Fed thay đổi chính sách lần đầu tiên sau một thập kỷ: Cảnh báo làn sóng thoái vốn trái phiếu, nhà đầu cơ hết sức cẩn trọng

Sau hơn một thập kỷ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì việc phát đi tín hiệu trước mọi chính sách nhằm tránh gây sốc thị trường, tân Chủ tịch Fed, ông Kevin Warsh, lại phát đi thông điệp mới: Một kỷ nguyên kín kẽ và kiệm lời hơn chính thức bắt đầu!

Trong lần xuất hiện công khai đầu tiên trên cương vị Chủ tịch Fed, ông Warsh đã thẳng thắn tuyên bố sẽ chỉ trả lời cực kỳ ngắn gọn trước các câu hỏi về định hướng lãi suất - công cụ điều tiết kinh tế quan trọng bậc nhất thế giới.

Câu hỏi đặt ra lúc này là: Sự kín kẽ của ông sẽ giúp xoa dịu làn sóng biến động trên thị trường trái phiếu hay ngược lại, càng đổ thêm dầu vào lửa? 

Thay đổi mới sau một thập kỷ

Những người hiểu rõ Chủ tịch Warsh cho biết chiến lược mới về định hướng của ngân hàng trung ương vốn đã được ông lên kế hoạch từ lâu. Kể từ khi kết thúc nhiệm kỳ đầu tiên tại Fed cách đây 15 năm, ông đã kịch liệt phản đối cơ chế hướng dẫn trước (forward guidance), khi các nhà điều hành lãi suất phát tín hiệu sớm cho thị trường về những bước đi tiếp theo. 

Tuy nhiên, nhiều giới đầu tư và các chuyên gia lão luyện tại Fed lại quan ngại rằng sự chuyển dịch này diễn ra vào một thời điểm khá nhạy cảm, khi biến động trên thị trường trái phiếu đang là mối lo ngại lớn do gánh nặng nợ công và nợ doanh nghiệp gia tăng, cùng với những cảnh báo từ các cơ quan quản lý tài chính về mức độ đòn bẩy và rủi ro từ các quỹ đầu cơ. 

Nguồn tin thân cận với ông Warsh cho biết ông tin rằng các ngân hàng trung ương đã tự trói buộc mình bởi chính những tuyên bố họ đưa ra, đồng thời thể hiện sự thiếu tin tưởng vào năng lực tự điều chỉnh của giới đầu tư. 

“Giá cả trên thị trường tài chính là nguồn thông tin quan trọng nhất để định hướng cho các nhà điều hành ngân hàng trung ương”, ông phát biểu tại cuộc họp báo đầu tiên trên cương vị mới vào tháng trước. “Nhưng nếu thị trường tài chính chỉ đơn thuần phản chiếu lại những gì chúng ta đã nói, chúng ta đang tự tước đi nguồn thông tin giá trị nhất và trở nên mù tịt trước thực tế”.

Nhiều chuyên gia đồng tình với quan điểm của Chủ tịch Fed rằng việc quá chú trọng vào tính dự đoán đã khiến thị trường ám ảnh với từng lời nói của Fed hơn là những gì thực sự diễn ra trong nền kinh tế. 

“Cơ chế hướng dẫn trước đã biến thị trường thành một tấm gương soi”, ông Ajay Rajadhyaksha, Chủ tịch Nghiên cứu Toàn cầu tại Barclays, nhận định. “Fed nhìn vào thị trường; thị trường lại nhìn vào Fed. Và rốt cuộc không ai thực sự quan sát nền kinh tế”.

Theo các chuyên gia, nhà đầu tư cần chuẩn bị tâm lý cho một chặng đường nhiều biến động. Bà Janet Yellen, cựu Chủ tịch Fed và cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ đã đưa ra cảnh báo về tác động lên thước đo tài chính chuẩn của thế giới: lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm.

“Các chủ thể trên thị trường sẽ không thể biết cách định giá lợi suất trái phiếu 10 năm nếu họ không hiểu Fed điều hành lãi suất như thế nào trước các diễn biến khác nhau của nền kinh tế”, bà chia sẻ. 

Nghiên cứu gần đây của Fed cũng chỉ ra rằng các quyết định chính sách của ngân hàng này có tác động vượt trội lên thị trường chứng khoán, làm thay đổi mạnh mẽ cách nhà đầu tư định giá cổ phiếu. Những người ủng hộ cơ chế hướng dẫn trước cho rằng phương thức này giúp tránh được các cú sốc bất ngờ - yếu tố đẩy cao biến động chung.

Ngược lại, ông Warsh và các cộng sự đối biện rằng việc cố gắng xoa dịu thị trường chỉ khuyến khích các hành vi chấp nhận rủi ro quá đà, tuy kìm hãm được biến động trong ngắn hạn nhưng lại tích tụ những cú sốc lớn hơn về sau. 

Khối nợ công khổng lồ 

Cuộc tranh luận đang ngày càng trở nên gay gắt trong bối cảnh gánh nặng nợ bùng nổ suốt gần hai thập kỷ qua. Nợ công toàn cầu đã tăng vọt sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, khủng hoảng nợ công Châu Âu, đại dịch và các cuộc xung đột trong những năm 2020.

Trong những năm tới, nợ liên bang do công chúng nắm giữ tại Mỹ dự kiến sẽ vượt đỉnh lịch sử thời tiền Chiến tranh Thế giới thứ hai, trong khi chi phí trả lãi nợ của nước này dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong 10 năm tới. 

Thị trường trái phiếu cũng chứng kiến sự thay đổi sâu sắc về cấu trúc người sở hữu nợ và phương thức giao dịch. Khi quy mô nợ phình to, cầu từ các nguồn vốn dài hạn truyền thống như quỹ hưu trí và bảo hiểm gần như dậm chân tại chỗ.

Thay vào đó, vai trò của họ đang dần bị thế chỗ bởi các quỹ đầu cơ sử dụng đòn bẩy tài chính - những đơn vị có sức hấp thụ trái phiếu Kho bạc cực lớn và chuyên tìm kiếm lợi nhuận từ những chênh lệch lãi suất rất nhỏ. 

Fed ước tính lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ do các quỹ đầu cơ lớn nắm giữ đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2023–2025, nhanh hơn nhiều so với tốc độ toàn thị trường, đạt hơn 2.500 tỷ USD. Con số này áp đảo hoàn toàn lượng nắm giữ chính thức của Trung Quốc vốn đã giảm xuống còn 659 tỷ USD tính đến tháng 5/2026. 

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo các quỹ đầu cơ có thể sẽ phải thoái vốn khỏi thị trường trái phiếu chính phủ nhanh như cách họ gia nhập - một rủi ro được đánh giá là đáng quan ngại đối với sự ổn định tài chính toàn cầu hiện nay. 

Không riêng gì khu vực công, khu vực tư nhân cũng đang gia tăng nợ vay. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) cho biết các tập đoàn hạ tầng AI quy mô lớn đã vay nợ trong nửa đầu năm 2026 nhiều hơn toàn bộ năm 2025 cộng lại, tương đương lượng nợ mới mà chính phủ Anh phát hành từ đầu năm đến nay.

Một quyết định lãi suất gây bất ngờ từ Fed dưới thời Warsh không chỉ làm chao đảo lợi suất trái phiếu Kho bạc mà còn có thể kích hoạt một vòng xoáy lệnh gọi ký quỹ (margin call) và làn sóng bán tháo giải chấp từ các quỹ đầu cơ nhằm thu hồi tiền mặt. 

Ông Torsten Sløk, Chuyên gia kinh tế trưởng tại tập đoàn đầu tư tư nhân Apollo, nhận định kịch bản này hoàn toàn có thể xảy ra khi Fed thay đổi quan điểm. Ông nhấn mạnh: “Rõ ràng là khi thiếu đi các định hướng trước, mọi biến động lớn đều có thể ập đến một cách đột ngột”.

Chính sách mới không hoàn toàn cực đoan

Tuy nhiên, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) Christine Lagarde và Thống đốc BoE Andrew Bailey gần đây lại ủng hộ quan điểm của Warsh. Bà Lagarde cho rằng đã đến lúc quay về với những nguyên tắc truyền thông căn bản, trong khi ông Bailey nhất trí rằng việc đưa ra quá nhiều cam kết an toàn cho giới đầu tư có thể dễ dẫn đến sai lầm.

Giới phân tích đã dẫn lại sự kiện Taper Tantrum năm 2013 hoặc vụ sụp đổ của Silicon Valley Bank (SVB) năm 2023 như những bài học đắt giá khi thị trường bị ngộ nhận bởi những tuyên bố quá chắc chắn. 

Dù vậy, giới quan sát nhận định ông Warsh sẽ không hoàn toàn cực đoan theo hướng tuyệt đối giữ im lặng. Để tìm kiếm sự đồng thuận từ Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC), ông đã thành lập một tổ công tác đặc biệt nhằm xem xét lại toàn bộ cách thức Fed công bố các thảo luận và quyết định.

Các nhà đầu tư kỳ vọng rằng dù cơ chế hướng dẫn trước có thể đã kết thúc, Fed dưới thời Warsh vẫn sẽ tìm được điểm cân bằng để giữ cho thị trường tài chính không bị rơi vào trạng thái mất phương hướng hoàn toàn.