Chuyện lạ nhà đất Mỹ: Rao bán ngập tràn, ế ẩm kỷ lục 16 năm nhưng chủ nhà nhất quyết không hạ giá
Những căn nhà tại Mỹ. (Ảnh: Bloomberg).
Doanh số bán nhà lao dốc
Thị trường nhà đất Mỹ đang trong trạng thái đình trệ. Trong tháng 10, doanh số bán nhà sẵn có trên toàn quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 16 năm, theo số liệu từ Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia Mỹ (NAR).
Một dấu hiệu khác cho thấy thị trường mất cân đối là số người bán nhà trên toàn quốc vượt xa số người mua. Theo công ty môi giới bất động sản Redfin, trong tháng 9, số người bán đông hơn số người mua gần 63%.
Ông Jeff Ostrowski, nhà phân tích thị trường nhà ở tại Bankrate, nhận định: “Thị trường nhà ở sẽ rơi vào trạng thái đóng băng trong một thời gian dài. Tôi cho rằng tình hình này còn nghiêm trọng hơn cả dự đoán của bất kỳ ai, đơn giản là vì lãi suất vay thế chấp đã tăng quá mạnh”.
Trong tháng 10, lãi suất cố định bình quân đối với khoản vay thế chấp mua nhà kỳ hạn 30 năm tại Mỹ có thời điểm đã tăng lên 7,6%, mức cao nhất kể từ tháng 11/2023.
Tuy nhiên, lãi suất cao chỉ là yếu tố làm trầm trọng thêm những vấn đề đã tích tụ từ nhiều năm trước. Trong hơn một thập kỷ, giá nhà tại Mỹ liên tục tăng nhanh hơn thu nhập, trong khi nguồn cung không theo kịp nhu cầu. Đại dịch COVID-19 càng đẩy xu hướng này đi xa hơn, khiến khả năng mua nhà ngày càng vượt khỏi tầm với của nhiều hộ gia đình.
Phía người mua: Giá nhà đã chạy quá xa thu nhập
Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, thị trường nhà ở Mỹ phục hồi chậm. Hoạt động xây dựng không theo kịp nhu cầu, khiến tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngày càng tích tụ sâu sắc. Trong khi đó, Fed duy trì lãi suất gần 0 trong khoảng 7 năm, trước khi bắt đầu tăng trở lại vào tháng 12/2015. Chi phí vay mua nhà thấp góp phần hỗ trợ nhu cầu trong giai đoạn này.
Hệ quả là giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập. Theo số liệu từ Fed St. Louis, trong giai đoạn 2010 - 2020, giá nhà trung vị trên toàn quốc tăng 52% (tính theo trung vị giá nhà mới bán ra), trong khi thu nhập trung vị của cá nhân chỉ tăng 37%.
Đại dịch COVID-19 khiến xu hướng trên tăng tốc. Fed đưa lãi suất trở lại gần 0, kéo lãi suất thế chấp xuống mức thấp lịch sử. Cùng lúc, làn sóng làm việc từ xa khiến nhiều hộ gia đình có nhu cầu tìm kiếm không gian sống rộng hơn hoặc chuyển đến những khu vực khác.
Nhu cầu tăng mạnh đúng lúc nguồn cung vốn đã thiếu hụt. Do hoạt động xây dựng không thể nhanh chóng đáp ứng lượng cầu mới, phần lớn sức ép đã chuyển thành giá nhà cao hơn.
Khả năng chi trả nhà ở ngày càng trở thành gánh nặng đối với các hộ gia đình trẻ - những người tìm mua nhà lần đầu nhưng chưa có nhiều tài sản tích lũy.
Ngay cả việc đi thuê cũng không phải là giải pháp dễ dàng. Harvard’s Joint Center for Housing Studies ước tính 22,7 triệu hộ thuê nhà, tương đương 49% tổng số hộ thuê, đã phải dành hơn 30% thu nhập cho chi phí nhà ở trong năm 2024. Áp lực này ngày càng lan sang cả những hộ có thu nhập trung bình, chứ không chỉ giới hạn ở nhóm nghèo nhất.
Tình trạng này khiến với những người chưa đủ khả năng mua nhà, việc thuê nhà cũng không giống như phương án vẹn toàn lâu dài. Điều đó lại càng củng cố tâm lý muốn sở hữu nhà.
Phía người bán: Nhà rao bán nhiều hơn, nhưng chủ nhà không muốn hạ giá
Nếu người mua bị chặn lại bởi giá nhà và lãi suất cao, người bán cũng đang mắc kẹt vì ngày càng khó tìm được người mua. Số lượng nhà tồn trên thị trường tăng lên trong bối cảnh giao dịch chậm lại. Nhiều căn nhà mất nhiều thời gian hơn mới tìm được người mua, trong khi mỗi tháng vẫn có thêm những căn nhà mới được rao bán.
Vậy tại sao chủ nhà vẫn tiếp tục đưa bất động sản ra thị trường khi nhu cầu đang suy yếu?
Theo Redfin, một bộ phận người bán đơn giản là đã hết kiên nhẫn. Sau nhiều năm chờ lãi suất giảm hoặc nhu cầu phục hồi, họ không còn muốn trì hoãn kế hoạch chuyển nhà, nhất là khi giá bán vẫn đủ cao để thu về lợi nhuận. Một số khác lo ngại giá nhà có thể giảm nếu tiếp tục chờ đợi. Ngoài ra, cũng có những người buộc phải bán vì thay đổi công việc, gia đình có thêm thành viên, ly hôn hoặc nghỉ hưu.
Tuy nhiên, không phải chủ nhà nào cũng chịu áp lực phải bán. Redfin lưu ý những người không có nhu cầu chuyển đi có thể chọn không đưa nhà ra thị trường, thậm chí rút lại tin đăng nếu không tìm được mức giá mong muốn. Họ thường có lượng vốn tích lũy lớn và ít chịu áp lực tài chính, trong khi thị trường việc làm vẫn tương đối vững vàng. Nhiều doanh nghiệp dù ít tuyển dụng mới, nhưng cũng tránh sa thải nhân viên hiện có.
Một yếu tố quan trọng khác là chi phí vay. Nhiều chủ nhà hiện vẫn đang nắm giữ các khoản vay mua nhà với lãi suất cố định khoảng 3% từ thời đại dịch. Nếu bán căn nhà hiện tại để chuyển sang một nơi ở khác, họ có thể phải vay mới với lãi suất hơn 7% như hiện nay. Điều này khiến việc chuyển nhà trở nên đắt đỏ hơn đáng kể, ngay cả khi họ có thể bán được căn nhà cũ với giá cao.
Điều này khiến một bộ phận chủ nhà không chịu áp lực phải bán có xu hướng tiếp tục ở lại, thay vì chấp nhận mức giá thấp hơn kỳ vọng. Trong khi đó, những người buộc phải chuyển đi vì công việc hoặc hoàn cảnh gia đình, hay không muốn tiếp tục chờ thị trường phục hồi, vẫn phải đưa nhà ra rao bán.
Sự khác biệt về khả năng và động lực bán nhà giữa hai nhóm góp phần khiến cung - cầu thị trường mất cân đối, nhưng không tạo ra áp lực giảm giá đủ lớn để buộc phần đông chủ nhà phải hạ giá sâu. Trên thực tế, giá bán trung vị của nhà ở hiện hữu ở Mỹ đã tiếp tục tăng nhẹ lên 416.700 USD trong tháng 10, theo NAR.
Thị trường đóng băng không đồng nghĩa sắp sụp đổ
Trong bối cảnh doanh số bán nhà đình trệ, nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi liệu bất động sản Mỹ có đứng trước nguy cơ sụp đổ như năm 2008. Một phần tâm lý này xuất phát từ mong muốn giá nhà giảm xuống mức dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng kịch bản thị trường lao dốc nghiêm trọng như cuộc khủng hoảng trước đây có ít khả năng xảy ra.
Tính đến tháng 8, Cục Thống kê Dân số Mỹ cho biết nguồn cung nhà ở tương đương lượng hàng cần 8,5 tháng để tiêu thụ hết. Ông Rick Sharga, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành CJ Patrick, công ty nghiên cứu thị trường chuyên về bất động sản, cho biết: “Trong một thị trường bình thường với sự cân bằng giữa người mua và người bán, nguồn cung nhà ở thường ở mức đủ dùng trong 6 tháng”.
Để so sánh, giai đoạn trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 từng chứng kiến nguồn cung dư thừa nghiêm trọng, lên tới 13 tháng.
Những con số trên cho thấy thị trường nhà ở Mỹ đã suy yếu và nguồn cung đang vượt mức cân bằng thông thường, nhưng chưa rơi vào tình trạng dư thừa nghiêm trọng như trước cuộc khủng hoảng năm 2008.
Ngay cả khi giá nhà giảm mạnh, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc người dân dễ mua nhà hơn. Cuộc khủng hoảng năm 2008 là ví dụ: Giá bất động sản lao dốc, nhưng hàng loạt người mất việc, thu nhập suy giảm và hệ thống ngân hàng chao đảo, khiến khả năng mua nhà của nhiều hộ gia đình càng trở nên hạn chế.
Ông Brad Case, nhà kinh tế trưởng về lĩnh vực nhà ở tại Homes.com, nhận định: “Để khả năng chi trả nhà ở được cải thiện, điều thực sự cần thiết là thu nhập phải tăng lên”.
TRỰC TIẾP