TP HCM siết môi trường kinh doanh thương mại điện tử

Theo Chi cục Quản lý thị trường TP HCM, trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 1.200 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 26 tỉ đồng. Riêng trên môi trường thương mại điện tử, hàng trăm vụ liên quan đến kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, không đăng ký website hoặc ứng dụng bán hàng theo quy định đã bị xử lý, hàng trăm nghìn đơn vị sản phẩm bị tạm giữ để phục vụ điều tra.

Dịp cận Tết, các hành vi vi phạm có xu hướng gia tăng, nhất là với những mặt hàng tiêu dùng, thực phẩm, sản phẩm chăm sóc sức khỏe được quảng cáo, khuyến mãi mạnh trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.

Thực tế cho thấy, chỉ với vài thao tác, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng trăm gian hàng với mức giá thấp bất thường, đi kèm những lời quảng cáo về công dụng “thần kỳ”. Trong khi hình ảnh, thông tin sản phẩm được trình bày chuyên nghiệp, hàng hóa giao đến tay người mua lại không bảo đảm chất lượng như cam kết, khiến ranh giới giữa hàng thật và hàng giả ngày càng khó phân biệt, đặc biệt trong cao điểm mua sắm cuối năm.

Theo ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), môi trường trực tuyến với tính ẩn danh và khả năng lan truyền nhanh đã bị một số đối tượng lợi dụng để đưa ra thị trường các sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Thiệt hại không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn tác động trực tiếp đến người tiêu dùng, nhất là với các sản phẩm liên quan đến sức khỏe như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và dược phẩm không kê đơn.

Liên quan đến công tác quản lý, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương), cho biết, trong năm qua, cơ quan chức năng đã phát hiện hàng chục nghìn sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái trên các nền tảng trực tuyến, đồng thời yêu cầu gỡ bỏ hàng nghìn gian hàng và đường link vi phạm.

Theo bà Hà, Luật Thương mại điện tử sắp có hiệu lực với nhiều quy định mới, trong đó tăng cường định danh điện tử đối với người bán nhằm làm rõ trách nhiệm và thu hẹp không gian hoạt động của các đối tượng vi phạm. Tuy nhiên, việc quản lý vẫn gặp nhiều khó khăn khi các gian hàng sau khi bị gỡ bỏ có thể nhanh chóng xuất hiện trở lại dưới tên gọi khác.

Một trong những nhóm hàng được xác định là “điểm nóng” trên môi trường thương mại điện tử hiện nay là thực phẩm chức năng. Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩmTP HCM cho rằng, không thể chỉ dựa vào tiêu chuẩn nhà máy tại thời điểm kiểm tra để khẳng định sản phẩm an toàn, bởi việc doanh nghiệp duy trì đúng quy trình sản xuất cần được hậu kiểm thường xuyên.

Theo bà Lan, các sản phẩm bán chạy thường nhanh chóng xuất hiện hàng giả, trong khi việc kinh doanh online giúp mặt hàng này dễ tiếp cận người tiêu dùng hơn nhưng cũng khiến công tác kiểm soát phức tạp hơn.

Liên quan đến trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử, bà Tạ Dịu Hương, Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam, đề nghị cần siết chặt điều kiện đăng bán, đặc biệt với các nhóm hàng đặc thù như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Theo bà Hương, việc yêu cầu giấy ủy quyền phân phối hợp pháp, hồ sơ chứng minh nguồn gốc và chất lượng sản phẩm ngay từ khâu mở gian hàng sẽ giúp giảm đáng kể rủi ro vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Phương Sơn, Giám đốc đối ngoại Amway Việt Nam cho biết trong năm 2025, doanh nghiệp đã phải gửi yêu cầu đến các sàn thương mại điện tử để gỡ bỏ hàng trăm đường link vi phạm liên quan đến sản phẩm không được ủy quyền phân phối hoặc có dấu hiệu làm giả. Khó khăn không chỉ nằm ở việc phát hiện vi phạm mà còn ở thời gian xử lý, khi hàng hóa vi phạm vẫn tiếp tục tồn tại và tiếp cận người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc điều hành ĐAFC nhận định, gian lận thương mại trên môi trường mạng không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp chính hãng mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của thị trường Việt Nam, khiến các thương hiệu lớn e dè trong việc đầu tư và mở rộng hoạt động.

Trong bối cảnh thị trường bước vào cao điểm cận Tết, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP HCM cho biết, lực lượng quản lý thị trường sẽ duy trì các đợt cao điểm kiểm tra, tập trung vào kho bãi, điểm trung chuyển, sàn thương mại điện tử và các kênh bán hàng trên mạng xã hội. Song song đó, việc phối hợp với công an, hải quan và cơ quan thuế được tăng cường nhằm theo dõi dòng chảy hàng hóa từ khâu nhập khẩu, sản xuất đến phân phối.

Về lâu dài, theo ông Nguyễn Thành Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), việc kiểm soát gian lận thương mại trên môi trường số cần dựa trên cơ chế giám sát liên thông giữa các cơ quan quản lý và các sàn thương mại điện tử. Cùng với ứng dụng công nghệ, vai trò tiếp nhận phản ánh, xử lý khiếu nại và theo dõi sau xử phạt vẫn là yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong cao điểm mua sắm cuối năm.