IPO đóng băng, quy mô gọi vốn thua xa Malaysia: Chuyện gì đang xảy ra với chứng khoán Hàn Quốc?

Hoạt động phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Hàn Quốc đã lao dốc thảm hại trong năm nay. Nguyên nhân xuất phát từ việc nỗ lực nâng cao định giá doanh nghiệp của chính phủ đang đụng phải bức tường kiên cố mang tên: cải cách quản trị và tầm ảnh hưởng quá lớn của các Chaebol (các tập đoàn gia đình tài phiệt).

Theo số liệu từ LSEG, nhà cung cấp dữ liệu tài chính hàng đầu, tính đến ngày 3/6, Hàn Quốc chỉ ghi nhận vỏn vẹn 15 thương vụ niêm yết mới với tổng số vốn huy động khoảng 700 triệu USD.

Để thấy rõ sự ảm đạm, hãy nhìn vào giai đoạn 2020 - 2025, khi thị trường này đạt trung bình 80 thương vụ IPO mỗi năm, mang về khoảng 8 tỷ USD. Thậm chí hiện tại, quy mô và giá trị gọi vốn IPO của Malaysia đã cao gần gấp đôi Hàn Quốc.

Trớ trêu thay, thực tế này lại diễn ra trong bối cảnh chỉ số Kospi của Hàn Quốc đang dẫn đầu đà tăng trưởng trong số các chỉ số lớn toàn cầu, với giá trị vốn hóa tăng hơn gấp đôi tính đến phiên giao dịch thứ Hai vừa qua.

Bà Polka Mishra, đối tác tại Quỹ quản lý tài sản Javelin Wealth Management (Singapore), nhận định: “Các Chaebol vốn từng là công thần trong giai đoạn phát triển công nghiệp của Hàn Quốc, nhưng giờ đây họ đang trở thành lực cản hơn là bệ đỡ cho việc khai sinh ra những nhà vô địch niêm yết độc lập mới”. 

Bà phân tích thêm, mức thuế thừa kế lên tới 50% đối với các khối tài sản vượt quá 3 tỷ Won (khoảng 2 triệu USD) tại Hàn Quốc chính là động lực khiến các tập đoàn này tìm cách ghìm định giá cổ phiếu và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Tâm điểm của vấn đề nằm ở chiến dịch Nâng tầm Doanh nghiệp (Corporate Value-up Initiative) được Hàn Quốc kích hoạt vào năm 2024 nhằm xóa bỏ hiện tượng Điểm khấu trừ Hàn Quốc (Korea discount) - thuật ngữ chỉ việc cổ phiếu nước này luôn bị định giá thấp hơn đáng kể so với các đối thủ nước ngoài. Seoul đã tiến hành tới ba đợt sửa đổi Luật Thương mại nhằm thắt chặt kiểm soát quản trị doanh nghiệp và bảo vệ các cổ đông thiểu số.

Tuy nhiên, cấu trúc thị trường đang bị bủa vây bởi các ông lớn. Dữ liệu từ Sàn giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc (KRX) tính đến thứ Hai tuần này cho thấy, chỉ riêng 5 tập đoàn lớn nhất gồm Samsung, SK, Hyundai Motor, LG và HD Hyundai đã thâu tóm tới 70% tổng giá trị vốn hóa toàn thị trường.

Trả lời phỏng vấn CNBC vào ngày 11/6, CEO của KRX, ông Jeong Eun-bo, khẳng định việc niêm yết công ty con (khi một đơn vị thành viên tự tiến hành IPO tách biệt khỏi công ty mẹ) về nguyên tắc chung sẽ bị nghiêm cấm.

Hình thức này vốn bị chỉ trích là làm loãng giá trị của công ty mẹ, gây tổn hại trực tiếp cho các cổ đông nhỏ lẻ, trong khi lại giúp các gia tộc tài phiệt duy trì quyền kiểm soát.

Để làm sạch dòng vốn và hướng dòng tiền vào các doanh nghiệp mới có tiềm năng, ông Jeong cho biết cơ quan quản lý sàn có kế hoạch hủy niêm yết khoảng 300 công ty yếu kém từ nay đến năm sau. KRX sẽ thúc đẩy các đợt IPO mới, đồng thời nhanh chóng loại bỏ các doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.

Mặc dù việc siết chặt dòng vốn đã giúp định giá của các công ty mẹ tăng lên, nhưng sự giảm tốc của làn sóng IPO lại đang làm đóng băng môi trường huy động và thoái vốn của các quỹ đầu tư mạo hiểm, ông Lee Hyo-seob, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Thị trường Vốn Hàn Quốc (KCMI) ở Seoul, cảnh báo.

Ở một góc nhìn lạc quan hơn, ông Jungik Park, lãnh đạo mảng dịch vụ IPO tại EY Hàn Quốc, cho rằng sự chững lại này cho thấy thị trường đang dịch chuyển sang một giai đoạn chọn lọc hơn, lấy chất lượng làm định hướng, nơi dòng vốn sẽ co cụm vào một nhóm nhỏ các ngành nghề và nhà phát hành uy tín. 

Ông Park lưu ý, Hàn Quốc hiện có số lượng công ty niêm yết quá lớn, lên tới khoảng 2.700 doanh nghiệp - tức là bằng 50% Mỹ, dù quy mô vốn hóa của thị trường chỉ là một phần rất nhỏ so với nền kinh tế cờ hoa.

Ông Lee của KCMI đúc kết rằng, hoạt động IPO hạn chế hiện nay đang là con dao hai lưỡi đối với thị trường vốn nói chung. Dẫu vậy, người đứng đầu KRX, ông Jeong Eun-bo, trấn an rằng sự sụt giảm số lượng IPO chỉ là một giai đoạn quá độ tất yếu trong nỗ lực nâng tầm định giá doanh nghiệp quốc gia.

“Một khi chính phủ ban hành các hướng dẫn rõ ràng hơn về việc niêm yết công ty mẹ - công ty con, tôi kỳ vọng các doanh nghiệp sẽ chủ động và tăng tốc trở lại quy trình lên sàn của mình”, ông nói.

Nhìn về tương lai, giới phân tích dự báo các doanh nghiệp hạ tầng AI sẽ chiếm phần lớn trong danh sách chờ IPO của Hàn Quốc, tận dụng vị thế thành trì vững chắc của quốc gia này trong lĩnh vực chip nhớ dẫn dắt bởi Samsung Electronics và SK Hynix.

Trong một báo cáo công bố vào ngày 22/5, Kang Jin-hyuk, nhà phân tích cấp cao tại Shinhan Securities, nhận định: “Ngành bán dẫn và các trung tâm dữ liệu AI đòi hỏi chi phí vốn khổng lồ và chu kỳ giải ngân dài hạn, điều mà dòng vốn tư nhân đơn thuần không thể kham nổi. Do đó, vai trò của nguồn vốn đại chúng và các gói hỗ trợ tài chính công nghiệp sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết đối với sự cất cánh của ngành công nghiệp AI Hàn Quốc”, ông Kang nhấn mạnh.