Loạt container thực phẩm vẫn chờ thông quan

Tổng giám đốc một doanh nghiệp thủy sản cho biết lô hải sản đông lạnh trị giá 3 tỷ đồng nhập khẩu từ Iceland về cảng TP HCM 10 ngày trước, đến nay vẫn chưa được thông quan. Hàng phải nằm chờ trong container lạnh, dù đơn đặt từ khách đã có sẵn, buộc doanh nghiệp tạm dừng các kế hoạch nhập khẩu tiếp theo để tránh rủi ro tồn kho kéo dài ngay trước cao điểm Tết.

CEO doanh nghiệp này cho hay, cơ chế quản lý trước đây (theo Nghị định 15), hàng hóa chỉ cần nộp đủ hồ sơ là có thể đưa về kho bảo quản trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục. Tuy nhiên, khi Nghị định 46 có hiệu lực từ ngày 26/1, họ phải hoàn tất đầy đủ chứng từ, lấy mẫu kiểm nghiệm và chờ kết quả xác nhận trước khi được thông quan, khiến toàn bộ lô hàng bị giữ lại tại cảng.

"Cận Tết, chúng tôi vẫn không dám nhập thêm hàng tươi sống, đông lạnh và phải tạm ngưng đơn hàng để chờ hướng dẫn", ông nói.

Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu thực phẩm khác cũng rơi vào tình trạng tương tự. Một doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu sữa tại TP HCM cho biết các lô hàng đang phải lưu kho, bãi trong điều kiện bảo quản không đạt chuẩn, phát sinh chi phí lớn và tiềm ẩn nguy cơ hư hỏng.

Tình trạng ách tắc đang lan rộng tại các cảng lớn. Đại diện Chi Cục Hải quan TP HCM thông tin đến sáng 3/2, có hơn 1.200 container hàng hóa đang hạ bãi, chủ yếu là các mặt hàng chịu tác động trực tiếp từ Nghị định 46. Phần lớn doanh nghiệp chưa mở tờ khai hải quan do chưa hoàn tất đăng ký kiểm tra chuyên ngành và chưa có thông báo cấp phép liên quan đến kiểm dịch, an toàn thực phẩm.

Theo cơ quan hải quan, các vướng mắc hiện tập trung chủ yếu ở nhóm nguyên liệu thực phẩm nhập khẩu phục vụ sản xuất, trong khi nhóm rau củ quả cơ bản không gặp trở ngại. Do chưa có đủ hồ sơ kiểm tra chuyên ngành, nhiều doanh nghiệp cũng hạn chế mở tờ khai để tránh phát sinh chi phí trong trường hợp hàng không thể thông quan đúng tiến độ.

Trước thực trạng này, các hiệp hội ngành hàng cho biết nhiều doanh nghiệp thành viên đang chịu áp lực lớn về chi phí, dòng tiền và kế hoạch sản xuất. Bà Chu Thị Vân Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam, nói dù doanh nghiệp luôn tuân thủ nghiêm quy định về an toàn thực phẩm, việc Nghị định 46 có hiệu lực ngay trong khi hệ thống kiểm tra chưa sẵn sàng đã khiến hoạt động nhập khẩu của nhiều doanh nghiệp đồ uống và thực phẩm bị ách tắc.

Theo bà, quy định yêu cầu có thông báo xác nhận kết quả kiểm tra đạt yêu cầu nhập khẩu mới được thông quan đang gặp vướng do nhiều tổ chức được chỉ định kiểm tra tạm dừng tiếp nhận hồ sơ, trong khi cơ chế chuyển tiếp với các hồ sơ đã phê duyệt theo quy định cũ chưa rõ ràng.

Cùng quan điểm, Hiệp hội Sữa Việt Nam cho biết thực phẩm nhập khẩu phải đưa về kho chờ kiểm tra cấp tỉnh, nhưng nhiều địa phương chưa đủ điều kiện triển khai, khiến nhiều lô hàng sữa và nguyên liệu sản xuất bị ùn ứ tại cảng, chi phí lưu kho tăng mạnh.

Từ thực tế này, các hiệp hội cho rằng điểm nghẽn lớn nhất nằm ở giai đoạn chuyển tiếp thiếu hướng dẫn thống nhất. Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam đề xuất cần cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý theo Nghị định 15/2018 với nguyên liệu, phụ gia và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ cho đến khi có đầy đủ hướng dẫn thực hiện Nghị định 46.

Hiệp hội này cũng đề xuất đơn giản hóa hoặc miễn công bố hợp quy với các nguyên liệu không thay đổi về bản chất, công nhận kết quả chứng nhận, kiểm nghiệm của các tổ chức nước ngoài uy tín và làm rõ cơ chế chuyển tiếp với các hồ sơ đã được phê duyệt trước đó.

Còn Hiệp hội Sữa Việt Nam kiến nghị làm rõ lộ trình áp dụng Nghị định 46 với các nhóm sản phẩm đặc thù, như thực phẩm dinh dưỡng và thực phẩm bổ sung; đồng thời đơn giản hóa thủ tục công bố với các thay đổi mang tính kỹ thuật, không làm thay đổi mức độ an toàn của sản phẩm, nhằm tránh gián đoạn sản xuất và đứt gãy chuỗi cung ứng.

Theo các hiệp hội, nếu không sớm tháo gỡ các vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp, chi phí lưu kho, lưu bãi và nguy cơ hư hỏng hàng hóa sẽ tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp và có thể tác động trở lại thị trường, người tiêu dùng.

Liên quan tới việc kiểm tra nhà nước, một đại diện cơ quan giám sát quản lý hải quan (Cục Hải quan) cho biết các thủ tục cấp chứng nhận kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm thuộc Bộ Nông nghiệp & Môi trường quản lý hiện đã thông suốt. Trong khi đó, doanh nghiệp còn gặp vướng với các thủ tục liên quan tới cơ quan kiểm tra nhà nước thuộc quản lý của Bộ Công Thương.

Tại hội nghị phổ biến Nghị định 46 ngày 2/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng giai đoạn đầu triển khai quy định mới khó tránh lúng túng. Bộ Y tế đã tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp, địa phương và tổ chức họp liên ngành với các bộ ngành; Phó thủ tướng cũng đã chủ trì cuộc họp rà soát toàn diện các vướng mắc.

Theo tổng hợp bước đầu của cơ quan quản lý, khó khăn chủ yếu tập trung ở kiểm tra nhà nước với thực phẩm nhập khẩu, nhất là nông sản, thủy sản và thực phẩm tươi sống. Ông Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, cho biết một số cửa khẩu từng ách tắc do chưa kịp thích nghi quy trình mới; các cơ quan đã cho phép chuyển linh hoạt sang kiểm tra giảm với các lô hàng đủ điều kiện, đồng thời tăng phối hợp giữa hải quan và cơ quan kiểm tra địa phương. Hiện tình trạng ùn ứ tại nhiều cảng, kho hàng đã cơ bản được giải tỏa, thông quan dần ổn định.

Trước phản ánh doanh nghiệp phải chịu chi phí lưu kho tới 6.000 USD mỗi ngày do chờ kiểm nghiệm, ông Thịnh cho biết cả nước hiện có 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm an toàn thực phẩm; các bộ, ngành đã chỉ đạo phối hợp tiếp nhận mẫu nhằm hạn chế phát sinh chi phí.

Trong khi đó, Bộ Công Thương cho hay đã thành lập tổ công tác và kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp; đồng thời ngày 2/2 tiếp tục đề nghị các địa phương bố trí nguồn lực, rà soát, phân cấp giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu cho các cơ quan quản lý phù hợp. Bộ này cũng đã công bố trên website danh sách các cơ quan kiểm tra và cơ sở kiểm nghiệm thuộc phạm vi quản lý để doanh nghiệp thuận tiện tra cứu, triển khai.