Từ Thông tư 08 thay đổi chính sách đến danh mục cổ phiếu đón đầu dòng tiền FTSE

Thông tư 08 sửa đổi, bổ sung các quy định tại Thông tư 96/2020/TT-BTC về công bố thông tin, Thông tư 120/2020/TT-BTC về giao dịch chứng khoán và Thông tư 121/2020/TT-BTC về hoạt động của công ty chứng khoán.

Trọng tâm của các điều chỉnh lần này là hoàn thiện cơ chế giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài, xử lý các vấn đề liên quan đến môi giới toàn cầu (global broker) và cơ chế không yêu cầu đủ tiền trước khi giao dịch (Non Pre-funding – NPF).

Hoàn thiện cơ chế giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài

Theo ông Huỳnh Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Chứng khoán APG, Thông tư 08 được ban hành nhằm hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài và phục vụ mục tiêu chính thức nâng hạng thị trường vào tháng 9/2026.

Một trong những nội dung quan trọng là cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh giao dịch thông qua global broker, không bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch tại từng công ty chứng khoán trong nước. Nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải đăng ký mã số giao dịch và mở tài khoản lưu ký theo quy định, song việc đặt lệnh được thực hiện thông qua tổ chức đại diện ở nước ngoài, phù hợp hơn với cách thức vận hành tại nhiều thị trường quốc tế.

Cùng với đó, Thông tư 08 không giới hạn danh mục cổ phiếu được giao dịch theo cơ chế NPF. Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức vi phạm nghĩa vụ thanh toán, công ty chứng khoán có trách nhiệm báo cáo cơ quan quản lý, thay vì công bố thông tin ra thị trường như trước. Nhà đầu tư vi phạm sẽ bị tạm dừng giao dịch theo cơ chế NPF trong khoảng thời gian từ 7 đến 180 ngày, tùy theo mức độ và tần suất vi phạm.

Thông tư cũng bổ sung quy định cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở hai tài khoản giao dịch, gồm một tài khoản phục vụ hoạt động giao dịch của chính công ty và một tài khoản để quản lý giao dịch cho khách hàng, phù hợp với quy định tại Nghị định 245/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán, ông Huỳnh Minh Tuấn cho biết lộ trình nâng hạng tín nhiệm quốc gia cũng là một nội dung đáng chú ý, khi có tác động rộng hơn tới chi phí vốn và khả năng thu hút dòng vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.

Làm rõ trách nhiệm và quản trị rủi ro thanh toán

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích Khối khách hàng cá nhân Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho biết Thông tư 08 đã làm rõ cơ chế giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài không cư trú, trong đó cho phép nhà đầu tư đặt lệnh thông qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện bằng chính số hiệu tài khoản lưu ký của mình.

Theo ông Minh, Thông tư quy định chi tiết trách nhiệm của công ty chứng khoán trong việc tiếp nhận lệnh mua cổ phiếu theo cơ chế không yêu cầu đủ 100% tiền đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức. Khi phát sinh vi phạm nghĩa vụ thanh toán, công ty chứng khoán phải báo cáo ngay trong ngày cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các sở giao dịch, đồng thời thực hiện các bước xử lý giao dịch lỗi theo quy định.

Liên quan đến công bố thông tin, Thông tư 08 bổ sung cơ chế miễn trừ nghĩa vụ công bố thông tin trước giao dịch đối với một số trường hợp xử lý cổ phiếu lỗi từ tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán trong thời hạn nhất định. Tuy vậy, các ngưỡng báo cáo giao dịch vẫn được duy trì nhằm đảm bảo minh bạch đối với các giao dịch có giá trị lớn hoặc liên quan đến người nội bộ.

Đánh giá tác động, ông Nguyễn Thế Minh cho rằng các quy định mới tại Thông tư 08 đáp ứng tiêu chí “global broker” trong kỳ review tháng 3/2026, qua đó củng cố kỳ vọng thị trường chứng khoán Việt Nam có thể được nâng hạng theo lộ trình dự kiến vào tháng 9/2026.

30 cổ phiếu đang lọt vào “tầm ngắm” của FTSE

Trước đó, trong báo cáo triển vọng năm 2026, MBS Research cho biết đã mô phỏng danh mục 30 cổ phiếu Việt Nam có khả năng được lựa chọn vào bộ chỉ số FTSE Global All-Cap trong kỳ rà soát tháng 9/2026, trên cơ sở bộ tiêu chí lựa chọn hiện hành của FTSE.

Theo nhóm phân tích, các tiêu chí này bao gồm vốn hóa tối thiểu khoảng 165 triệu USD, tỷ lệ free-float trên 10%, còn dư địa sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài, thanh khoản thuộc nhóm 85% cao nhất thị trường và cổ phiếu không thuộc diện bị hạn chế hoặc kiểm soát giao dịch. Việc mô phỏng được thực hiện với bộ dữ liệu tại ngày 28/11/2025, nhằm phản ánh sát hơn bức tranh vốn hóa, thanh khoản và cơ cấu sở hữu tại thời điểm gần kỳ review.

Từ các tiêu chí trên, MBS Research xây dựng danh mục cổ phiếu dự kiến có thể được đưa vào rổ FTSE Global All-Cap, đồng thời ước tính khối lượng giao dịch tương ứng trong kỳ rà soát tháng 9/2026. So với danh mục mẫu FTSE công bố trong báo cáo tháng 11/2025, FPT, CII và GEE là những cổ phiếu có sự khác biệt.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự khác biệt về thời điểm chốt dữ liệu. Cụ thể, danh mục mẫu FTSE trước đó được xây dựng dựa trên dữ liệu tại ngày 31/12/2024, trong khi mô phỏng mới của MBS cập nhật dữ liệu gần hơn, qua đó phản ánh rõ hơn những thay đổi về vốn hóa, thanh khoản và free-float của các doanh nghiệp trong năm 2025.

MBS Research lưu ý rằng danh mục trên mang tính mô phỏng và có thể tiếp tục điều chỉnh trước thời điểm FTSE công bố chính thức, tùy thuộc vào thời điểm chốt dữ liệu cuối cùng cũng như diễn biến thị trường trong giai đoạn tới. Do đó, các thay đổi trong danh mục không chỉ phản ánh yếu tố kỹ thuật của bộ chỉ số, mà còn phụ thuộc vào biến động giá cổ phiếu và thanh khoản tại thời điểm rà soát.