Sầu riêng Đông Nam Á đối mặt 'khủng hoảng thừa': Malaysia giảm giá tới 90%, Việt Nam và Thái Lan cùng chịu sức ép

Giá đồng loạt giảm khi nguồn cung bùng nổ

Mùa vụ 2026 đang chứng kiến một nghịch lý của ngành sầu riêng Đông Nam Á. Trong khi xuất khẩu vẫn tăng trưởng tích cực, giá tại thị trường nội địa ở ba quốc gia sản xuất lớn nhất khu vực gồm Malaysia, Việt Nam và Thái Lan lại đồng loạt giảm sâu do nguồn cung tăng mạnh.

Malaysia là quốc gia chịu cú sốc rõ nét nhất. Sau nhiều năm mở rộng diện tích để phục vụ nhu cầu từ Trung Quốc, hàng nghìn cây sầu riêng Musang King được trồng trong giai đoạn "sốt" đầu tư nay đồng loạt bước vào thời kỳ thu hoạch.

Kết quả là giá Musang King giảm khoảng 90%, từ mức phổ biến 90-100 ringgit/kg (580.000 - 645.000 đồng) xuống chỉ còn khoảng 9 ringgit/kg (58.000 đồng). Tại nhiều địa phương, sầu riêng được bán với giá chỉ vài ringgit mỗi kg, thậm chí có nơi phát miễn phí để giải phóng lượng hàng tồn.

Theo Cơ quan Tiếp thị Nông nghiệp Liên bang Malaysia (FAMA), tốc độ tăng sản lượng đã vượt xa khả năng hấp thụ của thị trường nội địa. Trong khi đó, phần lớn trái không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu lại được chuyển sang tiêu thụ trong nước, khiến áp lực dư cung càng trở nên nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, các vùng trồng trọng điểm ở Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long cũng bước vào chính vụ với áp lực tương tự.

Giá thu mua sầu riêng tại vườn giảm mạnh, nhiều nơi chỉ còn 35.000 - 40.000 đồng/kg đối với Ri6 và khoảng 55.000 - 65.000 đồng/kg đối với giống Monthong loại đẹp, giảm từ 20 - 30% so với cách đây khoảng một tháng. 

Các chuyên gia cho rằng, hiện tượng này là hệ quả tất yếu khi nguồn cung trong nước đã tăng rất mạnh sau nhiều năm các chủ vườn âm thầm mở rộng diện tích.

"Thực tế thì nhu cầu tiêu thụ sầu riêng xuất khẩu vẫn cao, nhưng vì sản lượng trong nước tăng đột biến nên thị trường xuất khẩu không tiêu thụ hết, thị trường nội địa phải hấp thu lượng dư thừa nên hiện tượng giảm giá sầu riêng trong nước là điều dễ nhận ra", ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định.

Điểm sáng là từ ngày 1/7/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng được triển khai trên phạm vi toàn quốc với tem xác thực điện tử theo từng lô hàng. Đây được xem là "tấm hộ chiếu" gần như bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn đưa hàng vào các thị trường có yêu cầu cao.

Trong khi đó, Thái Lan cũng chịu áp lực dư cung tương tự như Malaysia và Việt Nam, khiến giá sầu riêng nội địa giảm mạnh. Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn (Thái Lan) chỉ ra rằng, giá sầu riêng của Thái Lan đã giảm trong 5 năm liên tiếp.

Năm 2025, giá sầu riêng Thái Lan bình quân giảm 16% xuống còn 92,5 baht/kg (67.000 đồng), thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 108,7 baht/kg (gần 79.000 đồng) giai đoạn 2019-2024. Giới phân tích nhận định, đà giảm giá này chủ yếu do sản lượng tăng vọt và sự cạnh tranh gay gắt tại thị trường Trung Quốc.

Để duy trì lợi thế xuất khẩu, gần đây Thái Lan triển khai đồng thời nhiều giải pháp như đẩy mạnh bán hàng qua livestream, áp dụng nguyên tắc "4 không" gồm không trái non, không sâu bệnh, không gian lận xuất xứ và không chứa chất vàng O, đồng thời kết nối hệ thống kiểm dịch điện tử e-Phyto và mô hình "Smart Regulator" nhằm rút ngắn thời gian thông quan.

Khi “miếng bánh” Trung Quốc càng ngày càng nhỏ lại

Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, với giá trị nhập khẩu hằng năm khoảng 6,9-7,2 tỷ USD và được dự báo có thể đạt 10 tỷ USD trong những năm tới. Tuy nhiên, việc ngày càng nhiều quốc gia Đông Nam Á cùng tham gia cuộc đua xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc khiến sức ép cạnh tranh trở nên gay gắt hơn.

Hiện đã có sáu quốc gia được phép xuất khẩu sầu riêng tươi vào Trung Quốc gồm Thái Lan, Việt Nam, Campuchia, Philippines, Malaysia và Lào. Indonesia đã tham gia nhưng mới dừng lại ở trường sầu riêng đông lạnh.

Năm 2025, Việt Nam lần đầu vượt Thái Lan về sản lượng sầu riêng tươi xuất khẩu sang Trung Quốc với hơn 941.000 tấn, chiếm trên 50% thị phần. Thái Lan ở vị trí số 2 với sản lượng 920.749 tấn, chiếm tỉ lệ 49,29%.

Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi trong nửa đầu năm 2026 khi Thái Lan lấy lại đà tăng trưởng nhờ siết chặt quản lý chất lượng và mạnh mẽ cắt giảm thủ tục hành chính.

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan cho thấy nửa đầu năm 2026, Thái Lan xuất khẩu hơn 872.000 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc, tương đương 53.665 container, thu về trên 100 tỷ baht (hơn 3 tỷ USD), mức cao nhất từ trước đến nay tính trong giai đoạn 6 tháng đầu năm.

Về phía Việt Nam, trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu sầu riêng sang Trung Quốc cũng tăng tới 76,7% và chiếm gần 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng cả nước, song kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 492 triệu USD, thấp hơn nhiều so với Thái Lan.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, khi toàn bộ nguồn cung sầu riêng Đông Nam Á cùng hướng vào Trung Quốc, việc sản lượng tăng nhanh tất yếu sẽ tạo áp lực lên sức tiêu thụ và kéo giá giảm.

Ông Nguyên cho biết, giá sầu riêng Việt Nam hiện đã giảm khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng Việt Nam vẫn có lợi thế nhờ khoảng cách địa lý gần Trung Quốc, thời gian vận chuyển ngắn và vì thế chi phí logistics cạnh tranh hơn nhiều quốc gia khác.

Theo ông Nguyên, nếu sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng thì thị trường Trung Quốc vẫn có khả năng hấp thụ rất lớn. “Mới đây nhất, trong chuyến thăm vùng trồng sầu riêng tại Cần Thơ cuối tháng 6 vừa qua, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Việt Nam, ông Hà Vĩ, khẳng định Việt Nam sản xuất bao nhiêu sầu riêng đạt chất lượng thì Trung Quốc sẵn sàng nhập khẩu bấy nhiêu”, ông Nguyên nói thêm.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh cuộc cạnh tranh của ngành sầu riêng Việt Nam sẽ ngày càng khốc liệt khi các quốc gia đều đã mở rộng diện tích vùng trồng. Điều quyết định không còn là sản lượng mà là chất lượng.

Hai yêu cầu quan trọng nhất từ phía Trung Quốc hiện nay là không có chất vàng O và không vượt ngưỡng Cadimi, bên cạnh các tiêu chuẩn về sâu bệnh và kiểm dịch.

"Mấu chốt cạnh tranh của ngành sầu riêng trong tương lai chính là chất lượng, không phải số lượng. Các nước đều đã trồng rất nhiều sầu riêng, nếu buông lỏng chất lượng sầu riêng Việt Nam sẽ mất lợi thế cạnh tranh", ông Nguyên nhận định.

Bên cạnh Trung Quốc, Ấn Độ đang nổi lên như một thị trường tiềm năng giúp Việt Nam đa dạng hóa đầu ra cho sầu riêng. Theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ấn Độ dự kiến hoàn tất thủ tục cho phép nhập khẩu sầu riêng Việt Nam trong tháng 7 này.

Dù thị trường Ấn Độ hiện mới nhập khẩu lượng nhỏ sầu riêng sấy khô (chủ yếu từ Trung Quốc) và sẽ cần thêm thời gian để người tiêu dùng làm quen với sầu riêng tươi, việc mở cửa thị trường Ấn Độ được kỳ vọng sẽ góp phần giúp Việt Nam giảm sự phụ thuộc vào thị trường chủ đạo Trung Quốc.