Thương hiệu bột ngọt Nhật Bản lại đang nắm 'yết hầu' của toàn ngành AI, vì sao vậy?

Nếu hỏi một kỹ sư bán dẫn tại Nvidia, AMD hay TSMC đâu là một trong những công ty có khả năng gây xáo trộn chuỗi cung ứng chip AI, câu trả lời có thể khiến những người ngoài ngành bất ngờ: Ajinomoto, nhà sản xuất gia vị Nhật Bản nổi tiếng với bột ngọt và vị umami.

Hãng thực phẩm này có một mảng kinh doanh ít được biết đến: Ajinomoto Build-up Film (ABF), loại màng cách điện quan trọng được sử dụng trong đế bán dẫn (substrate) của các bộ xử lý hiệu năng cao. Ajinomoto hiện chiếm hơn 95% thị phần toàn cầu trong phân khúc màng cách điện dùng cho đế bán dẫn hiệu năng cao.

Từ vị umami đến vật liệu bán dẫn

Câu chuyện của Ajinomoto khởi đầu hoàn toàn không liên quan đến điện tử. Năm 1908, Tiến sĩ Kikunae Ikeda chiết xuất axit glutamic từ kombu và xác định glutamate là chất tạo nên vị đặc trưng mà ông đặt tên là “umami”.

Ông sau đó được cấp bằng sáng chế về phương pháp sản xuất monosodium glutamate (MSG), hợp tác với doanh nhân Saburosuke Suzuki II để đưa sản phẩm AJI-NO-MOTO ra thị trường năm 1909. Tên thương hiệu này có nghĩa là “tinh hoa của hương vị”.

Năm 1917, S. Suzuki & Co., Ltd. được thành lập, trở thành tiền thân của Ajinomoto Co. ngày nay. Từ một sản phẩm gia vị, tập đoàn dần mở rộng sang thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và vật liệu điện tử dựa trên nền tảng “AminoScience”. Trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, doanh thu tập đoàn đạt 1.583,7 tỷ yên.

Điều đáng chú ý là con đường đến với ABF không phải một cú rẽ đột ngột. Từ những năm 1970, Ajinomoto đã nghiên cứu ứng dụng hóa học axit amin vào nhựa epoxy và vật liệu composite. Đến thập niên 1990, khi CPU ngày càng phức tạp và các substrate nhiều lớp phát triển, ngành bán dẫn bắt đầu cần những vật liệu cách điện dạng màng có hiệu suất cao hơn.

Từ nền tảng hóa học tích lũy qua nhiều năm, nhóm R&D của Ajinomoto phát triển một loại màng nhựa nhiệt rắn có độ bền cao, hệ số giãn nở nhiệt thấp và phù hợp với quy trình gia công của các substrate tiên tiến.

Sản phẩm được đặt tên là Ajinomoto Build-up Film, hay ABF. Năm 1999, ABF lần đầu được một nhà sản xuất bán dẫn lớn sử dụng và sau đó trở thành vật liệu cách điện chủ đạo trong lĩnh vực đóng gói bán dẫn.

Một nhân vật quan trọng trong quá trình này là ông Shigeo Nakamura, người về sau trở thành CEO Ajinomoto. Theo trang web công ty, nhóm của ông Nakamura chỉ mất khoảng 4 tháng để hoàn thiện công thức ABF sau giai đoạn thử nghiệm gian nan, trong đó ông dành cả những ngày cuối tuần để thử nghiệm thiết bị cán màng.

Hơn 25 năm sau, ABF vẫn  đang giữ vị thế dẫn đầu. Ajinomoto cho biết sản phẩm chiếm hơn 95% thị phần toàn cầu trong phân khúc màng cách điện lớp giữa dùng cho substrate bán dẫn hiệu năng cao.

AI biến vật liệu chuyên dụng thành “điểm nghẽn”

Tầm quan trọng của ABF tăng lên cùng kích thước và độ phức tạp của chip AI. Các bộ xử lý AI hiện đại cần những substrate lớn hơn, nhiều lớp mạch hơn và mật độ kết nối cao hơn, qua đó làm tăng nhu cầu đối với ABF.

Khi Nvidia, AMD và các nhà sản xuất chip khác đẩy mạnh những bộ xử lý AI ngày càng lớn, áp lực vì thế không chỉ xuất hiện ở khâu sản xuất chip mà còn lan xuống công đoạn đóng gói và sản xuất substrate.

Một phân tích của TechTimes dẫn các ước tính trong ngành cho rằng chênh lệch cung - cầu ABF có thể ở mức khoảng 10% trong nửa cuối năm 2026, tăng lên khoảng 21% năm 2027 và có khả năng vượt 40% vào năm 2028.

CEO Nakamura nói với The Wall Street Journal rằng các dự báo nội bộ cho thấy Ajinomoto có thể đáp ứng nhu cầu liên quan đến AI cho đến năm 2030, nhưng khả năng dự báo xa hơn thời điểm đó còn hạn chế.

Ajinomoto đã cố mở rộng năng lực sản xuất thay vì chỉ tận dụng tình trạng khan cung để tăng giá. Công ty đã công bố kế hoạch xây dựng cơ sở sản xuất ABF mới tại tỉnh Gifu.

Tuy nhiên, sức ép từ nhà đầu tư cũng gia tăng. Tháng 3/2026, quỹ đầu tư Palliser Capital trở thành một trong 25 cổ đông lớn nhất của Ajinomoto và thúc đẩy công ty tăng giá ABF hơn 30%. Palliser lập luận rằng chi phí ABF chỉ chiếm chưa đến 0,1% giá bán một GPU, nên việc tăng giá vật liệu sẽ không tác động đáng kể đến giá thành cuối cùng.

Hai tháng sau, Ajinomoto thông báo tăng giá ABF khoảng 30%, theo Tech Times. 

Một diễn biến khác trong tháng 8 càng làm nổi bật mức độ tập trung của nguồn cung. Trang Tom’s Hardware dẫn thông tin từ JW Insights, cho biết Ajinomoto đã thông báo cắt giảm khoảng 30% lượng ABF cung cấp cho khách hàng tại Trung Quốc, trong bối cảnh công ty ưu tiên những khách hàng cung cấp substrate cho các bộ xử lý của Nvidia, AMD và Intel.

Nhà đầu tư thay đổi cách nhìn với Ajinomoto

Sự thay đổi trong nhận thức đã phản ánh rõ trên thị trường chứng khoán. Cổ phiếu Ajinomoto đạt mức cao nhất năm 2026 là 6.340 yên vào ngày 6/7, khi câu chuyện về ABF thu hút sự chú ý của nhà đầu tư. Vốn hóa thị trường của công ty hiện ở mức khoảng 5.300 tỷ yen.

Bà Laura Lau, Giám đốc đầu tư tại Brompton Funds, gọi đà tăng của cổ phiếu Ajinomoto là “khó tin”, đến mức những biểu đồ giá của công ty khiến người ta phải thốt lên: “Chuyện gì đang xảy ra vậy?”. Brompton Funds bắt đầu mua cổ phiếu này từ năm 2025.

Bà đánh giá ABF là một mảng có biên lợi nhuận cao, lợi thế cạnh tranh lớn và có thể trở thành động lực tăng trưởng lợi nhuận cho Ajinomoto, dù thực phẩm và gia vị vẫn chiếm tỷ trọng doanh thu lớn hơn.

Giới phân tích cũng ngày càng chú ý đến sự thay đổi này. Công ty nghiên cứu cổ phiếu Bernstein duy trì khuyến nghị “Outperform” và nâng giá mục tiêu Ajinomoto lên 8.200 yen.

Ajinomoto vì thế đang đứng ở một vị trí khá đặc biệt: doanh thu lớn nhất vẫn đến từ thực phẩm và gia vị, nhưng một sản phẩm có nguồn gốc từ năng lực hóa học tích lũy trong nhiều thập kỷ lại đang trở thành một tài sản chiến lược  trong cơn sốt AI.

Đó cũng là lời nhắc nhà đầu tư rằng những doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất từ AI đôi khi không phải công ty thiết kế GPU hay xây dựng trung tâm dữ liệu, mà có thể là một nhà sản xuất vật liệu nằm sâu trong chuỗi cung ứng - nơi một lớp màng mỏng có thể trở thành điểm nghẽn của cả ngành công nghiệp.