Nhiều chính phủ đang gấp rút tích trữ khoáng sản quan trọng
Từ kế hoạch dự trữ chiến lược trị giá 12 tỷ USD mang tên Project Vault do Washington đề xuất cho tới việc mở rộng các kho dự trữ tại châu Á và Liên minh châu Âu, nhiều chính phủ đang tăng tốc bảo đảm khả năng tiếp cận các kim loại ngày càng được xem là thiết yếu đối với an ninh quốc gia và chính sách công nghiệp, theo CNBC.
“Lĩnh vực kim loại và khoáng sản là nơi làn sóng tích trữ mới thể hiện rõ nhất,” ông Patrick Schröder, nghiên cứu viên cao cấp tại Chatham House, cho biết. Theo ông, các chính phủ đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng tập trung và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.
Tại Mỹ, các quan chức gần đây đã phác thảo kế hoạch xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỷ USD mang tên Project Vault. Sáng kiến này nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ thông qua việc tích trữ đất hiếm và các kim loại thiết yếu phục vụ điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất công nghệ cao.
Project Vault bổ trợ cho các sáng kiến khác như Diễn đàn Hợp tác Địa chiến lược Tài nguyên (FORGE) — một cơ chế phối hợp chính sách khoáng sản quan trọng, định giá và phát triển dự án — cũng như Pax Silica, chương trình tập trung bảo vệ chuỗi cung ứng liên quan đến trí tuệ nhân tạo.
“Trong năm qua đã có sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận đối với việc tích trữ hàng hóa chiến lược, đặc biệt là kim loại,” bà Natalie Scott-Gray, chuyên gia phân tích kim loại cấp cao tại StoneX cho biết.
Tháng 1, Australia công bố kế hoạch chính thức hóa chiến lược tích trữ do nhà nước hậu thuẫn thông qua quỹ dự trữ khoáng sản quan trọng trị giá 800 triệu USD, ưu tiên các kim loại như antimon, gallium và các nguyên tố đất hiếm.
Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng kho dự trữ chung đối với nguyên liệu thô quan trọng trong khuôn khổ chiến lược RESourceEU. Theo nguồn tin của Reuters, Italy, Pháp và Đức được kỳ vọng sẽ dẫn dắt nỗ lực này.
Ngay cuối tuần trước, Ấn Độ và Brazil đã nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng và đất hiếm, khi New Delhi tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận nhằm củng cố thương mại song phương và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững hơn cho các vật liệu thiết yếu đối với năng lượng sạch, công nghệ và quốc phòng.
Hàn Quốc đầu năm nay cũng triển khai chiến lược toàn diện về khoáng sản quan trọng với khoảng 172 triệu USD hỗ trợ từ nhà nước. Theo kế hoạch, chính phủ nước này sẽ mở rộng quy mô dự trữ và hạ tầng liên quan.
“Chúng tôi chắc chắn đang chứng kiến xu hướng tư duy mang tính chủ nghĩa tài nguyên quốc gia gia tăng tại nhiều quốc gia,” ông Schröder nói. “Đây là một ranh giới mong manh, bởi việc tích trữ chiến lược có thể trở thành hành vi tích trữ mang tính áp đặt nếu các biện pháp thiếu minh bạch, mang tính cưỡng ép hoặc bị sử dụng như công cụ gây sức ép.”
Chủ nghĩa tài nguyên quốc gia đang hình thành?
Sự chuyển hướng chiến lược này được nhiều nhà phân tích xem là một thay đổi mang tính cấu trúc trong chính sách hàng hóa cơ bản.
“Chuỗi cung ứng kim loại hiện rất mong manh,” bà Ewa Manthey tại ING nhận định, chỉ ra tình trạng thiếu đầu tư kéo dài, thời gian cấp phép mỏ lâu và sự tập trung địa lý cao. Trong các chu kỳ trước, giá cao thường thúc đẩy nguồn cung khai thác tăng nhanh hơn và làm giảm nhu cầu tích trữ chiến lược.
“Hiện nay, ngay cả khi giá cao, nguồn cung mới vẫn chậm và thiếu chắc chắn, vì vậy bản thân tồn kho đang trở thành một phần của chiến lược đảm bảo nguồn cung,” bà Manthey nói thêm, cho rằng xu hướng này mang yếu tố “dân tộc chủ nghĩa tài nguyên” rõ rệt.
Bà Natalie Scott-Gray, chuyên gia phân tích kim loại cấp cao tại StoneX, mô tả xu hướng này là “chủ nghĩa tài nguyên quốc gia và giai đoạn bắt kịp”, ám chỉ cách Trung Quốc từ lâu đã xây dựng kho dự trữ kim loại chiến lược và tung hàng ra thị trường khi nguồn cung khan hiếm hoặc nhằm hạ nhiệt giá trong nước.
Trung Quốc hiện chiếm ưu thế trong lĩnh vực chế biến đất hiếm và kiểm soát phần lớn công suất tinh luyện kim loại công nghiệp toàn cầu. Ngay cả khi trữ lượng phân bố rộng về mặt địa lý, hoạt động chế biến vẫn thường tập trung tại một số ít quốc gia.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế nhiều lần cảnh báo rằng mức độ tập trung cao của chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng đang tạo ra những rủi ro an ninh đáng kể.
Theo cơ quan này, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc được công bố năm ngoái đã làm gia tăng đáng kể rủi ro an ninh quốc gia và kinh tế trên toàn cầu, với những hệ lụy tiềm tàng đối với các lĩnh vực then chốt như năng lượng, ô tô, quốc phòng, hàng không vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn.
Các chuyên gia trong ngành cho biết, trước đây kho dự trữ chủ yếu đóng vai trò vùng đệm khẩn cấp nhằm đối phó với gián đoạn tạm thời hoặc biến động giá. Tuy nhiên,theo ông Schröder, các sáng kiến hiện nay được thúc đẩy rõ ràng hơn bởi nhu cầu phòng ngừa rủi ro địa chính trị phản ánh sự thay đổi rộng hơn trong cách các quốc gia nhìn nhận an ninh tài nguyên như một phần của chiến lược công nghiệp và an ninh quốc gia, thay vì chỉ là biện pháp ứng phó khủng hoảng.
“Chu kỳ tích trữ hàng hóa lần này khác với các giai đoạn trước,” bà Anushree Ganeriwala, chuyên gia phân tích toàn cầu tại Economist Intelligence Unit, nhận định.
“Các chu kỳ trước chủ yếu xuất phát từ mất cân đối cung – cầu truyền thống hoặc các cú sốc thời tiết. Điểm khác biệt hiện nay là chính sách và rủi ro địa chính trị đang trực tiếp định hình diễn biến thị trường.”
Trong tháng 2, Goldman Sachs mô tả làn sóng gia tăng nhu cầu gần đây đối với vàng và kim loại công nghiệp là dạng “nhu cầu mang tính bảo hiểm”.
Các nhà phân tích dự báo hoạt động tích trữ của chính phủ sẽ tiếp tục tăng tốc, đặc biệt đối với các kim loại phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng và lĩnh vực quốc phòng.
“Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu,” bà Scott-Gray nói. “Hiện nay, các chính phủ xem chuỗi cung ứng như một hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không đơn thuần là dòng chảy thương mại.”
