Các nước quy định nghĩa vụ thay thế nghĩa vụ quân sự thế nào?

Góp ý sửa Luật Nghĩa vụ quân sự tại Quốc hội mới đây, đại biểu Quốc hội Nguyễn Công Long đề nghị nghiên cứu cơ chế để người hết tuổi gọi nhập ngũ nhưng chưa được tuyển chọn có thể đóng góp xây dựng đất nước.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xây dựng cơ chế để người không phục vụ tại ngũ vẫn thực hiện nghĩa vụ với đất nước, từ phục vụ dân sự, cứu hộ, chăm sóc cộng đồng đến nộp khoản tiền bù đắp.

Thụy Sĩ thu thuế bù đắp

Tại Thụy Sĩ, nam công dân không thực hiện hoặc không hoàn thành nghĩa vụ quân sự hay nghĩa vụ dân sự thay thế trong năm thì phải nộp Thuế miễn trừ nghĩa vụ phục vụ. Khoản thuế được tính bằng 3% thu nhập chịu thuế, tối thiểu 400 franc Thụy Sĩ mỗi năm, tương đương khoảng 13 triệu đồng. Nghĩa vụ nộp thuế phát sinh sớm nhất từ năm công dân 19 tuổi và kết thúc muộn nhất vào cuối năm họ 37 tuổi.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp không đủ sức khỏe đều phải nộp. Luật miễn thuế cho một số nhóm, như người khuyết tật nặng đáp ứng điều kiện về thu nhập, người bị tổn hại sức khỏe do thực hiện nghĩa vụ hoặc người làm một số công việc công ích đặc thù.

Theo Cơ quan Thuế Liên bang Thụy Sĩ, đây là khoản tiền bù đắp cho nghĩa vụ không được thực hiện bằng hình thức phục vụ trực tiếp. Công dân không được lựa chọn giữa nhập ngũ, phục vụ dân sự và nộp tiền; do đó, cơ chế này không đồng nghĩa với việc đóng tiền để được miễn nghĩa vụ.

Người đã thực hiện một phần quân dịch, phục vụ dân sự hoặc bảo vệ dân sự được giảm thuế theo số ngày phục vụ. Nếu sau này hoàn thành toàn bộ số ngày bắt buộc, họ có quyền được hoàn lại các khoản thuế đã nộp.

Các bang chịu trách nhiệm xác định và thu thuế dưới sự giám sát của Liên bang. Sau khi các bang giữ lại 20% chi phí thu, phần còn lại được chuyển vào ngân khố chung của Liên bang, theo Cơ quan Thuế Liên bang Thụy Sĩ.

Phần Lan và Áo có nghĩa vụ dân sự thay thế

Tại Phần Lan, nam công dân từ 18 đến 65 tuổi thuộc diện nghĩa vụ quân sự; phụ nữ có thể tự nguyện nhập ngũ. Giới hạn 65 tuổi bao gồm cả thời gian trong lực lượng dự bị, và không có nghĩa công dân phục vụ tại ngũ đến độ tuổi này.

Quy định nâng tuổi dự bị lên 65 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Trước đó, binh sĩ thuộc lực lượng dự bị đến 50 tuổi, còn sĩ quan và hạ sĩ quan đến 60 tuổi.

Người không muốn phục vụ trong quân đội vì lý do thuộc về niềm tin hoặc quan điểm cá nhân có thể xin thực hiện nghĩa vụ phi quân sự. Đây là hình thức thay thế quân dịch, không phải miễn nghĩa vụ.

Thời gian phục vụ là 347 ngày, gồm khóa huấn luyện tập trung kéo dài 4 tuần và khoảng 319 ngày làm việc tại địa điểm được Trung tâm Phục vụ phi quân sự phê duyệt. Đó có thể là cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương, bệnh viện, trường học, thư viện, nhà dưỡng lão, tổ chức tôn giáo hoặc tổ chức phi lợi nhuận.

Người thực hiện nghĩa vụ phải tự tìm vị trí phục vụ phù hợp; Trung tâm Phục vụ phi quân sự có thể hỗ trợ nếu họ gặp khó khăn. Họ được hưởng chế độ tương đương quân nhân nghĩa vụ, gồm trợ cấp hằng ngày, ăn, ở, chăm sóc y tế và chi phí đi lại, theo Trung tâm Phục vụ phi quân sự Phần Lan.

Áo cũng duy trì song song quân dịch và phục vụ dân sự. Nghĩa vụ quân sự bắt đầu với nam công dân từ 17 tuổi và về nguyên tắc kéo dài đến 50 tuổi; một số trường hợp đặc biệt có thể đến 65 tuổi. Công dân thường chỉ được gọi nhập ngũ từ 18 tuổi và việc gọi thực hiện quân dịch cơ bản được tiến hành trước khi họ tròn 35 tuổi.

Thời gian quân dịch cơ bản hiện là 6 tháng. Người đủ sức khỏe nhưng từ chối sử dụng vũ lực chống lại con người vì lý do lương tâm có thể đăng ký phục vụ dân sự. Họ phải nộp bản tuyên bố đáp ứng yêu cầu pháp lý nhưng không còn phải trải qua hội đồng thẩm tra lý do lương tâm.

Nghĩa vụ dân sự kéo dài 9 tháng. Người tham gia được phân công đến các lĩnh vực cần thiết cho cộng đồng như cứu hộ, hỗ trợ xã hội, chăm sóc người khuyết tật, bệnh viện, chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ người tị nạn, trẻ em, thanh thiếu niên, ứng phó thiên tai và bảo vệ môi trường.

Hàn Quốc phân loại nhiều diện phục vụ

Hàn Quốc duy trì nghĩa vụ quân sự bắt buộc đối với nam công dân. Sau khi kiểm tra sức khỏe, họ được phân loại và bố trí vào các hình thức phục vụ khác nhau. Quân nhân tại ngũ hiện phục vụ 18 tháng trong lục quân và thủy quân lục chiến, 20 tháng trong hải quân hoặc 21 tháng trong không quân, theo Cơ quan Quản lý Nhân lực Quân sự Hàn Quốc.

Ngoài quân nhân tại ngũ, hệ thống Hàn Quốc có diện phục vụ bổ sung, gồm nhân sự phục vụ xã hội, nhân sự kỹ thuật công nghiệp, nhân sự nghiên cứu chuyên môn, bác sĩ y tế công cộng và một số nhóm có chuyên môn đặc thù.

Nhân sự phục vụ xã hội làm việc tại cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương, tổ chức công và cơ sở phúc lợi xã hội. Lĩnh vực hoạt động gồm phúc lợi, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, vệ sinh và an toàn.

Nhân sự nghiên cứu chuyên môn và kỹ thuật công nghiệp làm việc tại viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghiệp trọng điểm, doanh nghiệp quốc phòng hoặc đơn vị được cơ quan quản lý quân lực chỉ định. Đây là các diện phục vụ bổ sung, không phải phục vụ thay thế.

Phục vụ thay thế được dành cho người xin thực hiện nghĩa vụ dựa trên quyền tự do lương tâm. Hồ sơ phải được Ủy ban Phục vụ thay thế xem xét trước khi người đăng ký được chuyển khỏi diện tại ngũ, dự bị hoặc phục vụ bổ sung.

Thời gian phục vụ thay thế là 36 tháng. Người thực hiện nghĩa vụ sống tập trung và làm công việc công ích tại nhà tù, trại tạm giam hoặc chi nhánh của các cơ sở này. Họ không được giao nhiệm vụ sử dụng, quản lý vũ khí hoặc tham gia hoạt động huấn luyện nhằm nâng cao năng lực chiến đấu.

Singapore thực hiện nghĩa vụ trong ba lực lượng

Singapore tổ chức Nghĩa vụ Quốc gia thành ba nhánh gồm Lực lượng Vũ trang, Lực lượng Cảnh sát và Lực lượng Phòng vệ Dân sự. Nam công dân và thường trú nhân thực hiện nghĩa vụ toàn thời gian từ 18 tuổi, thời hạn 2 năm.

Việc phân bổ dựa trên nhu cầu hoạt động, nhân lực của từng lực lượng, tình trạng sức khỏe, kỹ năng và mức độ phù hợp của mỗi cá nhân. Người chuẩn bị nhập ngũ có thể đăng ký nguyện vọng về vị trí công tác nhưng không được lựa chọn phục vụ trong quân đội, cảnh sát hay phòng vệ dân sự.

Lực lượng vũ trang đảm nhiệm quốc phòng; cảnh sát bảo đảm trật tự, an ninh và bảo vệ các mục tiêu; lực lượng phòng vệ dân sự phụ trách chữa cháy, cứu hộ và cấp cứu y tế. Cả ba đều là lực lượng đồng phục thuộc hệ thống Nghĩa vụ Quốc gia, không phải các hình thức phục vụ dân sự thay thế quân dịch.

Sau giai đoạn toàn thời gian, công dân chuyển sang lực lượng sẵn sàng hoạt động. Nghĩa vụ này thường kết thúc ở tuổi 40; sĩ quan và người có kỹ năng đặc biệt tiếp tục đến 50 tuổi.