tạo đỉnh sau khi tăng cao khiến nhu cầu tín dụng suy giảm mạnh, thể hiện qua hành động hạ tỷ lệ vay nợ trên diện rộng ở cả chứng khoán và bất động sản.

Theo nhóm phân tích, tâm lý nhà đầu tư đang chuyển dần từ lo ngại, băn khoăn sang chối bỏ và có thể chuyển sang pha sợ hãi nếu lãi suất tiền gửi tiếp tục tăng vượt 10%/năm trong thời gian tới.

Dù định giá nhiều cổ phiếu đang về vùng rẻ dưới áp lực lãi suất tăng, bài test thực sự với triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp và khả năng giữ sức mua của nhà đầu tư sẽ diễn ra rõ hơn trong những tháng, quý tới.

Với danh mục TBLF, quỹ tiếp tục giữ trạng thái phòng thủ trong tháng thị trường giảm mạnh. Cuối tháng 7, tiền và tương đương tiền chiếm khoảng 71,7% NAV, trong khi danh mục cổ phiếu giảm từ 11 mã xuống 10 mã.

Một thay đổi là PNJ không còn xuất hiện trong danh mục, sau khi từng chiếm 1,29% NAV tại cuối tháng 6. Các khoản đầu tư còn lại gồm DRI, TLG, VIP, FMC, FPT, BWE, MWG, DPR, SIP và HPA.

Trong tháng 7, hiệu suất TBLF âm 1,41%, thấp hơn nhiều so với mức giảm 6,68% của VN-Index. Tính từ đầu năm, quỹ đạt hiệu suất 0,67%, trong khi VN-Index âm 2,73%.