Bán tải đi về đâu?

Khi Mitsubishi Triton thế hệ mới ra mắt hồi 2024, mẫu xe bán tải nhận được nhiều nâng cấp mới tiện nghi hơn cho nhu cầu sử dụng hàng ngày, thay vì chỉ tập trung vào khả năng chuyên chở, để cạnh tranh với ông vua doanh số trong phân khúc là Ford Ranger.

Lãnh đạo hãng xe Nhật khi ấy nói rằng, họ biết rằng kiểu dùng bán tải ở Việt Nam rất đặc thù, không hoàn toàn phục vụ nhu cầu chở hàng đầy thùng như ở Thái Lan, mà một phần không nhỏ để sử dụng hàng ngày như những chiếc xe đi phố.

Cùng một kiểu loại, nhưng mục đích và nhu cầu sử dụng tại từng thị trường lại khác nhau, và đương nhiên, những quy định cho các loại phương tiện cũng khác nhau.

Tuy nhiên, nếu ở những nơi phổ biến bán tải với đúng mục đích ban đầu là chở hàng, các dòng xe này được phân loại rõ ràng dựa trên hình dáng, kết cấu (ví dụ bảng phân loại của Mỹ dưới đây), thì tại Việt Nam, đặt bán tải ở đâu, và các quy định điều chỉnh dòng xe này như thế nào, lại có nhiều biến động.

Bản chất của bán tải

Bán tải - pickup truck - ra đời từ những năm đầu thế kỷ 20, để giải quyết nhu cầu chạy loanh quanh nơi ở, nông trại, thu thập (pick-up) những hàng hóa nhỏ và vận chuyển chúng đến nơi mong muốn. Những thứ này vốn không cần đến xe tải to, và cũng không phù hợp để dùng xe chở người. Vậy nên, pick-up truck ra đời.

Từ đó tới nay, dòng xe này vẫn luôn được định nghĩa là "truck" - xe tải ở Mỹ và nhiều nơi, theo đúng mục đích ban đầu của nó. Không có yếu tố "passenger car" trong tên, nên không cần phân vân liệu nó có phải xe con hay không.

Gần Việt Nam, tại Thái Lan, những chiếc bán tải với thùng xe được nâng cấp để chở được nhiều hàng vẫn hàng ngày chạy "phà phà" khắp các con đường chật chội của Bangkok, và chúng trông không có vẻ gì là bảnh bao, sành điệu, dạo phố, mà đơn thuần là một chiếc xe "đong gạo" đúng nghĩa. Bởi vậy, Isuzu D-Max, Toyota Hilux là những thế lực ở đây, chứ không phải Ranger như ở Việt Nam.

Tại Việt Nam, người dùng quan tâm nhiều hơn tới ngoại hình, và cũng đòi hỏi cả trang bị tiện nghi, bởi lẽ ngay từ ban đầu, nhiều người tìm tới xe bán tải không phải vì công năng chở hàng, mà bởi những ưu đãi mà dòng xe này có được ở chi phí mua xe ban đầu.

Lệ phí trước bạ - món hời cho người mua bán tải

Trước 2019, lệ phí trước bạ của xe bán tải chỉ 2% giá xe như các dòng xe tải đúng nghĩa, trong khi xe con phải chịu mức 10%-12%. Nếu chiếc bán tải giá 800 triệu, người dùng đã tiết kiệm được khoảng 60-80 triệu đồng chi phí lăn bánh. Một con số rất lớn, đặc biệt với những người mua xe dưới danh nghĩa công ty.

Lợi ích kép của bán tải đến từ việc hưởng những ưu đãi về chi phí lăn bánh như xe tải, đồng thời lại được lưu thông như xe con, mà không bị những hạn chế về phố cấm, giờ cấm như xe tải.

Cụ thể, từ quy chuẩn 41/2016, xe bán tải với khối lượng hàng chuyên chở dưới 1.500 kg được coi là xe con khi tham gia giao thông. Tất cả các dòng xe bán tải tại Việt Nam đều nằm trong diện này.

Sang 2019, lợi ích này giảm đi đôi chút, khi quy chuẩn 41/2019 quy định xe bán tải chở dưới 950 kg hàng hóa mới được coi là xe con khi tham gia giao thông (và các dòng xe vẫn đạt được con số này), đồng thời Nghị định 20/2019 tăng lệ phí trước bạ lên mức 60% so với xe con, tức 6-7,2% giá xe thay vì 2% như trước. Tuy vậy mức này vẫn là ưu đãi hơn nhiều so với xe con.

Sự thiếu nhất quán trong các quy định về dòng xe này đến từ chỗ, phân loại kỹ thuật để ghi vào giấy đăng ký là ôtô tải, nhưng khi chạy trên đường lại được coi như xe con.

Thứ kìm hãm duy nhất cho sự ưu ái này là niên hạn 25 năm. Nhưng con số 25 năm gần như không có ý nghĩa với người dùng, vì tới lúc đó, xe đã được bán cho người khác, hoặc trở thành sắt vụn.

Những lợi thế mất dần

Quyết định 01/2026 của UBND thành phố Hà Nội về việc hạn chế xe tải vào nội đô thời gian này tạo nên cuộc biến động lớn với người dùng bán tải, khi chúng được quy định là "ôtô tải pickup cabin kép" trong giấy đăng ký xe.

Có nghĩa, xe bán tải thuộc nhóm "ôtô tải thông dụng", chiếu theo quy định tại Thông tư 53/2024 của Bộ Giao thông vận tải, và vì thế, bị cấm vào nội đô theo khung giờ.

Người dùng lo lắng, đặc biệt lo lắng hơn nữa khi không chỉ là giờ cao điểm, mà còn là phố cấm. Quy chuẩn 41/2024 đã bỏ nội dung "xe bán tải chở dưới 950 kg hàng hóa mới được coi là xe con khi tham gia giao thông" đã được quy định trong quy chuẩn 41/2019.

Có nghĩa là giờ đây, nếu giấy đăng ký xe ghi là "ôtô tải pickup" thì chủ xe không được đi vào phố cấm xe tải.

Những quy định này đang dần đưa xe bán tải về đúng nghĩa một chiếc xe tải, đó là có niên hạn, bị cấm vào các tuyến đường. Nhưng ở chiều ngược lại, bán tải vẫn chịu trước bạ mức 6-7,2% tùy địa phương, chứ không phải 2% như xe tải.

Trước đây, không ít người tìm tới bán tải vì chi phí lăn bánh rẻ, nhưng hiện nay, lợi thế này không còn, người dùng thực sự cần bán tải, vì khả năng chuyên chở của loại xe này. Bán tải trở thành lời giải cho người cần chiếc xe cho gia đình, và không phải mua thêm một chiếc xe tải để phục vụ công việc kinh doanh.

Bán tải đi về đâu?

Hàng loạt câu hỏi đã nổ ra những ngày qua trong giới người dùng bán tải.

"Cấm bán tải, tôi sẽ sử dụng phương tiện nào để chở hàng trong nội đô, khi xe tải và xe van cũng bị cấm? Nếu xe bán tải bị coi là xe tải ngay cả khi lưu thông trên đường, vậy tại sao tôi vẫn phải nộp lệ phí trước bạ cao gấp mấy lần xe tải?

Số liệu lệ phí trước bạ tôi đã nộp sẽ đi về đâu? Nếu có thể, hãy coi xe của chúng tôi là xe con được không, chúng tôi sẵn sàng nộp thêm lệ phí trước bạ...".

Điều nhiều người sử dụng bán tải cần hiện nay, không còn là khoản ưu đã vì trước bạ, vì phí ra biển, mà vì đó là một chiếc xe phục vụ kế sinh nhai.

Bán tải dù có đi về đâu, trở thành chiếc xe tải đúng nghĩa, hay được ưu ái xếp vào xe con, hoặc một mình một phân khúc riêng, thì thứ chủ xe đang cần, là sự đồng bộ và nhất quán trong các chế định pháp luật.