Bão bán tháo trái phiếu, cơn ác mộng lãi suất quay trở lại

Đợt bán tháo trái phiếu trên phạm vi toàn cầu đang đẩy chi phí vay vốn của một loạt chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình tại các nền kinh tế phát triển lên cao. Đáng chú ý, Phố Wall vẫn chưa thấy hồi kết cho xu hướng này.

Lợi suất trái phiếu hiện đã chạm đỉnh của 19 năm. Giới đầu tư đổ lỗi cho hàng loạt nguyên nhân: từ xung đột Mỹ - Iran kéo dài làm dấy lên lo ngại lạm phát, cho đến làn sóng phát hành trái phiếu ồ ạt của các công ty công nghệ nhằm tranh giành dòng vốn.

Bên cạnh đó, tâm lý thị trường còn chịu áp lực bởi tình trạng thâm hụt ngân sách cũng như sự thiếu rõ ràng trong định hướng từ vị Tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Dù chưa thể kết luận yếu tố nào có tác động lớn nhất, giới phân tích đều chung một nhận định: không một tác động tiêu cực nào kể trên có khả năng sớm biến mất.

Một số chuyên gia cho rằng nếu khủng hoảng tài chính 2008 - 2009 từng mở ra thời kỳ lãi suất siêu thấp, thì diễn biến thị trường hiện tại có thể đang đánh dấu sự trở lại của quỹ đạo trước thời điểm suy thoái đó.

Giới đầu tư hiện rất dè dặt trong việc mua trái phiếu dài hạn do lo ngại rủi ro lãi suất có thể tiếp tục tăng cao, thậm chí tăng rất mạnh, ngay cả khi Fed chưa có động thái điều chỉnh tức thì.

Ông Robert Tipp, Trưởng bộ phận Chiến lược Đầu tư kiêm Giám đốc Trái phiếu Toàn cầu tại PGIM Credit, nhận định: “Về bản chất, đây là một quá trình bình thường hóa.”

Lợi suất trái phiếu chính phủ, vốn tăng khi giá trái phiếu giảm, đã liên tục xô đổ các cột mốc nhiều năm qua trong những ngày gần đây. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt mốc 5,3% lần đầu tiên kể từ năm 2007. Lợi suất kỳ hạn 10 năm, thước đo chuẩn mực cho chi phí đi vay, cũng tiến sát mức đỉnh lịch sử kể từ đầu năm 2025.

Cho đến nay, làn sóng bán tháo vẫn chỉ giới hạn ở thị trường trái phiếu. Thị trường chứng khoán hiện duy trì ở vùng đỉnh kỷ lục và lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng khả quan.

Dẫu vậy, việc lợi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ để lại những hệ lụy. Nạn nhân chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất chính là Chính phủ. Khi các lô trái phiếu cũ đáo hạn và được thay thế bằng trái phiếu mới, Nhà nước sẽ buộc phải trả mức lãi suất cao hơn trên khối nợ công ngày càng phình to.

Ngay cả trước đợt tăng nóng năm nay, chi phí trả lãi nợ công đã chiếm một tỷ trọng ngày càng lớn trong ngân sách liên bang. Hiện tại, gần như cứ 5 USD nguồn thu ngân sách thì có 1 USD phải dành để trả lãi.

Theo thống kê từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), trong nửa thế kỷ qua, chi phí lãi vay liên bang trung bình chiếm khoảng 2,1% GDP. Con số này dự kiến sẽ đạt 3,3% trong năm nay và hướng tới mốc 4,6% vào năm 2036. Tuy nhiên, tình hình thực tế hoàn toàn có thể tồi tệ hơn thế.

Dự báo của CBO đưa ra đầu năm nay dựa trên giả định lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm ở mức 4,1% - thấp hơn đáng kể so với mức giao dịch thực tế khoảng 4,7% hiện tại. Nếu lợi suất kỳ hạn 10 năm tiếp tục duy trì ở mức cao, Chính phủ sẽ phải tính toán lại chi phí đi vay đắt đỏ hơn trong các dự báo tương lai.

Nợ công do công chúng nắm giữ của Mỹ hiện đã chạm mốc xấp xỉ 100% GDP, tiến sát kỷ lục được thiết lập sau Thế chiến II. Khối nợ khổng lồ này khiến nền kinh tế nhạy cảm hơn trước mỗi biến động lãi suất.

Theo CBO, chỉ cần mặt bằng lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo, chi phí trả lãi ròng sẽ tăng thêm tới 379 tỷ USD.

Ông Michael Strain, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách Kinh tế tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), nhận định: “Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc lãi suất tăng, mà nằm ở tình trạng thâm hụt ngân sách. Nếu chỉ được phép lo lắng về một điều, đó phải là triển vọng thâm hụt ngân sách trong 10 năm tới.”

Lợi suất trái phiếu tăng cao còn kéo theo những hệ lụy chính trị. Trái phiếu Kho bạc đóng vai trò then chốt trong việc ấn định chi phí vay vốn trên toàn nền kinh tế, bao gồm cả lãi suất vay mua nhà kỳ hạn 30 năm.

Đắc cử phần lớn nhờ vào sự ủng hộ của cử tri trước lo ngại về chi phí sinh hoạt, Tổng thống Trump đã nhiều lần hứa sẽ hạ lãi suất vay thế chấp. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ở đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump cũng tuyên bố chính quyền sẽ nỗ lực kéo lợi suất kỳ hạn 10 năm xuống, một phần thông qua việc giảm thâm hụt ngân sách nhằm thu hẹp nguồn cung trái phiếu ra thị trường.

Mặc dù vậy, những nỗ lực này vẫn chưa mang lại kết quả. Các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy sự bất mãn của cử tri đối với nền kinh tế vẫn ở mức cao, từ đó đe dọa trực tiếp cơ hội của đảng Cộng hòa trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trong những tuần gần đây, ông Bessent đã triển khai các biện pháp mà một số chuyên gia phân tích cho là nhằm ngăn đà tăng tiếp theo của lợi suất trái phiếu. Các bước đi này bao gồm can thiệp vào thị trường tiền tệ để hỗ trợ đồng yên Nhật - giải pháp có thể làm giảm áp lực buộc Chính phủ Nhật Bản phải bán trái phiếu Kho bạc Mỹ để thu mua đồng nội tệ.

Dù vậy, lợi suất trái phiếu vẫn tiếp tục đà đi lên, vô hình trung bộc lộ những giới hạn trong chính sách của Bộ Tài chính. Ông Keith Lerner, Giám đốc Đầu tư tại Truist Advisory Services, chia sẻ: “Thị trường thời gian qua có thể ngó lơ đà tăng của lợi suất nhờ làn sóng bùng nổ lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, tôi cho rằng khi mùa báo cáo kết quả kinh doanh qua đi, sự chú ý của giới đầu tư sẽ lại tập trung trở lại vào diễn biến của lợi suất trái phiếu.”